Juqaltań bir jigit minbege kóterilip, sýdyratyp sóıleı bastady. Jastar jetekshileriniń biri ekeni kórinip tur. Shyqqan boıda ol keshegi zulmat zamandy, kommýnıstik qoǵamdy irep soıýǵa kiristi. Durys-aq. Ásirese qazaqty qan jylatqan kommýnıstik qoǵamdy butarlap syndyryp, qalaı aıtýǵa da bolady. Ol Qudaısyz qoǵamnyń ımannan, ardan jurdaı ekeni belgili ǵoı. Sózsheń jigit eken. Aıtaryn tógip-tógip aqtarǵan ol aqyrynda kommýnıstik qoǵamdy synap qana qoımaı, kommýnısterdi múldem joıý kerek, olardy qoǵamnan birjola alastaý kerek degenge deıin bardy. Onyń bul sózine jastar qatty eligip, qoldaryn soqty.
(О́teshqalı Atanbaev, Nurtas Ońdasynov jáne Baýyrjan Momyshuly. Almaty, 1946 jyl)
Meniń eriksiz ornymnan turýyma týra keldi de, minbege bardym. «Aınalaıyn, inim, sen jaqsy sóılediń. Durys aıttyń. Endi ol qoǵam kelmeske ketsin. Biraq men kommýnısterdi múldem joıý kerek degen sózińe qarsymyn. Onda bizdiń de sol qatygez qoǵamnan aıyrmashylyǵymyz bolmaıdy ǵoı. Sonda biz jaqyndarymyzdy, týǵan-týysqandarymyzdy, ákelerimiz ben aǵalarymyzdy, eldiń basy-qasynda júrgen, sózderine búkil el qulaq salatyn adamdarymyzdy qaıtemiz? Olardan bas tartý degen ózimizdi ózimiz tirideı jerge kómý ǵoı. Shynyn aıtqanda, elimizdegi qarapaıym adamdar da, áıgili azamattardyń kóbisi de óz erikterimen kommýnıst bola qoıǵan joq. Májbúrledi. Al bedeldi, belgili azamattarymyz kommýnıst bolmasa óz pikirin de, eldiń sózin de aıtatyn múmkindigi bolmaıtuǵynyn bildi. Sol úshin amalsyz kommýnıst boldy. Máselen, qarańdarshy, ózderiń qatty qadirleıtin, tipti pir tutatyn Sherhan Murtaza, Oljas Súleımenov, Ábish Kekilbaev, Muhtar Shahanov, Qadyr Myrzalıev jáne basqalardyń bári de – kommýnıster. Sonda seniń talabyń boıynsha solardy da joıý kerek pe? Onda biz qalaıyq-qalamaıyq qanisher elge aınalamyz ǵoı. О́zimizdi ózimiz qurtamyz ǵoı. Odan da el bolyp birigeıik, jurt bolyp toptasaıyq», dedim. Zal sabasyna túskendeı boldy.
Men muny nege aıtyp otyrmyn? Aıtyp otyrǵan sebebim – ótkenniń bárine kúl shashatyndar áli de bar. Osymyz durys pa? Sol qatygez, qatal zamannyń ózinde de, halqynyń qamyn oılaǵan, ultynyń bolashaǵyn saqtap qalýǵa ózin qurban etýge daıar azamattar boldy ǵoı. Máselen, Táshenovtiń ózin ǵana alaıyqshy. Ol óziniń jankeshti erliginiń arqasynda eldiń, jerdiń tutastyǵyn saqtap qaldy ǵoı. Onyń sol erligi bolmasa, qazirgi kúnimiz ne bolar edi? Ári qaraı el bolamyz ba, el bolmaımyz ba degen taǵdyrymyz ekiushty bolyp qalar edi. Sondyqtan da onyń esimi tarıhymyzda altyn áriptermen jazylyp qaldy.
