Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Medısınalyq mekemelerdiń qurylysy pysyqtaldy
Otyrysta Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aýyldaǵy medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý jáne sapasyn jaqsartý boıynsha qoıǵan mindetteriniń oryndalýy týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova baıandama jasady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha elde 99 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysany salynǵan edi. Al bıyl 556 medısınalyq jáne feldsherlik pýnktter, sondaı-aq dárigerlik ambýlatorııalar salý kózdelgen. Qazir 322 nysanda qurylys-montaj jumysy bastalyp, 3 nysan paıdalanýǵa daıyn bolǵan.
Bul rette vedomstvo О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligimen birlesip, memlekettik saraptama qorytyndysynyń negizinde jobalaý-smetalyq qujattamany ázirlep, baılanystyrýdy tolyq aıaqtady. Ulttyq jobada iske asyrýdyń barlyq kezeńinde 655 alǵashqy MSAK nysanynyń qurylysy qarastyrylǵan. Sondaı-aq 32 ortalyq aýdandyq aýrýhanany jańǵyrtý josparlanǵan. Qazir 10 nysanda tıisti jumystar júrgizilip jatyr. 2 medısınalyq mekemede kúrdeli jóndeý jumystary jasalǵan.
Sońǵy eki jylda 152 densaýlyq saqtaý nysanynda 656 medısına qyzmetkeri jumysqa ornalastyryldy. Dese de Ulttyq joba sheńberinde kadrlarǵa jalpy qajettilik 1 100 medısına qyzmetkerin qurady.
Kesteden artta qalý jáne aýyldyq aýmaqtarda MSAK obektilerin salý boıynsha jumysty kúsheıtip, taǵy da jandandyrý qajettigi aıtyldy. Máselen, jyl sońyna deıin densaýlyq saqtaý uıymdarynyń basym kópshiligi Qaraǵandy oblysynda salynýy tıis. Bul rette iske asyrýǵa josparlanǵan 78 nysannyń tek úshten birinde ǵana qurylys jumysy bastalǵan. Jetisý oblysynda obektilerdiń tek 75%-y boıynsha qurylys-montajdaý jumysyna shart jasaldy. Premer-mınıstr osy jyly aıaqtalatyn ulttyq jobany iske asyrý Úkimettiń basym mindetteriniń biri ekenine nazar aýdardy.
Prezıdenttiń aýyldyq aýmaqtarda medısınalyq uıymdar salý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý máselesi osy jyldyń aqpan aıynda qaraldy. Barlyq jobanyń jobalyq-smetalyq qujattamasyna memlekettik saraptama aıaqtaldy, merdigerler anyqtaldy, jumystar bastaldy.
«Ákimdikter barlyq nysannyń qurylys jumysyn ýaqtyly ári sapaly júrgizý úshin kúndelikti baqylaýdy kúsheıtýi kerek. Qaraǵandy, Aqtóbe, Pavlodar, Batys Qazaqstan, Jetisý jáne Almaty oblystary ákimderiniń nazaryn osyǵan aýdarǵym keledi. Qurylys maýsymy, ásirese soltústik óńirler úshin tez aıaqtalatynyn eskerý qajet. Barlyq obekti belgilengen merzimde paıdalanýǵa berilýge tıis. Bul rette qurylys jumystarynyń normatıvtik talaptarynyń saqtalýyn da qamtamasyz etý kerek», dedi O.Bektenov.
Úkimet basshysy kópsalaly aýdandyq aýrýhanalardy jóndeý jumystaryn jalǵastyrýdy jáne densaýlyq saqtaý uıymdaryn sapaly jaraqtandyrý úshin qajetti medısınalyq jabdyqtardyń tizbesin qalyptastyrý qajet ekenin atap ótti. Ulttyq jobany iske asyrýǵa 60,3 mlrd teńge bólingenin, onyń 21 mlrd teńgeden astamy óńirlerge berilgenin eske saldy. Qalǵan nysandardy qarjylandyrý qosymsha pysyqtalyp jatyr. Osy máseleni sheshýdi jedeldetý úshin beıindi vedomstvolarǵa tıisti tapsyrma berdi. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine nysandardyń qurylysy aıaqtalǵanǵa deıin turaqty túrde nysan basyna baryp, qurylys barysyna monıtorıng júrgizýdi mindettedi.
Dıqandy qarjylaı qoldaý artty
Otyrysta aýyl sharýashylyǵy ónimderin ulǵaıtý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar talqylanyp, dıqandarǵa kórsetiletin birqatar naqty kómek túrleri pysyqtaldy. Ol baǵytta atqarylyp jatqan jumystar týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov áńgimeledi. Bes jylda aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemin eki ese ulǵaıtý boıynsha Prezıdent tapsyrmasynyń, saladaǵy Jol kartasy is-sharalarynyń oryndalý barysy týraly aıtty.
