Kóshpeliler oıyndary

Kóktemgi qyzyl sýdyń tasqy­ny birneshe óńirdiń turǵyndaryn ábigerge salǵany belgili. Mem­le­ket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaev Dúnıejúzilik kóshpe­li­l­er oıyndaryn ótkizýge jumsa­latyn qarjyny qaıta eseptep, únemdeýdi tapsyrǵan edi. Shyǵyndy ońtaılandyrý boıyn­sha jumysshy top qurylyp, 1,7 mlrd teńge únemdeldi. Osy­laısha, Kóshpeliler oıynda­rynyń ashylý saltanaty men jabylý merekesi arasynda óte­tin is-sharaǵa 5,7 mlrd teńge jumsalady.

IýNISEF Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń kom­mer­sııalyq emes resmı seriktesi atansa, aıtýly alamannyń bas demeýshisi bolyp «Alageum Electric» kompanııalar toby tanyldy. Elorda tórin apta boıy uly dúbirge bóleıtin mańyzdy is-shara úsh baǵyt boıynsha ór­bıdi: sport, mádenıet jáne ǵy­lym. «Qazanat» atshabary men Etno aýyl aýmaǵynda at báıgesi, dástúrli sadaq atý jáne qus sa­lý túrlerinen, at ústindegi saıys­­tar boıynsha jarystar ót­kiziledi. J.Úshkempirov atyn­daǵy Jekpe-jek saraıy men «Alaý» muz saraıynda ulttyq kúres túrlerinen, jekpe-jek túr­lerinen jáne halyq oıyndarynan doda ótedi. «Dýman» kesheninde dástúrli zııatkerlik oıyndar boıynsha jarystar ótkiziledi. «Qazaqstan» jeńil atletıka sport kesheninde kóshpeli­ler oıyndaryna akkredıtteý jáne jabdyq­taý ortalyqtary ornalasady. «Qazanat» at­shabarynyń ońtústik-batys jaǵyndaǵy irgeles qonys tebetin «Kósh­peliler ǵalamy» etno aýy­ly DKO mádenı baǵ­darla­masynyń oshaǵyna aınal­maq. Mádenı baǵdarlama Astana qala­synyń ártúrli nysandarynda (alańdarda, saıabaqtarda, basqa da qoǵamdyq oryndarda, teatr­larda, konsert zaldaryn­da, kıno­teatrlarda, murajaılarda, kórme pavılondarynda) ótedi.

2014 jyldan beri turaqty ótkizilip kele jatqan Dúnıe­júzilik kóshpeliler oıyndaryn Qyrǵyzstan úsh márte uıymdastyrsa, eki jyl buryn Túrkııa memleketi sán-saltanatyn kelistire ótkizdi. Jyl ozǵan saıyn alamanǵa qosylýǵa kóńili qulaǵan elder qatary artyp keledi. Máselen, Astanada túńligi túriletin etnosport saıysyna alǵash ret Brýneı-Darýssalam, Lıberııa, Venesýela, Irlandııa, Domınıkan, Gambııa, Brýnı, Efıopııa, Perý eliniń sportshylary qatysady. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna keletin sportshylar men qonaqtardyń at baılap, aıaq sýytýyna elor­dadaǵy 20 qonaqúı bekitilip, is-shara barysynda 343 kólik jumyldyrylady.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna bıletterdi resmı bılet operatorynyń saıtynan satyp alýǵa bolady. Jalpy bılet quny – 500-25 000 teńge aralyǵynda. Kóshpeliler oıyndarynyń ashylý saltanatyn tamashalaımyn degen kórermen bıletti 15 000-nan bastap 50 000 teńgege deıin satyp alady. Eresekterge arnalǵan bılettiń ortasha quny – 4 000 teńge. Kórer­menderdiń jekelegen sanattary úshin jeńildik te bar. Mysaly, alty jasqa deıingi balalar kez kelgen oıyn túrin tegin tamashalaı alady. 6-18 jas aralyǵyndaǵy balalar men jasóspirimder úshin 50 paıyzdyq jeńildik jasalady. «Teńge ilý» men «Qusbegilik» jarystaryna bılet quny 500 teńge bolsa, mektep oqýshylary úshin bılet – 250 teńge.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryn jalpaq jurtqa jarııa etetin buqaralyq aq­parat quraldaryn tirkeý 1 qyr­kúıekke deıin jalǵaspaq. Al erik­tilerdi irikteý jumysy júıeli júrgizilip, tańdaý tús­ken jastar da ázir­likti bas­tap ketti. Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndaryn daıyndaý jáne ótkizý dıreksııasynyń orynbasary Abylaı Qondybaev eriktilerdi irik­teý birneshe kezeńmen ótkenin aıtady. Tipti kórshiles Qyrǵyzstan, Reseı, О́zbekstan, Túrikmenstan el­derinen ǵana emes, AQSh, Túrkııa, Germanııa, Fransııa, Ispanııa, Koreıa, Belarýs jáne Gana Respýblıkalarynan da erikti bolýǵa yntaly jastar ótinish joldaǵan.