Sol zamanda, buryn da, odan keıin de el qamyn oılaǵan azamattar, Qudaıǵa shúkir, boldy. Solardyń biri, sóz joq, Nurtas Ońdasynov der edik. Ol – Hrýshevtiń qoqan-loqqysynan buǵyp qalmastan qaıta-qaıta qarsy shyqqan adam. Ol Hrýshevtiń tyń kóteremiz degen sózine oraı «Tyńdy kótereıik, oǵan qarsy emespin, ol úshin asharshylyq jyldarynda shetelge aýyp ketken qazaqtardy shaqyraıyq, sosyn kótereıik», deıdi.
Sondaı-aq respýblıkanyń qyryq jyldyǵy toılanyp jatqanda, orta tusta otyrǵan Ońdasynovqa kelip: «Ońdasynov, sen únemi О́zbekstanǵa úsh aýdandy berýge qarsy bolýshy ediń, erteń qol qoıylady, ol aýdandar beriledi», deıdi. Sonda Nurtas ornynan aspaı-saspaı turyp «Men Úkimet basynda otyrsam, áli de qarsy bolar edim», dep qatqyl jaýap beredi. Osy bir sátke kýá bolyp otyrǵan D.Qonaev esteliginde: «Bankettiń ortasynda Hrýshevtiń kóńil kúıi buzylyp, ketip qaldy», dep jazady. Osyndaı teketiresterdiń ábden jetilip, kemeline kelip turǵan shaǵynda, ıaǵnı 58 jasynda Ońdasynov zeınetkerlikke shyǵarylady.
Kórip otyrǵanymyzdaı, Nurtas Ońdasynov – qashanda óz múddesinen góri el múddesin joǵary qoıǵan adam. Sol kezdiń ózinde-aq ol Hrýshevtiń tyń ıgerý naýqany qazaq eline alasat qaýip, orasan zııan ákeletinin bilgen edi. Shynynda da, solaı bolyp shyqty. Onyń zııan-zardabyn áli kúnge tartyp kelemiz ǵoı.
Tyńdy ıgerýge eshqandaı tııanaqty jospar da, júıe de bolǵan joq. Qazaq jeriniń astyn ústine shyǵaryp, qara jerdi qaqyratyp jyrta berdi, jyrta berdi. Osyndaı ozbyrlyqpen, óktemdikpen bastalǵan ol jumys eldiń berekesin ketirip, qutyn qashyrdy. Aýyldar da, adamdar da azapqa tústi.
Biz oqyp júrgen kezde joǵary oqý ornyndaǵy stýdentterdi astyq jınaýǵa alyp ketetin. Biz de bardyq. Qostanaıdyń Jitiqara degen jerine tústik. Biraq qazaqtar joqtyń qasy. Basym kópshiligi basqa ulttar. Men sııaqty kileń qazaqtardyń ortasynda óskender, Qazaqstan bolǵan soń, sóz joq óz qandastaryn izdeıdi ǵoı. Qazaqtar kózge túse qoımaǵan soń, sol jerde turatyn bireýlerden surastyryp kórsem, biz isteıtin jerdiń jelke tusynda shaǵyn aýyl tur eken, sol jaqty meńzedi. Bir úzilistiń kezinde sol jaqqa kettim. Shaǵyn ǵana aýyl. Bul jerde de qazaqtar joqtyń qasy eken. Degenmen bir aqsaqaldy kezdestirip áńgimege tarttym. Alǵashqyda ol meni senimsizdikpen qarsy aldy da, sózimniń nobaıyn uqqan soń birte-birte sheshile bastady. Aıtyp otyrsa, kórmegen quqaılary joq eken. Tyń ıgerýge alyp kelgenderdiń ishinde nebir sumpaıy sumyraılar, abaqtydan shyqqandar, buzyqtar bolypty. Bizdi tek ornymyzdan kóterip, qonystarymyzdan aıyryp qana qoıǵan joq, bizge zorlyq-zombylyqtar da jasaldy. Kún kórsetpeıtin jaǵdaıǵa jetkizdi. Mektepter birinen soń biri jabyldy. Balalarymyz qazaqsha mektepten qol úzdi. О́zimizdiń qazaqy bolmysymyz, ádet-ǵurpymyz aıaqasty boldy dep álgi aqsaqal kózine jas alyp, qamyqty. Álgi zardy estigende meniń ishim alaı-dúleı bop, zyǵyrdanym qaınap, ornymnan turyp kettim. Biraq qaıtemiz, qoldan keler amal joq.