Onyń málimetinshe, bıylǵy 6 aıda aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 3,4%-ǵa artyp, 1,6 trln teńgeni quraǵan. Mal sharýashylyǵy óniminiń naqty kólem ındeksi (NKI) 103,5%, ósimdik sharýashylyǵynyń NKI-i 103%-ǵa jetken.
«Bizdiń jumysymyzdyń mańyzdy baǵyty – 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasynyń sapaly ári ýaqtyly oryndalýy. Munda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemin eki ese arttyrý kózdelgen. Bıyl bul jospar 111%-dy quraıdy. Alty aıdyń qorytyndysy boıynsha ósim 103%-dy kórsetti. Degenmen ósimdik sharýashylyǵynyń tıimdiligin kúzde kóretin bolamyz. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha salany damytý úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasaldy. Qazaqstan ózin negizgi azyq-túlik ónimderimen tolyq qamtamasyz ete otyryp, eksportty da damytýy kerek. Úkimet osyǵan qajetti barlyq resýrstardy bóledi. Aýyl sharýashylyǵyn damytý – meniń jeke baqylaýymda turatyn basym baǵyt», dedi O.Bektenov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine oblys ákimdikterimen birlesip, Jol kartasynyń ındıkatorlaryna qol jetkizý úshin jan-jaqty sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.
Eldegi jalpy egis alańy bıyl 23,8 mln gektardy qurady. Bıylǵy ártaraptandyrý josparlaryna tolyq qol jetkizildi. Máselen, bıdaı alańy 450,3 myń gektarǵa qysqardy, maıly daqyldar 608 myń gektarǵa, qant qyzylshasy 9,4 myń gektarǵa ulǵaıtyldy. Sýdy kóp qajet etetin daqyl alańdary – kúrish 6,9 myń gektarǵa, maqta 16 myń gektarǵa azaıtyldy.
Qyzylorda oblysynda Jol kartasyn oryndaýdaǵy oń nátıjeler atap ótildi. О́ńirde kúrishtiń egis alqaptaryn azaıtý jáne sý únemdeý tehnologııalaryn engizý boıynsha ındıkator asyra oryndalǵan. Oblys mıneraldy tyńaıtqyshtardy engizýge qatysty jospardy da 100%-ǵa oryndap shyqty.
Salany qoldaý maqsatynda sharýalar úshin bıyl qarjylandyrý arnalary, onyń ishinde áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardy tartý esebinen barynsha keńeıtildi. Qarjy ınstıtýttaryn tikeleı sýbsıdııalaý jáne agroónerkásip kesheni sýbektileriniń qaryzdaryna kepildik berý múmkindikteri engizildi. Úkimet basshysy dıqandardy jeńildetilgen qarjylandyrýmen qamtýdy, onyń ishinde áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar arqyly qamtýdy 100%-ǵa deıin jetkizý qajettigin atap ótti.
Bıyl kóktemgi egis jumystary men aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń lızıngine aýqymdy qarajat baǵyttaldy. Jeńil sharttarmen kredıt berý kólemi birinshi ret 580 mlrd teńgege jetkizildi. Buǵan deıin bul kórsetkish 180 mlrd teńgeden asyp kórmegen. Qabyldanǵan sharalar eginshilerdiń barlyq qajetti agrotehnıkalyq is-sharany tolyq kólemde júrgizýine múmkindik berdi. Bul rette dıqandar paıdalanatyn elıtalyq tuqymdardyń úlesi 7,1%-dan 9%-ǵa deıin ósti.
Alty aıdyń qorytyndysy boıynsha aýyl sharýashylyǵy salasyna 410 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Bıylǵa josparlanǵan kólem – 1,7 trln teńge. Úkimet basshysy basymdyq berilgen ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýyna sapaly monıtorıng pen baqylaý qajet ekenin aıtty.
Byltyr 679 myń tonna tyńaıtqysh engizilse, birinshi jartyjyldyqta fermerler 1,1 mln tonna satyp aldy. Úkimet basshysy mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıin jyl saıyn 1,5 mln tonnaǵa deıin jetkizý qajet ekenin eske saldy. Premer-mınıstr bolashaq eginniń túsimi der kezinde qabyldanǵan shegirtkemen kúres sharalaryna tikeleı baılanysty ekenin atap ótti. Ol úshin respýblıkalyq bıýdjetten 4,2 mlrd teńge bólindi. Sondaı-aq Úkimet rezervinen qosymsha 3,9 mlrd teńge baǵyttaldy. Zııankesterge qarsy hımııalyq óńdeýge 400-den astam arnaıy tehnıka tartyldy. Búgingi tańda óńirlerdiń kópshiliginde bul jumystar sátti aıaqtaldy. Aýqymdy jumys atqaryldy. Shegirtkeniń taralýyna jol berilgen joq.
Egin jınaý kezeńine daıyndyq sheńberinde oblys ákimdikterine egin oraǵy bastalǵanǵa deıin astyq qabyldaý kásiporyndarynyń jańa ónimdi qabyldaýǵa tolyq daıyndyǵyn qamtamasyz etý jáne AQK úzdiksiz jumysyn uıymdastyrý tapsyryldy.
