«Azyq-túlik beldeýi» – bereke bastaýy

«Astananyń azyq-túlik bel­deýine qatysýshy» mártebesin alǵan fermerge nemese kásip­orynǵa qarjylandyrý kezinde basymdyq beriledi. Oǵan qosa kepildendirilgen ótkizý naryǵy bolady. «Astana azyq-túlik beldeýi» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa Aqmola oblysynyń 17 aýdany men kórshi Qaraǵandy óńiriniń 4 aýdany qatysyp otyr.

Iri kásiporyndar elordaǵa jaqyndady

Áleýmettik mańyzy bar azyq túlik (ÁMAT) baǵasyn turaq­tan­dyrý máselesi el basshylyǵynyń erekshe baqylaýynda. Birinshiden, ÁMAT baǵasyn turaqtandyrýdyń tıimdi sharalarynyń biri – aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine óz ónimderin belgilengen baǵada satý úshin jeńildikti nesıeler bólinedi. Bul ıgi shara sharýalardy yntalandyrýmen qatar, qala halqynyń otandyq tabıǵı ónimge qol jetkizýine jaǵdaı jasaıdy. «Aınalym tetigi» aıasynda qala bıýdjetinen 13 mlrd teńge bólindi. Negizi, Astananyń azyq-túlik qory 26 myń tonnany quraıdy. Bul – 14 myń tonna kókónis jáne 12 myń tonna bakaleıa ónimderi. О́nimder búginde qalanyń 120 saýda nysanynda belgilengen baǵada satylyp jatyr.

Ekinshiden, úı janyndaǵy dúkenderge básekelestik týdyrý maqsatynda elordanyń eki aýdanynda demalys kúnderi qalalyq jármeńke ótkizý jumysy jalǵasyp otyr. Ol jármeńkede taýarlar naryqtyq baǵadan tómen baǵada satylady. Budan basqa, «egistikten sórege deıin» qaǵıdasy boıynsha «fermerlik bazar» qurylysy júrgizilip jatyr. Onda saýda oryndary taýar óndirýshilerge tómendetilgen baǵamen beriledi. Fermer bazarynyń qurylys jumystary osy jyldyń sońyna deıin aıaqtalyp, keler jyldyń basynda paıdalanýǵa beriledi.

Úshinshiden, búginde elordanyń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý basty basymdyqqa aınalǵan. Shahar­da shamamen 27 mlrd teńge soma­syna 4 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp jatyr:

• «Táp-Tátti» JShS daıyn tamaq ónimderi men jartylaı fabrı­kattar shyǵaratyn zaýyt qury­lysyn bastady. Quıylǵan ınves­tısııa kólemi – 0,5 mlrd teńge. Onda óndiriletin ónim kólemi jylyna 2 500 tonnaǵa deıin jetedi. Jospar boıynsha, kásiporyn al­daǵy jyly paıdalanýǵa beriledi.
• «Sumaris» JShS – un jáne kondıterlik ónimder óndirisi. Investısııa mólsheri – 2 mlrd teńgege teń. Jobanyń qýattylyǵy 550 tonnaǵa deıin daıyn tamaq ónimderin quraıdy. Bul óndiris ornynyń da iske qosylý merzimi keler jyldyń enshisinde.
• «Tiryaki Agro» JShS bıdaıdy tereń óńdep shyǵaratyn kásiporyn quryp jatyr. Salǵan ınvestısııa­sy – 23,5 mlrd teńge. Bir sátte 8 000 tonna ónimdi saqtaýǵa qabiletti. Bul kásiporyndy da paıdalanýǵa berý aldaǵy jylǵa josparlanǵan.
• «Food delivery Qazaqstan» JShS halal standarttary boıynsha tamaq ónimderin qaıta óńdeý sehyn salyp, paıdalaný jáne jartylaı fabrıkattar óndi­rýdi jolǵa qoımaqshy. 0,8 mlrd teńge ınvestısııa tartqan. Qýaty – 12 tonna et daıyndamasy. Iske asyrý merzimi – 2023–2025 jyldar.

Tamaq tapshylyǵyn retteıdi

Byltyr Memleket basshysy elordany damytý máseleleri jó­ninde aıta kelip, Astana azyq-tú­likti Almatydan 4 ese, al Shym­kentten 2 ese az óndiretinin alǵa tartty.

«Jalpy, barlyq óńirmen sa­lys­­tyrǵanda, qala bul kórsetkish boıynsha sońǵy orynda tur. Keıingi 8 jylda elordaǵa ákelingen azyq-túlik ımporty 3 ese artty. Negizi­nen, osy jerde shyǵarýǵa bolatyn ónim­der týraly sóz bolyp otyr. Bul rette jergilikti qaıta óńdeý kásip­oryndary tek jarym-jarty­laı­ jumys istep tur», degen edi Prezıdent.

