Mádenıet • 03 Tamyz, 2024

Maestro Mıkelandjelo

101 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

1508 jyldyń kókek aıynda Papa Iýlıı Mıkelandjelony Rımge shaqyrady. Dinbasy oǵan shirkeýge kúrdeli ári tańǵajaıyp fres­ka salýdy usynady. Mıkelandjelo odan bas tartpaq bolady. Sebebi oǵan Qudaıdyń álemdi jaratý kezeńin beıneleý kerek-tuǵyn. Adam aqyly jetpeıtin ári táńirlik tylsymǵa toly dúnıe bolǵan soń músinshi júreksinedi. Biraq Iýlıı «Ágarakı bas tartsań, týǵan qalań Florensııaǵa ásker jiberemin», dep doq kórsetedi. Amaly qalmaǵan Mıkelandjelo «Sıkstın kapellasynyń» tóbesin bezendirýge kirisedi.

Maestro Mıkelandjelo

Italııalyq sýretshi-músinshi, matematık, ınjener, aqyn Mıke­land­jelo Býonarrotı 1475 jyl­dyń 6 naýryzynda Florensııa qalasynda dúnıege kelgen. Ákesi Lıýdovık Sımonı qalalyq rezıdensııada notarıýs bolǵan. Ana­sy Franchesko dı Nerı Mıke­landjelo alty jasqa tolǵanda ómirden ótedi. Ákesi ekinshi ret úılenedi. Anasynan erte aıyryl­ǵan bala jetimdiktiń taqsyre­­tin tartady. Ákesi óte qatal adam bol­­ǵandyqtan, ol óz úıinde óte az qonatyn. Tas qashaýshy kórshi­si­niń úıinen shyqpaıtyn. Onyń shy­ǵarmashylyq úderisine qyzyǵa qarap otyra beretin.

Mıkelandjelo Ýrbıno qala­synan kelgen Franchesko Galeoto esimdi sheberdiń mektebinen latyn tilin úırenedi. Sol jerde músin ónerimen áýestenetin Fran­chesko Granachchı esimdi zamandasymen tanysady. Ol zamany­nyń zańǵar sýretshisi Domenıko Gırlandaıonyń shákirti eken. Jańa tanysy Mıkelandjelo­men dostasyp, ony ustazyna er­tip ­barady. Balanyń darynyn baı­qaǵan Domenıko 1488 jyly áke­siniń aldynan arnaıy ótip, óziniń oqyt­paq nıetin aıtady. Ákesi qansha jerden qarsy bolsa da, kónbeske lajy qalmaıdy. Osylaısha, Mıkelandjelo Dome­nıkonyń aldynda úsh jyl dáris alady. Osy úsh jylda «bala shá­kirt baryn salady». Osy kezde «Kentavrlar shaıqasy», «Baspal­daq janyndaǵy Madonna» atty al­ǵashqy jumystary dúnıege keledi.

Jastaıynan jetim qalǵan Mı­kelandjelonyń balalyq shaǵy baqytty boldy deý qıyn. Ol tez ókpelegish, aýyr sózderdi janyna jaqyn qabyldap qalatyn sezimtal boldy. Estelikterde ony óte tuıyq adam bolǵan dep aıtady. Osy bolmysy ony poezııaǵa jaqyndatty. Sóıtip, ol óziniń músinderine óleń jaza bastady.

Sonymen Iýlııdiń tapsyry­sy­na qaıta oralaıyq. Mıke­land­jelonyń ataqty «Adamnyń jaratylýy» kartı­nasy dál osy shirkeý tóbe­sine salynǵan fres­ka edi. Mun­da sýretshi dúnıeniń jaraty­lýy haqyndaǵy Injildiń ilki ańyzyn beıneleıdi. Onda Jara­týshy adamdy óz beınesine uqsatyp jaratqanyn aıtady. Mıkelandjelo dál osyǵan basym baǵyt beredi.

Kartınanyń eń dramalyq shıelenisin qudaı men adamnyń sozǵan qoldary jasap tur. Bul eki bolmys arasyndaǵy rýhanı baılanysty bildiredi deıdi sarapshylar. Iá, Táńir adamǵa óz rýhyn úrledi. Boıyna qudiret darytty. О́zine uqsaýyna múmkindik berdi. Dál osy sáýleli sátti beıneleý Mıkelandjelonyń qylqala­my­na buıyrǵan edi. Keıin bul kartına onyń tólqujatyna aınalyp
ketti.

Baıqasaq, Qudaı adamǵa pe­rish­­telerdiń alqaýynda bel­gili for­manyń ishinde jaqyn­daı­dy. О́nertanýshylar bul týra­ly bylaı pikir bildiredi: «Mıke­lan­­d­jelo adam fızıonomııasyn óte jaqsy meńgergen. Osy ar­qy­ly Qudaıdy jáne onyń perish­tele­rin adam mıyna uqsas qalypqa syıdyrdy. Osy arqyly sýretshi Jaratýshynyń sheksiz aqyl ıesi ekenin beınelep tur», dep táp­sirleıdi. Mıkelandjelo 1564 jyly ­18 aq­panda bezgek aýrýynan qaı­­tys bolady. Aqtyq demi shyǵar aldynda súleı sýretker: «Men óz ma­mandyǵymnyń tek álipbıin ǵana úırene bastaǵanymda ómirden ­ótip bara jatqanyma qatty ókine­min», dep kúrsinipti. Artyn­da murager shákirti qalmaǵanyna qatty qynjylypty.

«Bul ómirde adam balasy tek ózine ǵana sengeni durys bolar. Biz bul dúnıede qalaı qýansaq, óle­tin kezimizdi de solaı kútýi­miz kerek. О́ıtkeni ómir de, ólim de bir us­tanyń qolynda» degen eken Mıkelandjelo dáýreninde...