Cuńqar

Suńqardyń syrtqy músini bir qalyptan shyqqandaı bir-birine óte uqsas, dene qurylysy dóńgelenip kelgen jumyr, ári soqtaly, kesek. Qarshyǵa tektes qustarmen salystyryp qaraǵanda, keýde jaǵy kózge tolymdy, jýan, omyraýy keń, jaýyryn, topshy súıekteri irileý, bas súıegi úlken, shekesi torsıǵan shyǵyńqy, mańdaı aldy jazyqtaý keń, jarqabaq, tumsyǵy jýan, aýzy lashynnyń aýzy sııaqty qııaqty keledi. Basty ereksheligi – jaıdary, móldiregen qara kózi, tuıaǵy, tumsyǵy kógildir qara ne qara qoshqyl, kóz jıegi, tanaý qabyǵy qyzǵylt sary, aıaǵynyń syrty da qyzǵylt sary, tanaý tesigi dóńgelenip kelgen, kóz mańaıy qara qylshyqty, asa kórikti qus.

Denesiniń soq­taly bolýyna qa­raı aıaǵy salaly emes, la­shyn­nyń aıa­ǵy sııaqty qys­­­qa, dembelshe bo­lady. О́ıt­keni suń­qar da lashyn sııaqty oljasyn aıaǵymen teýip, aýzymen qıyp túsiredi. Sondyqtan aıaq bitimi soǵan beıimdelgen.

Suńqar jemin kóbinese ushyp júrip iledi, keıde jerde qonyp otyrǵan qusqa da tónedi. Ushý ekpini lashyndaı bolmasa da joǵary tik atylýǵa kelgende oǵan eshbir qus teń kelmeıdi. Ol atylǵan kezde kóz ushynda buldyraǵan kóleń­kesi ǵana turady. Onyń jyldam ushýy qanat-quıryq bitisinen. О́ıtkeni suńqarlardyń qanaty qarlyǵashtikindeı súıir, qyl qanat kelip, quıryǵy lashynnyń quıryǵynan uzyn, óz qanatynyń mólsherimen birdeı ne odan sál ǵana asyp turady. Suńqar zatynda kóbirek jolyǵatyndary: kógildir qońyr ne qońyr qyzǵylt túster. Túlegende syrty aǵaryp, baýyr júni quladyn júnine uqsap, syrty quba, baýy­ry kókshil shubar tartady. Biraq olar jasyna qaraı túsi ózgerip otyrady. Shubar bozǵylt keletin kóbinese jas suńqarlar.

Suńqardyń tamasha túri – aq suńqar. Onyń túsi shymqaı aq, qanaty uzyn, quıryǵy ortasha kelgen, tuńǵıyq qara kózdi, bir qulyqty janýa­r. Aq suńqar túz qustaryn kóbinese tuıaǵymen soǵyp túsiredi. Túz qusynan onyń almaıtyny bo­lmaıdy, aqqý men shyńyraýdan bastap, bytpyldaq, qaz-qanshyrǵa deıin ala beredi.