Alǵashqy jyldary Qazaqstanda 6,5 mıllıon gektar jer jyrtylǵan. Ony az degendeı, bolashaqta 20-30 mıllıon gektar jer jyrtý kerek dep qaýly shyǵaryp qoıǵan. Sol 1956 jyldyń ózinde-aq qonys aýdarýshylardyń sany 650 myńǵa jetken. Bul degenińiz bir eldi tutastaı ozbyrlyqpen basyp alý ǵoı.
Qaıran elim, qaıran qazaǵym-aı! Ne kórmediń sen! Kúni keshe ǵana qoldan qasaqana uıymdastyrylǵan asharshylyqty basyńnan ótkerip, sodan keıin qýǵyn-súrginge tústiń. Asharshylyq jyldary adamdar mıllıondap qyryldy. Qýǵyn-súrgin kezinde elimiz kózi ashyq, kókiregi oıaý asyl azamattarynan aıyryldy. Soǵys jyldarynda kórgen taýqymetterimizdiń ózin aıtyp jetkizý qıyn. Endi tyń ıgerý naýqanyn asyǵys bastap elimiz ben jerimizdi tý talaqaı etti. Árıne, sol kezdiń ózinde, sodan keıin de qarsy bolǵan eshkim joq. Biraq ol ǵylymı saraptamalardan muqııat ótip, sonan keıin júıe-júıesine túsip baryp ıgerilýi kerek edi.
Olar ózderiniń áride jatqan aram oılaryn shuǵyl túrde iske asyrǵysy keldi. Iаǵnı qazaqtyń jerinen qazaqtardy múlde alastap nemese olardy tezirek tili men dilinen syrt aınaldyryp jibermek boldy. Naǵyz basqynshylyq saıasat. Basqynshyldyq úrdis. Olaı demeı ne dersiń, sol tyń ıgerý jyldary 2 mıllıon adam kóship kelip, qazaqtardyń sany 30 paıyzǵa tómendep ketse. 200-den asa selolyq, aýdandyq keńesterdiń attary ózgertilip, ózge tilge aýystyrylsa.
Maqalamyzdyń bas jaǵynda onyń zardabyn áli tartyp kelemiz degenimiz osy deýge bolady. Áli kúnge deıin baıyrǵy qalpyna keltire almaı kelemiz. Tipti tyń ólkesiniń birinshi hatshysy T.Sokolov degen Aqmola qalasynyń atyn Hrýshevgrad dep ataıyq degen usynys jasaǵan. Áıteýir ol usynys áýpirimmen ótpeı qaldy. Biraq ol qalanyń aty bárimiz biletin Selınogradqa aýystyryldy.
Qazaqstan Úkimetin asa aýyr jyldary, ıaǵnı 1938-1951 jyldary 13 jyl basqarǵan Nurtas Ońdasynov atyna shań túgili tozań qondyrmaı, adal da, ádiletti basshy bola bildi. Tipti 34 jasynda el taǵdyry qolyna tıgen Ońdasynov dańdaısyp ta, menmensip te ketken joq. Onyń boıynda paıym men parasat, jiger men qaısarlyq, bilim men iskerlik, sabyr men tabandylyq bola bildi.
