Kollajdardy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«Dombyra ǵana bilipti,
Qazaqtyń barlyq
qaıǵysyn.
Kimiń bar odan súıikti,
Shappaı ber onyń báıgesin!»
Álqıssa, «Aqqý» kúıiniń tarıhyn sóz etpekpiz. Baıaǵy ótken zamanda, din musylman amanda, shalqar qazaq jeriniń toǵaı-toǵaı dalasynda áldebir kempir ǵumyr keshipti. Qolda bary, kóńilge demeý, kóz qýanyshy jetim sábıler – nemere uly men nemere qyzy bolypty. Arman-tilegi, oı-ańsary ekeýin baǵyp, ósirý bolǵan eken. Kempir kórshi aýyldaǵy baıdyń sıyryn saýyp, kirin jýyp, tamaǵyn pisirip bolmashy ǵana eńbek aqysyn alyp otyrǵan-dy. Nemereleri de baıdyń jumysyn isteıdi eken: bala qozy baǵady, qyz shaı qaınatyp, kákir-shúkirmen shuǵyldanady. Osylaısha, olar jupyny tirlikpen jan baǵyp ómir súre beredi, jazmyshqa taǵar kinási, artar ókpesi bolmaıdy.
Taǵdyr salsa ne kúıdi keshesiń de, bir kúni oılamaǵan, kútpegen jerden olarǵa pále tap bolady. Baı aýlyna jaý shaýyp, el bir tún ishinde sapyrylysyp, basqa jaqqa kóship ketedi. Alasapyran kezinde jurt ornynda abaısyzda bala-shaǵasy men jarly kempir qalyp qoıady. Bir aınaldyrǵandy Qudaı shyr aınaldyrady degendeı, sol mezet kózge túrtse kórgisiz daýyl turyp, alaquıyn soǵady. Tań ata daýyl basylyp, jurtta qalǵan beısharalar ań-tań qalady. Olardyń isheıin dese asy, kıeıin dese kıimi, turarǵa baspanasy joq. Taǵdyr toryna túsken bular egilip jylaı beredi. Balanyń ákesinen qalǵan ań atatyn myltyǵynan óńge túgi de qalmaıdy. Aqyry, kempir balalaryn artynan ertip, basy aýǵan jaqqa júre beredi. Kúni boıy júrip-júrip, kún batýǵa taıanǵanda ábden dińkeleri quryp sharshaǵan olar bir-birine jantaıa jatyp, úlken kóldiń jaǵasynda uıyqtap ketedi. Tań sáride uıqyly-oıaý jatqan bala bir ádemi daýys estıdi. Oıana kelse, tóbesinde aınala ushyp, qonǵaly júrgen aqqýlardy kóredi. Bala azdan keıin aqqýlardyń kólge qonǵanyn sezedi de, qýanǵannan ándetedi. Ánin árli etedi, sándi etedi. Qolda bar jalǵyz qymbat múlki – myltyǵyn alyp, kózdep atyp jiberedi. Biraq kerbez qusqa onyń oǵy tımeı, janaı ketedi. Aqqýlar ushyp ketedi, joly bolmaı qamyqqan bala kól jaǵasynda qala beredi. «Úsheýimiz de endi ashtan ólemiz ǵoı» dep oılaıdy ol. Biraz ýaqyttan keıin «osy aradan qashyq emes taý men orman arasyndaǵy kólde aqqýlar panalaıdy» degen ańshylardyń sózi balanyń esine túsedi. Ájesine osyny aıtyp, egde kisini qaryndasynyń qasyna qaldyryp, qolyna myltyǵyn alyp, aqqýlar ushyp ketken jaqqa qaraı júrip ketedi. Júgirip kele jatyp bala taǵy da ándete jóneledi:
«Barar jeriń Balqan taý,
O da bizdiń kórgen taý!»
Ábden sharshap-shaldyqqan ol qarańǵy túse Balqan taýynyń basyna shyǵyp, tuńǵıyqta jyltyraǵan kóldi kóredi. Qalyń shópti qaq jaryp, joǵary qaraı tyrmysyp, kóldiń jaǵasyna kelip, tátti uıqyǵa súńgip ketedi. Erteńgisin bala taǵy da kól ústinde aınalyp ushyp júrgen aqqýlardy kóredi. Mine, aqqý sýǵa qondy. Eshbir qaýipsiz tumsyǵyn qanatynyń astyna tyǵyp, aqqýdyń uıyqtap ketkenin bala baqylaıdy.
«Aqqýlar, aqqý moıyn,
súmbe qanat,
Alańsyz taranýda
kúnge qarap.
Aıdynnyń erkeleri,
bilmeı turmyn,
Etermin taǵdyryńdy
kimge amanat?»
Uıyqtaǵan tabıǵat erkesin kórgen bala aqqýdy atyp, ajal oǵyn dál tıgizedi. Osy kezde ony kúte-kúte zaryǵyp, ájesi men qaryndasy zar qaǵyp jylaıdy. Bul kezde atyp alǵan aqqýyn arqalap, bala da ortasyna kelip, ájesi men qaryndasyn máz etedi. Olar aqqýdyń etin jep, tátti uıqyǵa shomyp ketedi. Erteńgisin úsheýi kóńildenip, tynyǵyp alǵannan keıin qaıta qarbalasyp jolǵa shyǵady. Keshke qaraı qaterli, tynyshsyz túnde bulardy dalaǵa tastap, kóship ketken aýylǵa qaıta qosylyp, burynǵysyndaı ómir súre beredi. Bala tek mergen bolmaǵan, ákesinen qonǵan daryndy, jaqsy kúıshi bolǵan kórinedi. Solaısha aýyr mehnatty kezde ajaldan arashalap, boıyna ál, kóńilge dem bergen aqqýdy oılaı-oılaı kúńirengen qobyzymen «Aqqý» kúıin ómirge ákelipti.
Kúı ańyzy solaı deıdi, óner ishi araı deıdi. Talan-taraj taýqymet jyldardan tańba bolyp qalǵan kúı bolashaq keýdesinen oryn alyp, berik jelkendi qońyr keme búginnen erteńge syrǵyp barady.
