Jańa zań – otandyq ǵylymnyń qazirgi zamanǵy jetistikteriniń ǵana emes, sonymen birge ony álemdik ǵylymı úrdisterge jeteleýdiń aıqyn kórinisi. Bastapqyda táýelsiz elimizde álemdik ǵylymnyń bir bóligi bolýǵa degen umtylys óz jemisin berdi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen el Úkimeti qol jetkizilgen nátıjelerdi eskere otyryp, Qazaqstannyń akademııalyq jáne ǵylymı qoǵamdastyǵy úshin jańa mańyzdy mindetterdi belgiledi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek óziniń telegramm arnasynda: «Qazaqstannyń ǵylymı-tehnologııalyq saıasaty álemdik tehnologııalyq kóshbasshylarǵa qatysty ınnovasııalyq alshaqtyqty azaıtýǵa baǵyttalatyn bolady», dep atap ótti.
Elimizdiń joǵary oqý oryndary akademııalyq ǵylymnyń ortalyǵy retinde osy Zańda kórsetilgen ǵylym salasyndaǵy memlekettiń jańa zamanaýı saıasaty qurylǵan ınnovasııalardyń eleýli irgetasyn qurýǵa aýqymdy úles qosty. Jańa zańnyń asa mańyzdy strategııasy tehnologııalyq saıasatqa basa nazar aýdarý bolsa, bul otandyq ǵylymdy odan ári damytý vektorynyń strategııalyq kózqarasynyń jańa, neǵurlym joǵary deńgeıin kórsetedi. Ǵylymı-tehnologııalyq saıasat, osylaısha, tutastaı alǵanda memlekettiń ekonomıkalyq saıasatynyń mańyzdy quramdas bóligi retinde aıqyn tanylady. Ol ǵalymdardy túpkilikti nátıjege – «ıdeıadan serııalyq óndiriske» jáne kommersııalandyrýǵa baǵyttaıdy. Monosalaly pedagogıkalyq ýnıversıtet sanalatyn Á.Marǵulan ýnıversıteti úshin bul pedagogıkalyq jáne psıhologııalyq-pedagogıkalyq ıdeıalardy orta jalpy bilim beretin mektepterde, kolledjderde jáne joǵary oqý oryndarynda oqý úrdisine engizýge jetkizýdi bildiredi. Bul rette ýnıversıtette byltyr qurylǵan pedagogıkalyq baǵyttaǵy tehnopark mańyzdy ról atqarady. Ol pedagogterdi, orta mektep, kolledj oqýshylaryn daıarlaý sapasyn arttyrý, bilim berý qyzmetteriniń sapasyn jaqsartý, bilim berý mekemelerin el damýynyń jańa áleýmettik-saıası jaǵdaılaryna tıimdi beıimdeý maqsatynda óńirdiń pedagogıkalyq kúshterin shoǵyrlandyrý tájirıbesin bildiredi. Tehnoparkte psıhologııalyq túzetý ortalyǵy, pedagogıkalyq zertteýler ortalyǵy, akademııalyq sheberlik ortalyǵy, túzetý synyptary, stýdenttik bıznes-ortalyq, t.b. jumys isteıdi. Pedagogıkalyq baǵyttaǵy tehnoparkti qurýdyń bolashaǵy, qajettiligi men ýaqytylyǵy, «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa Zańnyń ǵylymı-tehnologııalyq jetistikterine baǵyttalǵan.
Pedagog kadrlardy daıarlaýdy tehnologııalyq qamtamasyz etýdiń joǵary deńgeıine memlekettiń qoldaýy men qamqorlyǵynyń nátıjesi ýnıversıtette jaratylystaný – ǵylymı mamandyqtar (eksperımenttik fızıka, hımııa, bıologııa) boıynsha eń zamanaýı jabdyqtar men vırtýaldy zerthanalardyń baǵdarlamalyq qamtamasyz etýimen 4-synyptardyń ashylýy jatady. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń, Dúnıejúzilik banktiń jáne Unowa/MIKKO halyqaralyq uıymynyń qarjylyq qoldaýynyń arqasynda erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardyń sensorlyq damýyna arnalǵan jańa ınnovasııalyq dıagnostıkalyq modýldermen jabdyqtalǵan ınklıýzıvti kabınet ashylyp, óz jumysyn bastady.