Soǵys jyldary bárimiz biletindeı Qazaqstannyń boıyna asa aýyr júk tústi. Ol júkti qaıyspaı kóterý kerek boldy. Reseıden adamdarmen birge kóptegen óndiris orny kóship keldi. Olardy ornalastyrý, jedel túrde iske qosý, sóıtip ónim shyǵarý aıtar aýyzǵa ońaı bolǵanmen, shyn júzege asyrý ońaı bolyp pa? Sol soǵys jyldary Qap taýynan aýǵan jurtty, káristerdi, taǵy basqa ult ókilderiniń ornyǵýyn, jumys bastap ketýin úılestirý de qyrýar sharýa ǵoı. Osylardyń bárine ol ýaqyt taba bildi. Birinen soń birin júzege asyra bildi.
Solaı bola tura Nurtas Ońdasynov eliniń qamyn, ásirese rýhanı ómirin kózinen birde-bir ret tasa etken joq. Dúnıejúzilik soǵys júrip jatsa da, eliniń erteńin oılaı bilgen ol Opera jáne balet teatry men Ǵylym akademııasynyń ǵımaratyn turǵyzdy. Alǵash Ǵylym akademııasy ashylǵan kezde Ońdasynovtyń kúmisteı taza bolsyn dep ýystap kúmis teńgelerdi shashqanyn kóp ǵalym áli kúnge deıin tamsana aıtady.
Ol Ǵylym akademııasynyń býyny bekip, aıaǵynan turyp ketýine de kóp kúsh jumsady. Akademııany basqaratyn adamdy da Ońdasynovtyń ózi tapty. Ol birde gazetten Q.Sátbaevtyń eki maqalasyn oqyp, onyń bilimdiligine, arǵy-bergi jaılardy zerdelep, ǵylymı júıege túsirip sóıleıtinine tánti bolǵan-dy. Kóp uzamaı onyń ózimen kezdesip, oǵan degen yqylasy burynǵydan da bekı tústi de, aqyrynda ózi bas bolyp ǵulama ǵalymdy tıisti oryndardyń bárinen ótkizip, akademııanyń prezıdenti etti.
Sondaı-aq búkil Orta Azııada joq Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń, konservatorııanyń jáne basqa da kóptegen bilim ordasynyń ashylýyna tikeleı yqpal etken de osy N.Ońdasynov bolatyn. Soǵysqa baılanysty ortalyq kınostýdııalardyń Almatyǵa kóship kelýimen qazaqsha fılmder dúnıege keldi. Bizdiń bul sózimizge kúmán keltiretinder de bolar. Olaı bolsa bul faktilerdi dáleldep, dáıektep beretin qujattar Nurekeńniń arhıvinde saqtaýly tur. Kez kelgen ýaqytta baryp tanysýlaryńyzǵa bolady.
Sol jyldary qanquıly soǵysqa qaramaı, qazaqtyń Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń tynysy ashylyp, repertýary keńeıe tústi. Muqan Tólebaevtyń «Birjan-Sara», A.Jubanov pen L.Hamıdıdiń «Abaı», E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek», «Dýdaraı» operalary qoıyldy. Olardyń bári búgingi tańda ulttyq qundylyqtarymyz, olarmen biz búgin de maqtanamyz, rýhanı dáris alamyz. Olar búgin de júrip jatyr, erteń de júre bermek.
Al balet óneriniń damýyna úlken úles qosqan, soǵys bastalǵannan beri Almatyda turyp jatqan ataǵy jer jaratyn Galına Ýlanovanyń esimin ardaqtaýǵa ábden bolady. Ol balet óneriniń óresin bıiktetip, órkenin jaıyp ketti. Onyń sol eńbegin joǵary baǵalaǵan Qazaq Úkimeti Qazaq KSR-iniń halyq ártisi ataǵyn berdi. Al Opera jáne balet teatrynyń ǵımaraty bitken kezde Nurtas Ońdasynov sóz sóılep, eldiń zor qýanyshyn tebirene jetkizdi.
