Básekege qabilettilik jylnamasy

IMD – bıznespen tyǵyz baılanysy bar jáne álemdik damýǵa áser etýge umtylatyn táýelsiz akademııalyq ınstıtýt. Instıtýt bilim berý, MBA jáne basshylarǵa keńes berý jumystary arqyly kóshbasshylar men saıasatkerlerge qıyndyqtardy, ózgeristerdi eńserýge kómektesedi. Álemdik básekege qabilettilik esebi 67 memlekettiń ekonomıkalyq kórsetkishterin taldaıdy.

Esepte Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým óziniń Jahandyq básekege qabilettilik reıtıngin jarııalaýdy toqtatý týraly sheshim qabyldaǵany atap ótiledi. Osylaısha, IMD saıası kún tártibi joq akademııalyq ortalyq retinde memleketterdiń básekege qabilettiligin, olardyń sıfrlyq jáne talanttardy basqarý boıynsha ulttyq saıasatyn qanshalyqty tıimdi qamtamasyz ete alǵanyn baǵalaıtyn álemdegi jalǵyz mekeme retinde sıpattalady.

Bıylǵy esepte álem memleketteriniń ekonomıkasyn saralaı otyryp, tórt baǵyt boıynsha (ekonomıkalyq kórsetkishter, úkimettiń tıimdiligi, bıznestiń tıimdiligi jáne ınfraqurylym) áser etýshi 20 sýbfaktordy qorytyndylap, reıtıngterdiń qys­qa­sha mazmuny usynylǵan. Reıtıng básekege qabilettiliktiń naq­ty máselelerin egjeı-tegjeı taldaıdy. Sondaı-aq árbir eldiń iskerlik ortasyn baǵalaý, halyqaralyq ınvestısııalyq sheshim­derdi qoldaý jáne ártúrli memlekettik saıasattyń áserin saralaý úshin de zertteýde keltirilgen derekterdiń qundylyǵy joǵary.

Esepte berilgen derekter men mamandar jasaǵan qorytyndy­ǵa súıensek, Qytaı, Úndistan, Brazılııa, Indonezııa, Túrkııa sııaqty elder keıingi onjyldyqtarda qarqyndy damý ústinde ári saýda, ınvestısııa, ınnovasııa, geosaıasat salasynda mańyzdy oıynshylarǵa aınaldy. Bul memleketter bıznes pen tutynýshylar úshin múmkindikter men naryqtar usynady. Úkimetter men kompanııalarǵa sapa jáne turaqtylyqtyń jahandyq standarttaryn saqtaı otyryp, tabysqa jetý úshin naryqtardyń túrli mádenı, ınstıtýsıonaldyq jáne retteýshi jaǵdaıyna beıimdelý kerektigi atap ótiledi.

Osy jyldyń qorytyndy esebinde Sıngapýr álem elderi ishinde básekege qabilettigi jóninen úzdik dep tanyldy. Alǵashqy úshtikten Shveısarııa men Danııa kórinse, AQSh 12-orynǵa turaqtady. Azııa memleketterine kelsek, Qytaı – 14, Ońtústik Koreıa 20-satydan kórindi.
Qazaqstan kórsetkishterine toqtalsaq, Úkimettiń tıimdiligi salasy boıynsha keıingi bes jylda 29-dan 18-orynǵa kóterildi. Onyń ishinde ınstıtýsıonaldyq baza men kásipkerlik zańnama baǵytyndaǵy elimizdiń pozısııalary nyǵaıǵan.

Ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha 2020 jylǵy 48-pozısııadan 43-satyǵa ilgerileý bar. Bul baǵanda otandyq ekonomıka, halyqaralyq ınvestısııalar, jumyspen qamtý men baǵalar sanatynda kórsetkishter jaqsarǵan. Bıznestiń tıimdiligi baǵytynda 28-orynǵa turaqtap, qarjy, eńbek naryǵy, qatynastar men qundylyqtar kórsetkishteri boıynsha pozısııalarymyz kúsheıgen. Infraqurylym baǵany boıynsha tehnologııalyq ınfraqurylym kórsetkishi eki sanatqa artyp, 50-orynnan kórinse, ózge salalarda tómendeý baıqalǵan.

Zertteý derekteri ekonomıkanyń básekege qabilettiliginiń qaı salalarynda joǵary nemese erekshe álsiz jaqtary bar eke­nin anyqtaýǵa jáne memleketter arasynda salystyrýlar jasaýǵa múm­kindik beredi. Sonymen qatar básekege qabilettiliktiń naq­ty máselelerin egjeı-tegjeı taldaýdy qamtamasyz etip, eldiń iskerlik ortasyn baǵalaý, halyqaralyq ınvestısııalyq sheshim­der­di qoldaý nemese ártúrli memlekettik saıasattyń áserin ǵyly­mı turǵyda saralaý úshin keltirilgen derekterdi qoldanýǵa bolady.

Taldaý qorytyndysy men zertteýde berilgen statıstıkalyq derekter ınvestısııa tartýǵa, saıası sheshimder qabyldaýǵa, memleketter arasyndaǵy básekelestik rýhty nyǵaıtýǵa kómektesedi. Bul óz kezeginde ómir súrý deńgeıiniń jaqsarýyna, jumys oryndarynyń ashylýyna, turaqty damýǵa, aldaǵy jyldary damyǵan ekonomıkalyq landshafttyń qalyptasýyna yqpal etýi múmkin.

Baýyrjan SERIKBAEV,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy