Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
О́tken jyly otandyq BAQ-ta býkmekerlik keńselerde bás tigetin azamattardyń sany 350 myńǵa jetti degen aqparatty kóz shalǵan. Osy jyly qumar oıynǵa ańsary aýǵandardyń sany 400 myńǵa jýyqtady degen derek bar. Árıne, jaqsy emes. Olardyń barlyǵy da qaltafon arqyly bás tigetini daýsyz. Onlaın oıynnyń zardabyn tartyp júrgender jetkilikti.
Zańsyz oıyn bıznesimen kúres óńirde qalaı júzege asyrylyp jatyr? Qaı aýdandarda zańdy belden basqandar kóp? Jambyl oblysy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti qansha qylmystyń betin ashty? Talaı otbasynyń talqanyn shyǵarǵan lýdomanııa dertine tosqaýyl qoıatyn kez jetti me?
«Departament qyzmetkerleri óńir boıynsha zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý derekterin jyl saıyn anyqtap, qylmystyń jolyn kesip jatqany barshaǵa málim. Máselen, osy jyly bizdiń ókilder Taraz jáne Shý qalalarynda zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý derekterin anyqtaǵan bolatyn. Osy derekter boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 307-baby negizinde qylmystyq is tirkelip, 1 is sotqa joldandy», deıdi Jambyl oblysy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti basshysynyń orynbasary Rýslan Satybaldıev.
О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetiniń muryndyq bolýymen ótken basqosýda departament qyzmetkerleriniń qyraǵylyǵynyń arqasynda zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrǵan talaı adamnyń isi sotqa joldanǵany týraly aıtyldy.
«5 jyl ishinde departament qyzmetkerleri zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrýdyń 42 deregin anyqtady, nátıjesinde, 38 qylmystyq is sotqa joldandy. Zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý boıynsha Taraz qalasy kósh bastaǵan. Oblys ortalyǵynda 18 derek tirkelgen. Sondaı-aq Shý aýdanynda 10 derek anyqtalsa, Qordaı aýdanynda 6 derek tirkelgen», deıdi ol.
Psıhologterdiń aıtýynsha, lýdomanııa dertine shaldyqqandardy emdeý ońaı sharý emes. Tipti bul dert túptiń-túbinde tuqym qýalaýshylyqqa deıin ulasýy yqtımal kórinedi.
«Sarapshylar oıyn daǵdysy bir-birimen úılesetin oıynqumarlardyń birneshe sanatyn anyqtaǵan. Olardyń qatarynda nevrotıkalyq, ımpýlsıvti jáne sımptomatıkalyq forma bar. Bulardyń ishindegi eń qaýiptisi – sımptomatıkalyq forma. Adam óz-ózin baqylaı almaı qalýy yqtımal. Bul sanattaǵy adamdardyń qumar oıynǵa degen táýeldiligi ýaqyt ótken saıyn arta túsedi. Olardyń boıyndaǵy qushtarlyqty jeńý qıynǵa soǵady», deıdi psıholog Janar Baıgýtdınova.
Qoǵam úshin máni zor máselege aınalǵan qumar oıynǵa degen qumarlyqty basatyn kez keldi. Bul ótkir problemaǵa Memleket basshysynyń ózi nazar aýdarǵany kóńil qýantady. Árıne, qolǵa alǵan zań tolyq qýatynda jumys istese, qumarlyq qurbandarynyń sany azaıatyn shyǵar... Kim bilsin...
Ashyǵyn aıtsaq, lýdomanııamen biz de «aýyrdyq». On jylǵa jýyq ýaqyt býkmekerlik keńseniń ishinde ótipti. Kúni boıy laıv (onlaın oıyn) oınap, qaıtar ýaqytta lınııany qarap, bás tigip ketip júrdik. Qanshama qarajat jelge ushty deseńizshi. Oıynhanadan ońaı olja izdep júrip, talaı adammen tanystyq. Áli de aralasyp turamyz. Olardyń birazy keńseler jabylǵannan keıin qumar oıynnan bas tartqan. Bir qyzyǵy, býkmekerlik keńselerde túnep júrip oınaǵan burynǵy «áriptesterden» pikir surasaq, atyn ózgertýdi nemese jazbaýdy talap etedi. Burynǵy is-áreketine ókinetin shyǵar bálkim. Ol jaǵyn qazbalap suramadyq.
«Ol kezde Tarazda «Fortýna», «Olımp», «Zenıt» sekildi býkmekerlik keńseler jetip artylatyn. 2008 jyly qumar oıynǵa jipsiz baılandym. Bastapqyda ordınarmen (bir ǵana komanda nemese sportshyny tańdaý) bás tiksem, keıin utylǵan aqshany qaıtarý jáne plıýske shyǵý úshin ekspress bás tigýge kóshtim. Qazir sanasam otyz mıllıonǵa jýyq qarjymnan qaǵylyppyn. Árıne, ózekti ókinish oty órteıdi. On jylǵa sozylǵan «mansabymnyń» kesh te bolsa aıaqtalǵanyna qýanamyn. Qoldan jasalǵan áleýmettik teńsizdikti kórdim, otbasymnan aıyryldym, qaryzǵa battym, kóligimdi sattym. Bir sózben aıtqanda, barymnan qaǵyldym. Qaladaǵy keńseler jabylǵanda qatty qýandym. Áıteýir bir qudiretti kúsh telefon arqyly logınmen oınaýdan bas tartqyzdy. Soǵan shúkir etemin. Qumar oıynnan qutylǵanyma 6 jyl toldy. Otbasynyń shyrqyn buzatyn, jaqyndaryńdy jadyńnan óshiretin dertke eshkim jýymasa degen tilek bar. Qysqasy, qumar oıyn adamǵa abyroı ápermeıdi», deıdi atyn jazbaýymdy ótingen tanysym.
Shyny kerek, qalada býkmekerlik keńseler tynymsyz jumys istep turǵan jyldary ishte júrip nebir táýekelge baryp, bás tikkenderdi kórdik. Sý jańa uıaly telefonyn aýyz jarymas aqshaǵa satqandar da boldy. Bul árıne, jaqsylyqtyń nyshany emes.
Qalaı desek te, qumar oıyndardyń qarqynyn túbegeıli báseńdetip tastaý qıyn sekildi. О́ıtkeni kez kelgen adam telefondaǵy qosymsha arqyly tirkelip, onlaın oınaı alady. 21 jasqa tolǵandardyń ishinde dál osylaı ýaqytyn ótkizip, qarjysynan qaǵylatyndar az emes. Odan bólek, qarjy aınalymy júzdegen mıllıardqa jetken býkmekerlik keńselerdiń jarnamasy jer jaryp tur. Iýtýbty ashyp qalsańyz, solardyń jarnamasyna kezigesiz. Bul da jurtty elirtpeı qoımaıdy. Bir anyǵy – býkmekerlik keńse eshqashan jeńilmeıdi. Qaltańdy qaǵady, baryńdy alady. Bul – dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma. Júzdegen sport túrine bás tigetinder osyny jaqsy, jiti túsinse deımiz.
Jambyl oblysy
