Dástúrge aınalǵan halyqaralyq fızıka olımpıadasy jyl saıyn joǵary synyp oqýshylary arasynda ótedi. Bıyl úzdik nátıje kórsetken Qazaqstan komandasynyń quramynda Astana qalasy daryndy er balalarǵa arnalǵan «Bilim-ınnovasııa» lıseı-ınternatynyń 11-synyp oqýshysy Ámir Pishenbaev, Aqtóbe oblystyq daryndy jasóspirimderge arnalǵan mamandandyrylǵan «Bilim-ınnoasııa» lıseı-ınternatynyń 11-synyp oqýshysy Artýr Kım, Almaty qalasyndaǵy «Mıras» halyqaralyq mektebiniń 12-synyp oqýshysy Dosjan Beısenbi, Almaty qalasyndaǵy Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebiniń 11-synyp oqýshysy Marǵulan Nursaǵatov jáne Astana qalasyndaǵy Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebiniń 9-synyp oqýshysy Ilııas Qazymbek bar. Al qurama komandanyń jetekshileri – SDU University dosenti, PhD doktor Samat Maqsutov pen SDU University fızıka páni muǵalimi Nazaralı Aıtjanov.
«Qazir álemde halyqaralyq deńgeıdegi bedeldi 7 olımpıada bar. Olar matematıka, fızıka, hımııa, ınformatıka, geografııa, lıngvıstıka, bıologııa pánderinen dástúrli túrde ótedi. Sonyń biri – halyqaralyq fızıka olımpıadasy. Atalǵan bilim báıgesi alǵash ret 1967 jyly Polshanyń Varshava qalasynda ótti. Al Qazaqstan qurama komandasy bul saıysqa 1997 jyldan beri qatysyp, 113 medal ıelendi. Naqtyraq aıtsaq, 14 altyn, 45 kúmis, 29 qola, 25 qurmet gramotasyna qol jetkizdik», deıdi Daryn respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Nurlan Jumageldi.
Aıta keteıik, halyqaralyq olımpıadaǵa ár memleketten tek bir komanda ǵana qatysa alady. Al bir komandada ári ketse bes oqýshydan bolýǵa tıis. Saıys eki kezeńnen turady. Birinshisi – teorııalyq, ekinshisi – eksperımenttik. Osy eki kezeńnen de súrinbeı ótken oqýshylar jeńis tuǵyrynan kórinedi.
Qurama komandanyń jetekshisi Samat Maqsutovtyń aıtýynsha, saıysqa qatysýshy ár oqýshy keminde tórt-bes jyl daıyndalady.
«Bul bilim báıgesi halyqaralyq deńgeıde bolǵan soń, saıys óte tartysty ótti. Jarystyń sharty boıynsha barlyq qatysýshynyń segiz paıyzyna altyn, on jeti paıyzyna kúmis, jıyrma bes paıyzyna qola medal beriledi. Jalpy alǵanda qatysýshylardyń teń jartysy júldeli bolady. Atalǵan básekege jyl saıyn 80-nen asa memleket qatysatyn. Al osy joly uıymdastyrýshy Iran memleketi bolǵan soń, saıası jaǵdaılarǵa baılanysty qatysýshylar jyldaǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda az boldy. Naqtyraq aıtsaq, 46 memleket qatysty. Bul – sáıkesinshe medaldar sany da óte az bolady degen sóz. Soǵan qaramastan elimizdiń qurama komandasy tórt kúmis, bir qola medalǵa qol jetkizip, aıtarlyqtaı jaqsy nátıje kórsetti. 2-orynnyń tuǵyrynan kóringen tórt úzdigimiz – 11, 12-synyp oqýshylary. Al qola medal ıegeri Ilııas Qazymbek 9-synypta oqıdy. Demek bul da – maqtanýǵa turarlyq nátıje».
– Bárekeldi! Osy bes oqýshyny qalaı iriktedińizder?
– Áýeli respýblıkalyq olımpıadalarda oza shaýyp, júzden júırik, myńnan tulpar dep tanylǵan úzdik 15-20 balany oqý-jattyǵý jıyndaryna shaqyramyz. Máselen, qurama komanda bıyl 12-19 shilde aralyǵynda Máskeý fızıka-tehnıkalyq ınstıtýty bazasynda oqý-jattyǵý jıyndaryna qatysty. Solardyń ishinen iriktelgen 8 balany keıin Azııalyq olımpıadaǵa aparamyz. Sol segizdiń ishinen sýyrylyp shyqqan bes myqtyny Irandaǵy halyqaralyq olımpıadaǵa alyp keldik. Minekeı, senim artqan saıypqyrandarymyz el úmitin aqtaı bildi.
– Saıys álemdik deńgeıde bolǵan soń, tapsyrmalar aǵylshyn tilinde bolǵan shyǵar?
– Iá, biraq qatysýshylardyń aǵylshynsha bilýi shart emes. Bizdiń oqýshylar jaýaptaryn oryssha jazdy. Keıin olardyń jazǵanyn biz, ıaǵnı jetekshiler shet tilinde qorǵaımyz, – dedi S.Maqsutov.
Aıta keteıik, qazaqstandyq oqýshylar 2024 jyly 12 halyqaralyq olımpıadada 361 medal jeńip aldy, onyń ishinde: 41 altyn, 134 kúmis jáne 186 qola. Sondaı-aq oqýshylar Sıngapýr, Qytaı jáne AQSh-taǵy robotty tehnıka boıynsha halyqaralyq chempıonattarda erekshe jetistikke jetti. Los-Andjelestegi Dúnıejúzilik ǵylymı jáne ınjenerlik kórmede, О́zbekstandaǵy Avısenna atyndaǵy halyqaralyq matematıkalyq olımpıadada jáne bıologııa olımpıadasynda, Grýzııadaǵy qyzdarǵa arnalǵan halyqaralyq matematıkalyq olımpıadada, Qytaıdaǵy hımııa boıynsha Halyqaralyq Mendeleev olımpıadasynda 100 paıyz nátıje kórsetti. Elimizdiń oqýshylary Balqan túbeginiń eń myqty jas matematıkteriniń úshtigine endi.