Al búgingi tańda elimizde keń tanys Hakimjan Naýryzbaevtyń ónerge qalaı kelgenin kóp adam bilse kerek. Ony da aýylda saz balshyqtan ártúrli beıneler jasap júrgen jerinen sonaý Harkovqa oqýǵa jiberip oqytyp, aqyrynda bárimiz maqtan tutatyn Abaı eskertkishin dúnıege keltirý deńgeıine deıin ósken dańqty músinshige aınaldy. Oǵan da Nurtas Ońdasynovtyń tikeleı yqpaly bolǵanyn qalaı aıtpasqa?
Nurtas Ońdasynov el ishinde qabiletti adamdardy izdep taýyp, olardyń jolyn árqashan ashyp otyrǵan. Birde Lenıngradqa barǵanda jas ınjener D.Qonaevty kezdestiredi. Onymen pikirlesip, kóptegen taqyrypty qamtyp sóılesedi de, qabilet-qarymyna, bilimine tánti bolyp, kóp uzamaı ony óziniń orynbasary etip jumysqa alady. Osy qyzmetti ol on jyl boıy atqardy. О́ziniń esteliginde D.Qonaev «Biz Ońdasynovtyń ustahanasynan shyqqanbyz», dep mereılene jazǵan.
Aýyl sharýashylyǵy salasynda da qyrýar ister tyndyryldy. Olardyń bárin jipke tizip aıta bersek, áńgime uzaqqa ketedi. Sondaı-aq fashısterden azat etilgen eldi mekenderge aqshalaı, zattaı kómek kórsetilýdiń ózi – jeke áńgime. Soǵystan ábden qaljyrap shyqqan Qazaqstan olarǵa qolushyn berýden tanǵan joq. Soǵys jyldarynda tústi metallýrgııa zor qarqynmen damyp, áli kúnge bizdiń ekonomıkamyzdyń kúretamyry bolyp keledi. Buǵan qosa Ertis – Qaraǵandy, Arys – Túrkistan, Myrzashól kanaldarynyń salynýy da elimizdiń damýyna úlken serpin berdi dep aıta alamyz. Al Moıynty – Shý temirjolynyń salynýyn N.Ońdasynovtyń ózi de maqtan tutyp aıtatyn úlken sharýa boldy. Onyń búgingi tańǵa deıin ekonomıkamyzdyń ósip-órkendeýine yqpal etip otyrǵanyn jasyrý kúná bolar edi.
Ne nárseniń de baıybyna barmaı, úlken qatelikter men kemshilikterge uryndyratyn sheshim shyǵaratyn urda-jyq ospadar Hrýshevtiń kezinde N.Ońdasynov jumysynan alastatylyp, kóp uzamaı Gýrev oblysyna jiberildi. Ol aldymen Gýrev oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, sodan keıin oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp jumys istedi. Ol bul qyzmetterdi de abyroımen atqaryp shyqty dep aıta alamyz. Árıne, oǵan bul abyroı op-ońaı kele qoıǵan joq. Ol taban aqy, mańdaı terdiń, taısalmas jiger men qaısarlyqtyń, jan-jaqty bilimniń arqasynda kelgeni sózsiz.
Kezinde onjyldyqty bitirgen boıda búkil respýblıka boıynsha mal baǵamyz degen úndeýge qosyla ketken mektepter az bolǵan joq. Odan Mańǵystaýdaǵy oqýshylar da tys qalmapty. Tek Ońdasynov qana Úkimettiń mundaı paryqsyz qaýlysyna qarsy shyǵyp «Mal bolsa, maldy baǵa-tuǵyn adam tabylady, balalardy oqýlarynan qaldyrmańdar», dep batyl sheshimge kelgen. Solardyń ishinde búginde qazaqtyń zańǵar jazýshysy Ábish Kekilbaev bar bolatyn. Sodan da bolsa kerek, ol óziniń esteliginde Nurtas aǵany zor qurmettep, syılastyqpen eske alady.