Á.Marǵulan ýnıversıteti sońǵy úsh jylda Saıasat Nurbek basqaratyn Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi júrgizetin ǵylym jáne joǵary bilim salasyndaǵy saıasattyń negizgi baǵyttaryn belsendi túrde iske asyra otyryp, halyqaralyq yntymaqtastyqqa úlken qadamdar jasady. Ýnıversıtet sońǵy jyldary Tokat ýnıversıtetimen (Túrkııa), Drezden tehnıkalyq ýnıversıtetiniń Bilim berý ınstıtýtymen (Germanııa), Ortalyq Lankashır ýnıversıtetimen, Lester ýnıversıtetiniń Bilim berý mektebimen (Ulybrıtanııa) ǵylymı yntymaqtastyq jáne akademııalyq almasý týraly kelisimder jasady. Byltyr Á.Marǵulan ýnıversıtetinde Drezden tehnıkalyq ýnıversıtetiniń Slavıstıka ınstıtýtynyń stýdentteri men magıstranttary birneshe kýrsty tyńdap, alǵashqy akademııalyq almasýdan ótti.
Otandyq ǵylymnyń álemdik ǵylymǵa betburýynyń, organıkalyq «engizilýiniń» tereńdigi, onyń ishinde ǵalymdarymyzdyń «Scopus» jáne «Web of Sciences» bedeldi halyqaralyq bazalaryndaǵy jarııalanymdarda belsendiligimen anyqtalady, bul ǵalymdarǵa óz jetistikteri men jańalyqtaryn jetekshi sheteldik mamandarmen bólisýge múmkindik beredi. Bul baǵytta Á.Marǵulan ýnıversıtetiniń ǵalymdary sońǵy jyldary aıtarlyqtaı jetisikterge qol jetkizip, ǵalymdardyń jarııalanymdyq belsendiligi men nátıjeliligin ólsheıtin Hırsh ındeksi bar ǵalymdar sany – 23,3 %-ǵa artty.
«Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» Zańda sýbektige baǵdarlaný, ıaǵnı ǵalymdy ǵylymnyń bas qaıratkeri jáne sýbektisi retinde baǵyttaý ıdeıasy qamtylǵan, onyń qoldaýynsyz jáne ýájdemesiz ǵylymı serpilis kútý qıyn. Jańa zańnyń asa mańyzdy ereksheligi – jastardy ǵylymǵa tartýǵa baǵdarlaý. Jastar sońǵy onjyldyqtarda bıznespen aınalysýdy nemese memlekettik qurylymdarda jumys isteýdi jón kóretinin jasyrmaǵan jón. Az tólenetin qyzmet salasy retinde Ǵylym otandyq jastar úshin tartymsyz bolyp shyqty. Bul ǵylymı-pedagogıkalyq kadrlardyń tez qartaıýyna ákeldi. Jas ǵalymdardy memlekettik qoldaý saıasatynyń turǵyn úımen qamtamasyz etý, t.b. sııaqty naqty zańnamalyq normalarda belgilengen túpkilikti nátıjesi jastar úshin ǵylymı qyzmettiń tartymdylyǵy men bedelin kúsheıtedi dep úmittenemiz. Bul zańnamalyq bekitilgen normalar 21%-y jastar sanalatyn, bizdiń ýnıversıtet úshin erekshe mańyzdy, mundaı memlekettik qoldaý olardyń ǵylymı-pedagogıkalyq ósýine jáne mansaptyq múmkindikterine yqpal etetin bolady.
Birneshe jyl buryn Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligin qurý jáne Oqý-aǵartý mınıstrligimen qyzmet salalaryn bólý Úkimet pen Qazaqstan Prezıdentiniń durys sheshimi bolǵanyn moıyndaý qajet. Bul otandyq ǵylymda ınnovasııalardy damytýdyń jemisti jáne tıimdi bolýyn qamtamasyz etti, Qazaqstan ǵylymyn álemdik ǵylymǵa engizýdi jáne sheteldik tehnologııalyq standarttarmen jaqyndastyrýdy jedeldetti. «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» Zań, el ǵalymdary úmittenip otyrǵandaı, elimizdiń ǵylymı ilgerileý jolyndaǵy senimdi baǵdar bolmaq.
Janbol JILBAEV,
Á.Marǵulan ýnıversıtetiniń
basqarma tóraǵasy-rektor
mindetin atqarýshy
