Qaýlyda bar, qalada joq

Biraq Ońtústiktiń týmasy, úlken oıshyl, ultymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan Asqar Súleımenov atyndaǵy kóshe qalalyq máslıhat sheshimimen zań­dy túrde resimdelse de, qaýlyda bar bolǵanymen, qalada joq bolyp shyqty. Sol kezde Shymkenttiń irge­sindegi «Samal-1» shaǵyn aýdany jańa­dan boı kóterip, kósheler sap tú­zep jatqanda ákimshilikten kelgen qyzmetker kóshe komıtetiniń tóraǵasyna kóshelerdiń syzbasyn kórsetedi. Ol kóshelerdiń ishinde Asqar Súleımenovtiń de aty-jóni bar bolatyn. Syzbada kórsetilgen kóshelerge esim berilip, sońynan izdep kelgender ıe bolyp, en taǵyp, menshiktep alady. Al sońynan izdeýshisi kelmegen Asqar Súleımenov atyndaǵy kósheni basqa adam ıelendi me, iz-túzsiz joq bolyp ketedi. Jańadan úıler turǵyzylyp, kósheler úlkeıip, kóriktenedi. Mine, osylaısha, Shymqaladaǵy kóshege Asqar Súleımenovtiń esimi berilmeı qalady. Bir aýylda ósip, sońynan Almatyǵa kelip, áńgimesin tyńdaǵan qalamger aǵanyń atyndaǵy kósheniń aıdyń-kúnniń amanynda joǵalyp ketkenine áli kúnge sener emes­pin. Shymkentte esimi berilýge tıis kó­she­niń deregin bilý maqsatynda izdeý salyp, Ońtústik Qazaqstan oblystyq Tilderdi damytý basqarmasy onomastıka komıssııasyndaǵylarǵa suraý salǵanymda, olar naqtyly de­rek aıtpastan Shymkent qalalyq ákim­digine siltep jiberdi. Shym­kent qalalyq ákimdigi uıymdastyrý-ıns­­peksııalyq bóliminiń bas ıns­pektoryna: «Shymkentte Asqar Súleı­menov atyndaǵy kóshe bar ma?» dep suraǵanymda: «Bar shyǵar, men qaı­dan bileıin? Ony Abaı aýda­ny­nyń ákimdiginen suraý kerek!», dep shyǵaryp saldy. «Abaı aýdanynyń ákimdigi Shymkentte joq kósheni qaıdan taýyp bersin?» degen oımen joǵarydaǵylar tómenge siltep, bostan-bosqa sandalǵanymdy sezgen edim.

Shymkentte atasynyń atyn – aýyl­ǵa, kókesiniń atyn – kóshege bere salý qıyn sharýa emes. Ol úshin qalalyq máslıhat sessııasynyń arnaıy sheshiminiń de qajeti joq. Kóshe turǵyndary bas qosyp, bir áýlettiń atasynyń atyn qoıa salady. Burynǵy mınıstr, áskerı shendi general, laýazymdy qyzmet atqarǵandardyń, eki adamnyń atymen atalatyn kóshelerdi keziktirýge bolady. Buryn-sońdy aty-jóni beımálim jandardyń atyndaǵy kósheler de jıi kezigedi. Osy izdenýdiń nátıjesi týraly «Shymqalada Asqar Súleımenov kóshesin tappaı qaıttyq» atty maqa­lam «Qazaq ádebıeti» gazetinde (2010 jyly 30 maýsym) jáne «Almaty aq­shamy» gazetinde 2010 jyly 10 maýsym) jaryq kórgenimen, bul máselege selt etken jan bolmady.