Jaǵdaıdyń jaqsarmaýyna kókónis saqtaıtyn qoıma tapshy­lyǵy sebep bolǵanyn aıtyp, 2025 jylǵa deıin elordada 13 myń tonnadan astam kókónis saqtaıtyn qoıma salýdy tıisti vedomstvo basshylaryna júktedi. Sóıtip, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine Astana qalasy men Aqmola oblysy ákimdikterimen birlesip, qala aınalasynda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jóninde pármendi sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.

Qalalyq Investısııa jáne kásip­kerlikti damytý basqar­ma­synyń bastyǵy Halel Ákim­janovtyń aıtýynsha, logıstıka­lyq qoıma tapshylyǵyn joıý úshin 20-dan asa joba qolǵa alynǵan. Olardyń ıgiligin taıaý jyldarda el kóre bastaıdy.

Astanany azyq-túlikpen qamta­ma­syz etýde Aqmola oblysynyń múmkindigi kóp. Agrarly oblys ortalyq megapolısti tabıǵı ónim­derimen qamtamasyz etýde qy­rýar jumys atqaryp jatyr. Oblystyń Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine kóz salsaq, keıingi kezderi óńirde eginshilikpen qatar, mal jáne qus sharýashylyǵyn damytý da órkendeı bastaǵan. Astanalyq oblysta qazir jylyna 87,5 myń tonna et óńdeıtin 15 jáne 137 myń tonna sút ónimderin óndiretin 14 kásiporyn, sondaı-aq jylyna 794,8 myń tonna un daıyndaıtyn 36 zaýyt pen 101,4 myń tonna maıly daqyldardy óńdeıtin 8 kásiporyn jumys istep tur. Sonymen qatar shaǵyn kólemde azyq-túlik óndirisimen aınalysatyn seriktestikter qanshama.

Qaperge ilikken óndiris oryndary ónimderiniń deni bas qalanyń saýda oryndarynda satylymǵa shyǵarylyp júr. Naqty málimet­ke zer salsaq, oblystaǵy 130-ǵa jýyq óndiris orny Astanany azyq-tú­likpen qamtamasyz etýge qaty­syp, «Magným», «Astyqjan», «Smoll», «Eýrazııa», «Álem», «Shapa­ǵat» sııaqty 44 iri saýda ornyna óz ónimderin jetkizip otyrady.

Eńserilýge tıis táýekelder

Dese de, shahardy azyq-túlik­pen qamtamasyz etýge tıis eki oblys áli de óz múmkindigin tolyq paıdalana alar emes. О́tken jylǵy qarasha aıyndaǵy jaǵdaı boıynsha Aqmola oblysynan megapolıs bazarlaryna 38,2 myń tonna sút ónimi, 25 myń tonna et jáne et ónimi, 210 mln dana jumyrtqa ákelingen. Bul elordaǵa qajetti azyq-túliktiń 30%-yna da jetpeıdi. Demek bas qala ózine qajetti azyq-túliktiń basym bóligin áli de alys aımaqtardan tasyp, keıbirin shetelden ımporttap jatyr. Osyǵan qaraǵanda, «Astana azyq-túlik beldeýi» boıyn­sha atqarylatyn jumys áli kóp.

Ekonomıst Alpamys Segizbaı­uly azyq-túlik beldeýine qaýip tóndiretin keıbir ishki qaterlerdi tizip aıtty. Olar:

Egin alqaptary aýmaǵynyń azaıý jaǵdaıy jáne astyq jınaý deńgeıiniń tómendeýi;

Aýyl sharýashylyǵy maldary ósý qarqynynyń kemýi;

Aýyl sharýashylyǵyndaǵy azyq-túlik ónimderin saqtaý jáne óńdeý salalarynyń tolyq damymaýy;

Aýyl sharýashylyǵy óndi­rý­shilerine jeńildikter men nesıe­leýdiń tıimdi tetiginiń az bolýy;

Jer resýrstaryndaǵy tozý basymdyǵy, topyraq qunarynyń tómendeýi jáne tuzdaný jaǵdaıy;

Importtyq azyq-túlik ónimi men aýyl sharýashylyǵy tehnologııalaryna táýeldiliktiń ósý qarqynynyń joǵarylaýy;

Aýyl jastarynyń qalaǵa jap­paı aǵylý qarqynynyń kú­sheıýi.