Ábish Kekilbaev sol bir kezderdi bylaısha eske alady: «N.Ońdasynov barǵanǵa deıin ózderiniń kadrlary joq dep, brıgadrlikten joǵary qyzmetterge shetten kelgen edi. Nurtas Dándibaıuly dál sol kadrlarǵa qý taqyr aımaqtan barlyq sharýashylyq, ónerkásip, mádenıet qyzmetkerlerin, aýyldaryn, aýdandaryn, qalalaryn túgeldeı óz mamandaryna basqartyp qana qoımaı, keıin respýblıkalyq, odaqtyq dárejede tanylǵan bilikti basshylardy tárbıelep ósirdi. Alys vahtadaǵy burǵyshylar, otarlardaǵy shopandardan bastap eldiń estııar azamattaryn túgel tanyp bildi. Aralarynda bolyp, aqyldasty», dep tebirenedi. Shynynda da, bul sol ólkeden shyqqan Ábekeńniń shyn tebirenýi bolatyn.
El qashanda kimdi bolsyn eńbegine qaraı baǵalaıdy, atqarǵan jumysyna qaraı qurmet kórsetedi. Jumystan bosap, Máskeýde turǵan kezinde kelesi jyly ony bir oblystyq jıynǵa shaqyrǵanda osy óńir halqy týǵan ákeleri tirilip kelgendeı aǵyl-tegil qýanady. Árıne, muny óz kózimen kórgen týǵan inisindeı bolyp ketken Saǵıdolla Qubashev ádemi áńgimeleıdi. Nurekeńe sóz berilgende jurt oryndarynan dúrkireı kóterilip turyp aldy. Otyryńdar dese de otyrmaıdy.
Minbedegi Nurekeńniń ózi qolyn bulǵaǵan ısharasynan keıin baryp zal tynyshtalyp oryndaryna otyrady. Endi Nurekeńniń tamaǵy qurǵap, úni shyqpaı qapelimde aýzyna sóz túspeı uzaq kidirip qalady. Ol kisiniń qatty qobaljyp turǵanyn kórgen halyq oryndarynan turyp qaıtadan dýyldatyp qol soǵady. Qashan Nurekeń óz-ózine kelip, sózin bastap ketkenshe oryndaryna otyrmaıdy. Nurekeń sózin bitirgennen keıin álgi kórinis úshinshi ret qaıtalanady. Osyndaı kól-kósir rızashylyqqa rıza bolǵan Nurekeń sońynan «Atyraýlyqtar búgin meni altyn besikke salyp terbetti ǵoı», depti. Árıne, eldiń qurmeti men súıispenshiliginen artyq dúnıede nagrada joq qoı.
Nurekeńdi jurt sonshalyqty nege qurmettedi? Oǵan da ózi jaýap beredi. «Birinshiden, qansha qıyn kezderde el basqarsam da, eshkimniń jany men qany moınymda joq, arym taza. Ekinshiden, eshkimnen para alǵan emespin, qolym taza. Úshinshiden, eshqashan eshkimniń rýyn, júzin suraǵan emespin, júzim taza».
Nurtas Ońdasynov barlyq jerde de asa qadirli, zor qurmetke ıe bolǵan. Onyń oıymen, pikir, usynystarymen sanasyp otyrǵan.
Ataqty qolbasshy, búkil qazaq halqynyń namysyn boıyna jıǵan Baýyrjan Momyshuly áli jazylmaǵan, biraq jazylýǵa tıis shyǵarmasynyń nobaıyn Nurekeńe jiberip, ol kisiden pikir kútedi. Ol hatynda bylaı dep jazady. «Odný ız nenapısannyh glav svoeı rýkopısı v plane ıa nazval «Blagorodnye tradısıı kazahskogo naroda vospıtyvaıýshıe boevye kachestva v djıgıte», v lıchnom pısme k Vam, kak starshım bratom hochý podelıtsıa s Vamı nabroskamı etoı glavy. 1. Ádet jáne ádep; 2. Uıada ne kórse, ushqanda sony iledi; 3. Uly ósse, uly jaqsymen, qyzy ósse, qyzy jaqsymen aýyldas bolǵyn; 4. «Teksizden tezek artyq», «Arsyzdan aıýan artyq»; 5. «Janym arymnan sadaqa»; 6. «О́limnen uıat kúshti; 7. «Qoıandy qamys, erdi namys óltiredi».
