Eldik kóńil-kúı

Iá, dúnıeni dúr silkintken is-shara Astana kúni men Dombyra kúni qarsańynda ótti. Bizdińshe, munyń da rámizdik sáıkestigi bar.

Astana – Rýdakı jurty tilinde «tabal­dyryq» uǵymyn beredi. Bári de tabal­dyryqtan bastalady. Kıiz úı de, záýlim ǵımarat ta, han saraıy da, jahandyq úıle­sim arhıtektýrasy da. Astana – jańa ult damýynyń, memleket damýynyń tabaldyryǵy edi. Elordanyń Arqa tósine kóshýi, el men jer tutastyǵyna áser etýi – eleýli tarıhı fakt. Shırek ǵasyrda sary­tap sıfr tóńkerilip túsip, jergilikti halyqtyń 18 paıyzdan 81 paıyzǵa ósýi – belesti quby­lys. Beınelep aıtsaq, táýelsizdik túletken Qazaqstan, búgingi ádilettikti temirqazyq etken Qazaqstan rámizdi tabaldyryqtan sátti ótti. Ras, aldymyzda kóp maqsat-mindet tur. Buıyrsa, ol da eńseriledi. Endi elimizdiń tabaldyryǵynan tórine deıin, Memleket basshysy aıtqandaı, adaldyq saltanat qursa, eńbek adamy qadirlense, kóp qıyndyq artta qalmaq.

Dombyra – bizdiń kóńil-kúıimiz. Ol qýanyshty eselendirip, muń-sherdi tarqatady. Halyqqa kúsh-qaırat beredi. Osy aspaptyń qos ishegi – qashan da birlik pen berekeni, dostyq pen syılastyqty meńzeıdi. Jaryqtyq Qadyr Myrza Áliniń «Eki ishektiń birin qatty, birin sál-pál kem bura.  Qazaq - naǵyz qazaq emes, naǵyz qazaq - dombyra! Bilgiń kelse bizdiń jaıdy, sodan sura tek qana...» degen óleń jolyna ulttyń bar bolmysy syıyp ketken. Qaıbir jyly Rım Papasy II Ioann Pavel Astanaǵa arnaıy saparlap, Eýrazııa ýnıversıteti ǵalymdarymen kezdeskende, oǵan qazaqtyń qara qobyzy tartý etildi. Sonda Voıtyla pirádar: «Dombyra men qobyz áýeni tym tereń eken!» degen-di. Dindar sózi dıplomatııalyq etıket ekeni ras, degenmen ony tyń ári tylsym mýzyka baýraǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmas. Sonaý Abaı qadirlegen Aplaton (Platon) zamanynan mýzyka – «memlekettik tárbıeniń mańyzdy quraly». Mýzykatanýshylar «ál-Farabı dombyranyń atasy – tańbýrany jetildirdi» dep esepteıdi. Ǵulama «Aspapty mýzyka qulaqqa jaǵymdy estilip, júrekke jyly tıedi» dep jazypty. Bul Platonnyń: «Mýzyka álemdi shabyttandyryp, qanat bitiredi, qııalyn samǵatady. Ol – kúlli ásemdik pen bıiktiktiń aınasy» degen oıymen sáıkesedi.

Muny týra keshegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymy jıyny qorytyndysyna qaratyp aıt­qandaı. Saıası parasattyń jóni bir bólek, már­te­beli qonaqtarǵa usynylǵan qazaq óner she­ber­leriniń konserti jáne sol keshtegi qasıetti dombyra sazy osy aqıqatty dáleldeı tústi.

Bul – Astana mádenıetiniń bir asqary. Mádenıetti biz kóbine eýropasha hám túrikshe kúl­túr maǵynasynda ǵana túsinemiz. Buǵan daýla­syp jatpaspyz. Alaıda Shyǵyspen ta­myr­­­las­taǵymyzdy alǵa tartyp, mádenıetti – «ór­kenıet» dep paryqtaý deńgeıine kóterilýi­miz kerek. Ábý Nasyr ál-Farabı oqyp-toqyǵan jurt­ta sıvlızasııany «madanıatýn» deıdi. Bul júre­gimizdiń (ıakı qalybymyzdyń) bir bury­shynda turǵany durys. Sonda biz Astana máde­nıetine, otandyq mádenıetke úles qosý arqyly adamzat órkenıetin damytqan bolamyz.

Alash kóshbasshysy Álıhan Bókeıhan: «Án-óleń, kúı – adamnyń anyq tili, shyn tili, kópke birdeı uǵymdy til. Bul til – janǵa has júrek tili, sezim tili, kúı tili. Neshe túrli rahat tatqan adam jany osy tilmen sóıleıdi» dep tujyrymdaıdy. Bolshevızmniń syńarjaq saıası urtoqpaǵy órshigende zııalylar «Alqa» atty uıym qurǵan-dy. Alqa da birlesýdi ańǵar­tady. Baǵdarlamasynyń kirispesi el túsi­nigine saı «Tabaldyryq» dep ataldy. Sonyń túıini mynaý: «Tabaldyryqty attap, tórge shyq, «Alqaǵa» kir!».

Dál búgin Qazaqstan osy rámizdi pikirdi álemge qaratyp aıtyp otyrǵandaı. Bul oı –birlesýge nusqaǵan ıshara ári bardy arttyrýǵa, úılesimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ıdeıa.