Jaıly ómir súrý kepili

Aldaǵy ýaqytta qurylymnyń qararlarynan kóp jańalyq kútiledi. Bul joly da aımaqtaǵy elder úshin mańyzdy 20-dan astam jobaǵa qol qoıyldy. Aıtalyq, aldaǵy ýaqytta Uıym aıasynda qaýipsizdik pen kólik yntymaqtastyqtyǵy nyǵaıyp, saýda-ekonomıkalyq baılanys artady degen boljam jasalyp otyr. Qazir geosaıası shıelenis, sondaı-aq sanksııalyq rejim aıasynda saýda joldary ózgerip keledi. Osy tusta uıym elderi arasyndaǵy ekonomıka salasyndaǵy qatynastardy damytýǵa basa nazar aýdarylady. Ásirese Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn biriktiretin kólik joldary men osy elderdi ártaraptandyrý máselelerine aıryqsha nazar aýdarylady. Kólik dálizderin damy­týǵa serpin berý múshe elder­diń árqaısysy úshin mańyzdy. О́ıt­keni olar Shyǵys, Batys jáne Sol­tústik, Ońtústik baǵyttarynyń túıisken jerindegi negizgi saýda kólik baǵyttarynda ornalasqan.

Ázerbaıjan arqyly ótetin orta dálizdiń rólin ishinara atap ótkim keledi. Qazir bizdiń el saýda-eko­nomıkalyq baılanystardy, atap aıtqanda, Ońtústik Kavkaz elderi arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardy nyǵaıtýǵa arnalǵan orta dálizdi odan ári damytý úshin túrli baǵytty qarastyryp jatyr. Shyndyǵynda, bul baǵyttyń birneshe artyqshylyǵy bar. Birin­shiden, bul qaýipsiz. Ekinshiden, ýaqytty únemdeýge kómektesedi. Árıne, qazir kólik qatynasyn damytý óte ózekti. Sondaı-aq bul azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde de mańyzdy.

Elder arasyndaǵy saýda-kólik baılanystaryn nyǵaıtýǵa erekshe nazar aýdarylady. Sonymen bir­ge Transkaspıı baǵytyn damytý­ǵa den qo­ıylady. Energetıka­lyq yntymaq­tastyqtyń or­naýy da Orta­lyq Azııa elderi men Ázerbaı­jan úshin mańyzdy. Ortalyq Azııa elderi tabıǵı gazdyń úlken resýrstaryna ıe jáne Ázerbaıjan Ortalyq Azııadan Eýropa elderine jáne álemdik naryqtarǵa energııa resýrstaryn jetkizý baǵyttaryn jetkizý úshin óz aýmaǵyn berýge daıyn ekenin bildirip keledi.

Budan bólek, qazir qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq óte ózekti. Sebebi halyqaralyq quqyq pen erejelerdiń qalaı buzy­latynyn, barlyq jerde qaq­tyǵystar men kıkiljińder bolyp jatqanyn kúnde kórip otyrmyz. Bul eýrazııalyq keńistik el­deriniń ekonomıkalyq jáne ın­te­grasııalyq damýǵa úles qosý úshin halyqaralyq júıeniń qaǵı­dattaryn ózgertýge, osy janjaldy jaǵdaılardyń odan ári damýyna jol bermeýge, soǵystardy toqtatý qajet ekenin bildiredi.

Qol qoıylǵan qujat­­tar shyn máninde júzege asyryl­sa, álemdik uıym­darǵa da áser etse, ekonomıka­lyq qa­ty­nastardyń damýyna tike­leı jol ashady, eldiń ekono­mı­kalyq qatynastaryn nyǵaıtady. Turaqtylyq ornaǵan elder bir-birimen soǵyspaıdy, ekonomıkalyq baılanysty odan ári damytý baǵy­tynda jumys is­teıdi. Nátıjesinde, elder arasynda tájirıbe almasý jıi­leıdi. Bul bilim jáne má­de­nıet salasyndaǵy damýǵa ákele­di. Qazirgi álemde óner men má­de­nıet, bilim almasýsyz alǵa jyl­jý múmkin emes. Sondyqtan uıym­­dy tek memleket úshin emes, je­ke­le­gen adamdardyń jaıly ómir súrýi­­niń kepildigi retinde qaras­tyr­ǵan abzal. Sebebi el ekonomı­kasy qarqyndy damyp otyrsa, áleý­­met­tik saıasatqa áser etedi. Áleý­met­­tik jaǵdaı turaqtalsa, turǵyn­­dar­dyń turmystyq paketi jaqsa­ryp, adam­dardyń ál-aýqaty da kóteriledi.

Lıaman ZEINALOVA,
Halyqaralyq «Trend» aqparat agenttigi bas redaktorynyń orynbasary
(Ázerbaıjan)