Árıne, biz Baýkeńniń bul hatyna Nurekeńniń ne dep jaýap bergenin bilmeımiz. Áńgime onda emes. Áńgime onyń dúnıetanymynyń keńdiginde, ultynyń bolmys-bitimin tereń biletindiginde bolyp tur. Sodan da ǵulama degen Baýkeńniń ózi pikir surap, hat jazyp otyr.
Nurekeńniń adamgershilik bolmys-bitiminiń jan-jaqty ekeni sonshama, bir kezde bergen ýádesiniń údesinen shyǵý úshin ýaqyt ótip ketse de, umytpaıdy eken. Calamat Muqashev ol týraly bylaı dep jazady. «Bir kúni Nurekeń telefon shalyp: «Shyraǵym, meniń Atyraýdan ketkeli arqalap júrgen boryshym bar edi, sony óteseń qaıtedi», dedi de: «Atyraýda Raýshan degen qobyzshy boldy ǵoı, ony óziń de biletin shyǵarsyń. Ol orkestr uıymdastyryp, qyzdardy tárbıeledi, oǵan qurmetti ataq berýge ýaqyt jetti, soǵan yqpal etshi», dedi. Men birden ol kisiniń aıtqan amanatyn oryndaýǵa iske kiristim. Kóp uzamaı Raýshan «Respýblıkaǵa eńbegi sińgen mádenıet qaıratkeri» ataǵyn aldy», deıdi.
Onyń sonymen birge mádenıeti óte joǵary bolǵan. Oǵan Saǵıdolla Qubashevtyń myna sózinen keıin kóziń jete túsedi: «Meniń Qazaqstan Kompartııasynyń ekinshi hatshysy bolyp turǵan kezimde Nurekeń Almatyǵa keldi. Men ol kisini qonaqúıdegi abyr-sabyrdan aýlaq bolsyn dep úıime jatqyzdym. Kútýshi áıel bar. Jumystan keıin keshke qaraı ekeýmiz otyryp ótken-ketkendi aıtyp, uzaq áńgimege kóshemiz. Birer kúnnen keıin Nurekeń álgindegi áńgimeni úzip: «Sáke, (kóbine meni osylaı ataıtyn) men seniń qabyldaýyńa jazylam, qashan, qaı ýaqytta qabyldaısyń?» dep otyr. «Nureke-aý, qandaı qabyldaýdy aıtyp otyrsyz, osy jerde aıta berińiz», dep jatyrmyn. «Joq, shyraǵym, keńsege baryp aıtýym kerek, sonda ol qundyraq bolady», dedi. Ne kerek, ol kisi sol kezdesýde týǵan aýlyna kómek suraı kelgen eken... Keıinnen ol aýyldyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa birqatar jumys atqarǵanym ras».
Meniń bul jerde aıtaıyn degenim, ol kisi kezinde Úkimet basynda otyra tura meniń aýylym dep oǵan jurttan bólek kóńil bólmegenine eriksiz rıza bolasyń.
Ol óziniń ómiriniń sońǵy jıyrma jylynda da qarap jatpapty. Sol jyldary qadaý-qadaý
«Arabsha-qazaqsha túsindirme sózdigi», «Parsysha-qazaqsha túsindirme sózdigi», «Arab tekti qazaq esimderi» sııaqty eńbekter daıarlady. Bul muralary da ult rýhanııatynyń eleýli ustyny deı alamyz.
Temirhan MEDETBEK,
aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