«Astana qalasyndaǵy 13 jo­ǵary oqý ornynyń barlyǵyn qamtyp, aqparattyq, nasıhat jumysy júrgizilip, eriktiler baǵdarlamasynyń tanystyrylymy ótti. Uıymdastyrý dıreksııasynyń resmı saıtyna árbir talapker ótinim jiberip erikti bolýǵa yqylasyn tanytty. Irikteýdiń birinshi kezeńinde 4 600 ótinim qabyldandy. Naýryz, sáýir aıynda ótken ekinshi kezeńde árbir úmitkermen dıdarlasyp, suhbat quryp ynta-yqylasyn, tanym-kókjıegin, ózge tildi qanshalyqty ıgergenin baıqadyq. Osyndaı suryp­taýdyń nátıjesinde iriktelgen 1 300 erik­tige tańdaý tústi. О́zge tildi bilýde aǵylshynsha hám túrikshe erkin sóılep, oıyn jetkize alatyndarǵa basa nazar aýdaryldy.

Sebebi Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndaryna 90-ǵa tarta memleketten sportshylar qatysýǵa yqylas tanytyp otyr. Buǵan qosa syrttan keletin týrıster taǵy bar. Kóshpeliler oıyndaryna qatysýǵa yqylas tanytqan eldiń basym kópshiligi – túrkitildes. Eriktilerdi irikteý kezinde olardyń bul baǵytta buǵan deıin qanshalyqty ysylyp tájirıbe jınaǵany da eskerildi», deıdi A.Qondybaev.

«Kóshpendiler ǵalamy» etnoaýyl­da kórsetiletin«Astana – kósh­peli­lerdiń astanasy» atty jarqyn teatr­landyrylǵan qoıy­lymdy alys­tan arnaıy at ter­letip kelgen sheteldik qonaq­tar men ha­lyqaralyq sport uıym­darynyń jetekshileri de tama­sha­laıdy. Etno­aýyldyń biregeı kon­serttik alańynda kún saıyn mádenı is-sharalar ótkizilip, elimizdiń úzdik qol­ónershileriniń kórme-jármeńkesi kóp­shilik nazaryna usynylmaq. Sonymen qatar zergerler men ismerler qolónerden sheberlik sabaǵyn da usynady. Is-sharalar baǵ­darlamasynda etnoaýyldyń eń kish­ken­taı qonaqtaryna erekshe nazar aýda­rylmaq. Olar úshin saýyq jáne tanym­dyq oıyn alańdary men ulttyq stıldegi attraksıon qurylady. Sondaı-aq etnoaýylda sán kórsetilimi ótetin podıým uıymdastyrylady. Ulttyq sán festıvali aıasynda ulttyq kıimderdiń túrli úlgileri, onyń ishinde osy trendtiń kóshbasshysy Global Nomads úlgileri usynylmaq. Mádenı baǵdarlama aıasynda kınofestıval ótkizý josparlanyp otyr. Etnoaýylda jyrtqysh qustardy shyrǵaǵa salýdan jarystar jáne ulttyq kúres túrlerinen kórneki qoıylymdary ótkizilip, ulttyq taǵamdar festıvalinde qazaq halqynyń qonaqjaılylyǵy pash etilmek.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary aıasynda (9-11 qyrkúıek aralyǵynda) Ulttyq murajaıda etnosportty da­mytýǵa baǵyt­talǵan halyqaralyq ǵy­lymı-tájirıbelik konferensııa óte­di. Alqaly basqosýda tarıh jáne mádenıet – túrki áleminiń kóshpeli dástúrleri men rýhanı baılyǵy, kóshpeli mádenıet pen ulttyq sport dástúrleriniń elaralyq yn­tymaqtastyqty damytýdaǵy róli aıqyn­dalady. Qazaqstanda jáne Dúnıe­júzilik kóshpeliler oıyndaryna qaty­sýshy elderde ulttyq oıyn túr­lerin da­mytýdyń qazirgi jaǵ­daıy, qalyptasý tarıhy men ıdeologııasynyń máseleleri, damý úderisi talqylanady.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda 97 medal jı­yntyǵy sarapqa sa­ly­nady. Me­daldyń jalpy sany – 581. Medalda sport, mádenıet, ǵylym salalaryn qamtıtyn ne­gizgi 3 sım­vol bederlengen. Osynyń barlyǵyn Qa­zaq­stan halqynyń birligin sıpattaıtyn shańyraq kómkerip tur. Medaldyń ortasynda kósh­pe­liler órkenıetiniń belgisi – at ústindegi Kún basty adamnyń tańbasy bar.