2012 jyly «Shymkent qalasynyń kúni» qurmetine respýblıka jýr­nalısteriniń basyn qosqan baspasóz týryna arnaıy shaqyrýmen qatystym. Báıdibek baba eskertkishinen bastalǵan saıahatymyz shahardyń «Demalys aımaǵy», «Shámshi álemi» alleıasy, «Táýelsizdik saıabaǵy», ózge de qala­nyń kórikti jerlerin aralap, kesh­kilikte qala ákimi Qaırat Molda­seıitov jýrnalısterge qonaqasyn berdi. Qala ákimimen qatar otyryp qalǵanda, «qaýlyda bar, qalada joq» Asqar Súleımenov kóshesi týra­ly sóz qozǵadym. Qala ákimi uıaly telefonymen qyzmetkerlerine qońyraý shalyp, suraý salyp, deregin anyqtamaq bolǵanymen, mardymdy eshteńe shyǵara almady. Bul áńgime­ni estigen sol kezdegi qala ákiminiń orynbasary Bahadúr Narymbetov te uıaly telefonymen tıisti oryn­darǵa qońyraý shalyp, sóılesip bolyp: «Aǵa, Shymkentte Asqar Súleımenov­tiń kóshesi bar. Erteń sizdi sol kó­shege ertip baramyn!», dedi senimdi túr­de. «Endeshe, jaqsy bolar edi!» dep ­qýa­nyp qaldym. Biraq Bahadúr myrzamen erteńine de jolyǵyp júrip, keshegi áńgime týraly tym-tyrys qalǵanynan Asqar Súleımenov­tiń kindik qany tamǵan óńirde «qaýlyda bar, qalada joq» kósheniń taǵdyry qıyn ekenin sezdim.

1998 jyly Shymkent qalalyq más­lıhaty sessııasynda sheshim qabyl­danǵanda halyq qalaýlylary arasynda ult zııalylarynyń eline sińirgen eńbegi men qadir-qasıetin baǵalaı biletin jandar barshylyq edi. Ýaqyt ótken saıyn qatygezdenip ketken qoǵamda asyly qaısy, jasyǵy qaısy, adamnyń qadir-qasıetin tarazylaı bermeıtin tarpań minezdi kezeńge kelip jettik. Basy jaqsy bastalyp, sońy qurdymǵa ketken Shymqala­daǵy Asqar Súleımenov kóshesin sarsylyp izdeýmen júrgende, qarııalyq jasqa da keldim. Kezinde jazýyn jazdym, aıtýyn aıttym, oryn alǵan ádiletsizdik týraly qoǵamnyń nazaryn aýdardym, bireýdiń jaǵasyna jarmasa almaısyń, basqa qoldan ne keledi?

Jýyrda Asekeńe berilýge tıis kóshe esime túsip, kúni keshe shilde aıynyń basynda Shymkent qalalyq ákimdigi onomastıka bólimine qońyraý shaldym. Onomastıka bóliminiń basshysy Tolǵanaı Ákimqyzy mardymdy ja­ýap bere almastan Turan aýdany ákim­digi áleýmettik máseleler bólimi­niń meńgerýshisi Aqmaral degen qyzǵa siltedi. «Aqmaral qaraǵym, Asqar Súleımenov ustazym edi, ómirden ótkende alǵashqy «Asqarshyń» atty kitabymdy jazǵan edim. Sol ustazymnyń «Samaldan» berilýge tıis kóshesin eki-úsh ret izdep baryp tappaı qaıttym. Múmkin ol kisiniń atyndaǵy kóshe Shymkenttiń basqa jerinde shyǵar?» degen saýalyma ol da tııanaqty jaýap bermesten: «2GIS» degen kartadan izdep kóri­ńiz!», dedi. «Qaraǵym-aý, qaýly men kartada bar, qalada joq kósheni qalaı tabamyn, meni ábden sarsylttyńdar ǵoı?», dedim salym sýǵa ketip. «Asqar Súleımenov atyndaǵy kóshe» degen taqtaısha ilinip, úılerdiń nómiri jazylǵan kóshemen alshań basyp júrsem degen armanym taǵy da alys­tap ketti.

Iá, qyzmetke keıinnen kelgen jas­tardan ne talap etýge bolady? Sol kezden beri aryqtan talaı sý aq­ty, qala ákimderi birinen soń biri aýysyp ketip jatyr. Tek bir kezderi Asqar Súleımenov kóshesine ertip bar­maq bolǵan qala ákiminiń orynba­sary Bahadúr Narymbetov myrza qa­la­lyq máslıhat sessııasynda qabyl­danǵan sheshimderdiń oryn­dalýyn qadaǵalaıtyn halyq saıla­ǵan qalalyq máslıhat hatshysy bolyp otyr.

Oıshyl qalamger Asqar Súleı­menovtiń pendeshilikten joǵary álem­dik óshpes rýhy kóshe atyn qajet etpes te shyǵar. Degenmen týǵan ólke­sindegi jaýapty orynda otyrǵan aza­mattardyń bir-birine silteýi, naqty aıta almaýy jigerińdi qum qylady eken. Jańa ákim burynǵylardyń dúdámal sheshimin qaıta qaraýǵa tapsyrma beredi dep úmittenemin.

О́tesh QYRǴYZBAEV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi