foto:«Samruk-Kazyna Construction» AQ
Qarajat ıgerilip jatyr
Maýsym aıynda QR Joǵary aýdıtorlyq palatasy joba boıynsha 2023 jylǵa arnalǵan qarjylandyrý tolyq kólemde berilip, tek 38% ıgerildi degen qorytyndy shyǵardy. Alaıda, «Samruk-Kazyna Construction» AQ bul aqparattyń shyndyqqa janaspaıtynyn málimdedi.
«Qarajat birden 2 jylǵa bólingendikten, kelesi jylǵa aýsytyrylady. Negizi, 2023 jyly bólingen 500 mlrd teńge tolyq kólemde ıgerildi, dálirek aıtsaq, merdigerlerge avanstyq tólem retinde berildi. Sondyqtan Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy bergen aqparat qate», dep málimdedi kompanııa.
2024 jylǵy qarjylandyrý josparyna sáıkes sáýir aıynda 323 mlrd teńge qarastyrylǵan edi, alaıda is júzinde ázirge tek 110 mlrd teńge tústi. Buǵan qaramastan bıylǵa josparlanǵan 208 mekteptiń 90%-ynda qurylys qarqyndy júrip jatyr.
Sondaı-aq qurylys jobalyq-smetalyq qujattamasyz bastalyp ketti degen pikir de – jańylysý. Qurylys-montajdaý jumystary smetalyq eseptersiz, alaıda tapsyrys berýshi teksergen jáne bekitken jumys syzbalaryna sáıkes júrgizildi. Bul merdigerlermen jasalǵan ERS kelisimshart arqasynda múmkin boldy. ERS degenimiz sapany joǵaltpaı qurylys merzimderin qysqartý maqsatynda jobalaý, salý jáne jabdyqtaý jumystaryn bir ýaqytta júrgizý.
«Qymbattaý emes, boljamdy baǵa»
Sondaı-aq kompanııa ulttyq jobanyń qymbattaýy jáne qarajat tapshylyǵy týraly málimdemege jaýap berdi. «Samruk-Kazyna Construction» AQ «bul qymbattaý emes, boljamdy baǵa» ekenin baıandady. Bir oqýshy ornyna bólinetin smetalyq kalkýlıasııa 2022 jyly qarapaıym mektepterdiń qurylys shyǵyndary negizinde jasalǵan, óıtkeni ol kezde jaıly mektepterdiń daıyn jobalary bolǵan joq.
Aıta ketý kerek, QR Úkimetiniń «Jaıly mektep» bilim berý salasyndaǵy pılottyq ulttyq jobasyn bekitý týraly» №963 qaýlysynyń 4-bólimine sáıkes ulttyq joba sheńberinde mektepterdi salýǵa jáne tehnologııalyq jaraqtandyrýǵa arnalǵan bıýdjet kólemi mektep qurylysynyń aldyn ala quny negizinde aıqyndalǵan.
Iаǵnı, bir oqýshy ornynyń naqty quny JSQ memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysyn alǵannan keıin aıqyndaldy. Bul tájirıbe kez-kelgen nysandardy salý kezinde qoldanylady, óıtkeni qurylystyń túpkilikti baǵasy árqashan memlekettik saraptamanyń nátıjeleri boıynsha anyqtalady. Bul rette «Samruk-Kazyna Construction» AQ «Memsaraptama» RMK-men birlesip, 100 JSQ tekserý jáne taldaý kezinde mektep jobalarynyń 16,5% qymbattaýyna jol bermedi, bul shamamen 100 mlrd teńge bıýdjet qarjysyn únemdeýge múmkindik berdi. Dıreksııa jáne memlekettik saraptama mamandarynyń arqasynda qazynaǵa túsetin áleýetti júkteme 900 mlrd teńgeden 446 mlrd teńgege deıin tómendedi. Jergilikti atqarýshy organdar mundaı únemdeýge qol jetkize almas edi, óıtkeni qazir elde ınjenerlik-tehnıkalyq mamandardyń tapshylyǵy ótkir seziledi.
Jer ýchaskelerine qatysty qıyndyqtar
Jańa mektepterdi ornalastyrý jáne jer telimderin bólý – bul bólek másele. Ony sheshý jergilikti atqarýshy organdarǵa júkteldi, óıtkeni olar bilim berý nysandarynyń qaı jerde qajet ekenin jaqsy biledi.
Ákimdikterge zańnamanyń barlyq talaptaryna sáıkes bolashaq mektepter úshin ýchaskelerdi aldyn ala daıyndap, qurylys kezeńine olardy «Samruk-Kazyna Construction» AQ-ǵa rásimdeýi qajet boldy. Alaıda, jergildikti atqarýshy organdar tańdaǵan telimderdiń kóbi eldi-mekenniń bas josparyna, qyzyl jolaq boıynsha talaptar men sanıtarlyq-epıdemıologııalyq normalarǵa sáıkes bolmaı shyqty. Basym bóliginde aýmaqty keńeıtý talap etildi.
«Ýchaskelerde eski ǵımarattar men nysandardy, úılerdi súrý, jasyl jelekti otaý jáne qoldanystaǵy ınjenerlik jelilerdi shyǵarý máseleleri boldy. Sanıtarlyq-qorǵaý normalary men talaptary saqtalmady. Geologııalyq jáne geodezııalyq jaǵdaılar men erekshelikter de eskerilmedi. Sol sebepti qurylystyń smetalyq qunyna qosymsha shyǵyndar qosyldy».
Degenmen, qatelikterden sabaq alý kerek. Sondyqtan ulttyq jobanyń ekinshi kezeńinde salynatyn jaıly mektepterge jer ýchaskelerin tańdap, rásimdeý prosesi aıaqtalýǵa shaq. Búgingi kúni Dıreksııaǵa 151 ýchaskeniń tek 2-i ǵana rásimdelmegen: Pavlodar qalasyndaǵy 1200 oryndyq mektep jáne Ulytaý oblysynyń Ulytaý kentindegi 300 oryndyq mektep úshin jer ýchaskeleri. Bul másele jaqyn arada sheshiledi.
«Qarajat túsken boıda konkýrs jarııalanady»
Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov óziniń Facebook paraqshasynda qurylysy kelesi jylǵa josparlanǵan mektepterdiń merdigerlerin anyqtaý boıynsha konkýrs áli jarııalanbaǵandyqtan, nysandardyń ýaqytyly salynyp bitetinine kúmán keltirdi. Osy oraıda, «Samruk-Kazyna Construction» AQ keler jylǵa josparlanǵan 151 mektep boıynsha aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynda konkýrstyq rásimderdi bastaýǵa daıyn. Ol úshin 130 mlrd teńge qajet.
«Merdigerlerdi anyqtaýǵa 2024 qazan aıyna josparlanǵan bul qarajatty tamyzǵa aýystyrý kerek. Jer ýchaskeleriniń erekshelikteri eskerilgen ári memlekettik saraptamadan ótken 40 daıyn jobanyń baryn eskersek, ekinshi kezeńdegi mektepterdiń qurylysy jedel qarqynmen júzege asyrylatyn bolady. 2026 jyldyń 1 qańtaryna deıin bilim oshaqtaryn aıaqtaý úshin konkýrsty 2024 jyldyń tamyzynda bastaý mańyzdy. Dıreksııa obektilerdi ýchaskelerge otyrǵyzý, geologııalyq zertteý jumystaryn bastaýǵa daıyn.
Dıreksııa tarapynan barlyq daıyndyq jáne basqa jumystar júrgizilip jatyr, másele tek qarjylandyrýǵa qatysty. Eger qarajatty tamyzda aýdarý jónindegi kompanııa usynysy qoldaý tapsa, kelesi aıda «Samruk-Kazyna Construction» AQ konkýrstyq rásimderdi bastaýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
Jobalaýshy uıymdardyń álsizdigi jáne smetany qasaqana qymbattatý
Jaqynda «Informburo» aqparattyq portalyna bergen suhbatynda «Atameken» UKP tóraǵasynyń orynbasary Murat Ámirın JSQ ázirleýdiń uzaqqa sozylyp ketkenin, al otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýdyń jetkiliksizdigi týraly málimdedi. «Samruk-Kazyna Construction» AQ mundaı aıyptaýlarmen úzildi-kesildi kelispeıdi.
Buǵan deıin jobalyq-smetalyq qujattamany tekserý kezinde smetalyq baǵalardy 1,3–2 esege qasaqana arttyrý faktileri anyqtaldy. Buǵan jobalaýshy uıymdardyń álsizdigi, kásibı deńgeıi tómen mamandar jáne merdigerlerdiń artyq paıda tabýǵa umtylysy sebep.
2023 jyldyń kúzinde barlyq jobalar irilendirilgen sametalyq normatıvterge sáıkestendirildi, ıaǵnı shyǵyndardy ońtaılandyrý júrgizildi. Buǵan birneshe aı jumsaýǵa týra keldi. Nátıjesinde 89 joba boıynsha 44,6 mlrd teńge qarajat únemdeldi.
«Jobalarda barynsha qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń taýarlary qarastyrylǵan. Inertti jáne qurylys materıaldarynyń basym bóligi jergilikti ónim. Shatyr jáne qasbet materıaldary da tolyǵymen qazaqstanda jasalǵan. Jaıly mektep salynyp jatqan óńirdegi zaýyttar men fabrıkalarǵa basymdyq beriledi. Osylaısha, búgingi tańda ulttyq jobada otandyq taýarlar men materıaldardy paıdalaný úlesi orta eseppen 70% quraıdy», dedi «Samruk-Kazyna Construction» AQ.
Ulttyq jobaǵa qatysý úshin qazaqstandyq óndirýshilerdiń materıaldary men taýarlary «QazQSǴZI» AQ (KazNIISA) qalyptastyratyn sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys katalogyna (AGSK) engizilýi tıis. Bul basty talaptardyń biri. Sondaı-aq bıznesmenderge otandyq óndirýshi mártebesin rastaıtyn «ST-KZ» sertıfıkaty jáne/nemese ındýstrııalyq sertıfıkat alý qajet. Merdigerler aı saıyn otandyq taýarlardy paıdalaný úlesiniń kórsetkishteri boıynsha esep berýge mindetti. Qurylys kompanııalary qazaqstandyq jıhaz kompanııalarymen partalar, oryndyqtar, shkaftar jáne basqa da mektep jıhazdaryn jetkizýge kelisim-sharttarǵa otyra bastady.
«Alaıda, otandyq jeldetý jáne elektr jabdyqtaryn óndiretin qazaqstandyq kásiporyndar ulttyq jobany iske asyrý kezinde suranystyń artqanyn paıdalanyp, óz taýarlarynyń baǵasyn 29-148% - ǵa arttyryp jibergen».
Osyǵan baılanysty dıreksııa mundaı óndirýshilerge qatysty tekseris uıymdastyrýdy usynady. Eger baǵa tym qymbat bolyp qala berse, bıýdjet qarajatyn únemdeý maqsatynda taýarlardy sheteldik óndirýshilerden tómen baǵamen satyp alýǵa týra keledi. Baǵany negizsiz kóterý týraly barlyq aqparat quzyrly organdar men «Atameken» UKP joldandy.
«E-Qurylys» - ýaqyt pen Úkimet talaby
Mamyr aıynda ulttyq joba boıynsha qujattama «E-Qurylys» aqparattyq portalyna kóshirildi. «Samruk-Kazyna Construction» AQ bul ýaqyttyń ǵana emes, Úkimettiń de talaby ekenin atap ótti.
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» QR Zańynyń 68-1-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys salasyndaǵy sýbektiler qyzmetti júzege asyrý kezinde ýákiletti organ aıqyndaǵan memlekettik aqparattyq júıelerdi qoldanýǵa mindetti. О́zge jaǵdaılarda sýbektiler qyzmetiniń nátıjesi jaramsyz dep tanylady jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda kózdelgen tıisti sharalar qoldanýǵa jatady.
Sondaı-aq 2023 jylǵy 16 qańtarda Tapsyrys berýshiniń (qurylys salýshynyń) qyzmetin uıymdastyrý jáne fýnksııalaryn júzege asyrý qaǵıdalaryna ózgerister kúshine endi. Oǵan sáıkes memlekettik ınvestısııalar jáne kvazımemlekettik sektor qarajaty esebinen qarjylandyrylatyn jobalarda memleket qurylys barysyn «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha uıymdastyrý úshin portal men aqparattyq júıelerdi júrgizý tártibin aıqyndaıdy. Sondyqtan qaǵaz aktileri men basqa qujattar qabyldanbaıdy, barlyǵy aqparattyq júıege júktelýi kerek.
«Aqpan aıynan bastap kompanııanyń alǵashqy aktilerdi qaǵaz túrinde qabyldaýǵa múmkindigi boldy. Alaıda, biz qujat aınalymyn elektrondyq formatqa tolyǵymen aýystyrýdy maqsat etip qoıdyq. Oǵan 3 aı joǵaltsaq ta, maqsatymyzǵa jettik. Aqparattyq júıede barlyq prosester sıfrlandyrylǵan. Sondyqtan jobadan aýytqýǵa, oryndalmaǵan jumystardy qabyldaýǵa jol berilmeıdi», dep tolyqtyrdy kvazımemlekettik kompanııa.
Toltyrylǵan jumys jýrnaldarynyń, jasyryn jumys aktileriniń, fotomaterıaldardyń jáne júıede tirkelgen basqa da mańyzdy qujattardyń negizinde atqarylǵan jumystardyń aktileri avtomatty túrde jasaqtalady. Bul sybaılas jemqorlyq, «beıresmı qarym-qatynas» qaýpin azaıtady.
Eger qaǵaz aktilerge qol qoıý merzimi 5-7 kún bolsa, júıede bul prosess 1-3 kúnge deıin qysqarady. Bul jańashyldyqty kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýmen salystyrýǵa bolady. Máselen, buryn kassaǵa baryp, kezekte turý qajet bolsa, qazir munyń bári mobıldi qosymshalarda ekrandy bir ret basý arqyly jasalady.
«Búgingi tańda júıeniń jumysyna qatysty barlyq problemalyq máseleler tolyǵymen sheshildi. «E-Qurylys» úzdiksiz jumys isteıdi. AJ-da jumys isteýge nıet bildirgen merdigerlik uıymdar tez oqytylady jáne oryndalǵan jumystardyń elektrondyq aktilerin jabady».
Eger 20 maýsymda «E-Qurylys» júıesinde qol qoıylǵan elektrondy aktilerdiń sany 100-ge jetse, araǵa bir aıdaı ýaqyt salyp, 16 shildedegi jaǵdaı boıynsha olardyń sany 488-ge jetti.
Alaıda, eski tásilmen jumys isteýge daǵdylanǵan nemese óz múddelerin kózdeıtin keı merdigerlik uıymdar elektrondyq qujat aınalymyna kóshý prosessin qatań synap jatyr. Olar qaǵaz júzinde qujat aınalymyn qaldyrýdy suraıdy. Alaıda, «Samruk-Kazyna Construction» AQ tarapynan naqty sheshim qabyldandy. Sondaı-aq «Atameken» UKP atqarylǵan jumystardyń aktilerin qaǵaz júzinde qabyldap, keıin asyqpaı «E-Qurylys» júıesine júkteý týraly usynysyn dıreksııa durys emes dep sanaıdy.
Joba «pılottyq» degen mártebege ıe, sondyqtan bolashaqta tek jaıly mektepterdiń ǵana emes, basqa da áleýmettik jáne kommersııalyq nysandardyń qurylysynda ashyqtyqty qamtamasyz etýge múmkindik beretin jańa júıe synaqtan ótip jatyr.
Mektepter qashan tapsyrylady?
Qarjylandyrýdyń keshigýi, sondaı-aq ulttyq jobanyń asyǵys josparlanýyna baılanysty 98 jaıly mektep aǵymdaǵy jyldyń kúzinde 2 kezeńde paıdalanýǵa beriledi. Birinshi kezeńde 50 nysan berilse, qalǵan 48 nysan ekinshi kezeńde tapsyrylady.
Bul rette, mektepti qabyldaý aktisine qol qoıylǵannan keıin óńirlik bilim basqarmalary 30 kúntizbelik kún ishinde obektilerdi balansqa qabyldap, oqý prosesin júrgizýge ruqsat beretin qujattardy alýy tıis. Jalpy, bul prosedýralardyń barlyǵy 1 aıdan 2 aıǵa deıin sozylady, sondyqtan jaıly mektepter ekinshi toqsannan bastap tolyq jumys isteı bastaıdy dep josparlanǵan.
Taǵy 151 mektepsalynatyn ulttyq jobanyń ekinshi kezeńine keletin bolsaq, «Samruk-Kazyna Construction» AQ Basqarma tóraǵasy Máýlen Aımanbetov nysandardyń ornalasqan jeri men qýattylyǵyna qosymsha qaıta taldaý júrgizýdi, sondaı-aq qoldanystaǵy mektepterge 275 oryndyq shaǵyn ǵımarattardy qosyp salý múmkindigin qarastyrý týraly usynys engizdi. Oqý-aǵartý mınıstrliginde jaıly mektepterdiń qurylysy jergilikti jerlerde apattyq jáne úsh aýysymdyq oqytý máselesin sheshetinin tekserý kerek, al perspektıvaly oqý oryndary bolashaqqa qaldyrylýy tıis. Bul qarajatty únemdeýge jáne memlekettik bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtýǵa ǵana emes, sonymen qatar apattylyq pen úsh aýysymdy oqytý problemalaryn az ýaqytta ári dáldikpen joıýǵa múmkindik beredi.
