Mámileni jaramsyz dep taný

Mámilelerdiń jaramsyz­dyǵyna baılanysty daýlar sot tártibimen sheshilýge tıis, óıtkeni Azamattyq is júrgizý kodeksinde de, basqa zańdarda da mundaı daýlardy sheshýdiń bas­qa tártibi kózdelmegen.

Memlekettik kirister organdary shaǵymdardy berý ke­zinde salyq organdarynyń aq­parattyq júıelerinen alyn­ǵan málimetterge negizdelgen janama dáleldemelerdi kóbi­rek paıdalanady. Kóp jaǵdaıda kom­panııalardyń naqty ekono­mı­kalyq qyzmetin bilý úshin kontragentterge suranys jasaý jumystary júrgizilmeıdi.

Naqty salyqtyq tekserýler júrgizilmeı, óndiristik úı-jaılar retinde paıdalanylatyn múlikter, eńbek resýrstary, qajetti mashınalar men jabdyqtar, jyljymaıtyn múlik bolmaǵandyqtan, kelisim júrgizý múmkin emes degen qorytyndy jasalady. Qazirgi ýaqytta negizgi emes shy­ǵyndardy únemdeý jáne bıznestiń tıimdiligin arttyrý úshin kompanııanyń belgili bir fýnksııalaryn (bıznes-úde­risterin) mamandandyrylǵan syrtqy merdigerge berý ádis­te­ri jıi qoldanylyp jatqany­na nazar aýdarǵan jón. Bul jaǵ­daıda kásipkerge jaldamaly qyzmetkerler shtatyn ustaýdyń qajeti joq.

Salyq organdary kameral­dyq baqylaýdyń nátıjeleri bo­­­ıynsha buzýshylyqtardy ta­ý­yp, kompanııalar arasyndaǵy mámilelerdi jaramsyz dep taný týraly sotqa talap qoıýy múmkin. Qazirgi ýaqytta osy sanattaǵy ister boıynsha ekonomıkalyq sottarda isterdi qaraý tártibin qaıta qaraý qajettiligi týyndap otyr. Kontragentterdiń qarsy salyq tekserýleriniń nátıjeleri úlken ról atqara alady. Tekserý esepteri mindetti túrde jumystardy oryndaý jáne qyzmetterdi kórsetý týraly aqparatty kórsetýi kerek. Bar faktiler qujattarmen, sondaı-aq kompanııa qyzmetkerleriniń túsiniktemelerimen rastalýy kerek.

Negizgi másele – memlekettik kirister organdary kelisim jasaý belgileriniń tolyq jáne obektıvti mán-jaılaryn alý úshin tekserý júrgizý bó­liginde salyq organdarynyń barlyq quralyn paıdalan-
baýynda.

Tájirıbede salyqtyq min­­dettemelerdi adal oryndaý qaǵıdatyna tıisti kóńil bó­lin­beıdi. Tekserý kezinde sa­lyq mindettemeleriniń buzy­lýy kórsetilýi kerek. Salyq organ­darynyń moınyna jiberilgen kemshilikterdi dáleldeý júk­te­ledi, al barlyq oryn alǵan kemshilik salyq tóleýshiniń paıdasyna túsindiriledi.

Kásipkerge resmı talaptar qoıýdy is júzinde qoldanýdy boldyrmaý úshin salyq organy salyq tóleýshiniń is-áreketin birqatar belgili bir krıterıı boıynsha baǵalaýy qajet. Min­dettemeni oryndamaý fak­ti­sin anyqtaýmen qatar, salyq mindettemesin zańsyz azaıtý maqsaty kózdelgenin kórsetetin bultartpas dálelderdi dálel retinde keltirý kerek. Sondaı-aq kontragentti josyqsyz jáne senimsiz dep sıpattaıtyn bel­gilerdi salyq tóleýshiniń ózi bildi me nemese bilý kerek pe, soǵan qarap nazar aýdarý qajet.

Mámilelerdi jaramsyz dep taný týraly talaptar boıynsha isterdi qaraýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda: mundaı talaptar ekonomıkalyq sottarǵa túsken kezde azamattyq is ón­diriske qabyldanǵanǵa deıin salyq tóleýshiler kontragenttiń senimdiligi men adaldyǵyn tekserý boıynsha qabyldan­ǵan sharalardy esepke alý bo­ıynsha memlekettik kirister organdarynyń is-áreketterin súzgiden ótkizip, nátıjesinde, mámileniń jaramsyzdyǵyn dá­leldeıtin barlyq múmkin bo­la­tyn baqylaý mehanızminiń qol­danylǵandyǵyna jiti nazar aýdaryp, tekserý kerek.

Memlekettik kirister organdary josyqsyz salyq tóleý­shilerge yqpal etýdiń bar­lyq qolda bar tetigin paıda­lan­ǵandyqtan, sot organdaryna jú­giný májbúrli shara bolyp sanalady.

Jandos ESENOV,
Batys Qazaqstan oblysy
mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq soty ákimshisiniń basshysy