Artyq salmaqtyń áýresi

Densaýlyq saqtaý, Týrızm jáne sport mı­nıstr­­likteri, Ult­tyq kásipkerler palatasynyń qol­daýymen elordadaǵy Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy Jekpe-jek saraıynda salamatty bo­la­­shaq jaıynda ulttyq forým ótti.

Qazaq taǵamtaný akademııa­synyń júrgizgen zertteýi boıyn­sha, artyq salmaq arqalap júr­genderdiń basym kópshiligi – eresekter, tipti 50%-ǵa jýyǵyn osy másele mazalaıdy. Al bala­lardyń 15%-nyń salmaǵy jas ereksheligine, damý deńgeıine saı emes, artyq salmaqty arqalap keledi. Mamandar munyń basty sebebi fızıkalyq qozǵalystyń kemshin soǵyp, artyq qımyldyń azdyǵynan degendi alǵa tartady. Dárigerlerdiń paıymdaýynsha, adamnyń sergek júrýiniń 52%-y
belsendi ómir saltyna, 42%-y medısınalyq kómekke baılaýly.

Ulttyq forýmnyń taqyry­byna osy másele arqaý boldy. Ult densaýlyǵyna tóngen qaýip­tiń bultyn seıiltip, aza­mat­tardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa úndeıtin basqosýda birqatar ózekti másele qamtyldy. Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova ult densaý­lyǵy qashanda basty nazarda turatynyna toqtaldy.

«Kez kelgen memleket úshin eń úlken baılyq – ultynyń saýlyǵy. Keıingi 10 jylda elimizde bala týý kórsetkishi jaqsaryp, jyl saıyn 400 myńǵa jýyq sábı ómir esigin ashady. Nátıjesinde, halyq sanynyń ósýi 34%-ǵa jetti. Keıingi bes jylda 60 jastan asqan azamattardyń sany 28%-ǵa artty. Dese de álem elderi zardabyn tartyp otyrǵan júrek-qantamyr jáne onkologııalyq aýrýlardan týyndaıtyn ólim-jitim kórsetkishi áli de joǵary», dedi mınıstr.

Sala basshysy jastardyń reprodýktıvti jáne psıhıkalyq densaýlyǵyn qorǵaý mańyzdy ekenin atap ótip, ortalyqtardyń jumysyn qaıta jandandyrý kerektigin jetkizdi. Bıyl kúzde Adam papıllomasy vırýsyna qarsy ekpe salý jumysy júzege asady. Durys tamaqtaný júıesi de – ult saýlyǵynyń kepili. Halyqtyń tuzdy tutyný kórsetkishi normadan tym kóp. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy men Qazaq taǵamtaný akademııasynyń tujyrymy bo­­ıynsha halyqtyń táýligine tu­ty­natyn tuzynyń mólsheri – 17,8 gramm. Talap boıynsha bir táýlikte 5 gramnan aspaýy kerek. Tuzdy shamadan tys qoldaný da sozylmaly aýrýlardyń jabysýyna túrtki bolady. Bul rette A.Álnazarova Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tuzdy tutynýdy azaıtý baǵytynda Jol kartasyn ázirlep jatqanyn atap ótti.

Ult saýlyǵyn nyǵaıtý jolyn­daǵy keleli másele Parlament minberinde de san márte talqy­landy. Nátıjesi de joq emes. Juqpaly aýrýlar sanatyna jat­paıtyn syrqattardyń aldyn alý jaıy zańnamalyq deńgeıde qara­lyp, temeki ónimderine aksız stavkasyn kóterý arqyly da shylym shegýdi azaıtý baǵytynda jumystar júzege asyrylyp keledi. Maýsym aıynan bas­tap veıpke, hosh ıistendirgish pen suıyq­tyqtaryn qoldanýǵa to­lyq tyıym salyndy. 21 jasqa tolmaǵan azamattarǵa ener­ge­tı­ka­lyq sýsyndardy vendıng apparat arqyly da satýǵa ruqsat etpeıdi. Munyń barlyǵy – salamatty ómir saltyn ustanýǵa baǵyttaıtyn bastama.

Bala bolashaǵymyz deımiz, biraq 6-9 jas aralyǵyndaǵy balalardyń 21%-y artyq salmaq arqalap júrse, 14 jasqa deıingi jetkinshekterdiń arasynda as qorytý júıesiniń aýrýy – ekinshi orynda. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy balalardy artyq salmaqtan aryltýda jemis-jıdek pen kókónis ónimderin tutyný úshin jetkilikti mólsherde qam­tamasyz etý mańyzdy ekenin es­ker­tedi.

Forýmda Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Erjan Erkinbaev saýyqtyrý týrızmi el ekonomıkasyna tabys ákelip qana qoımaı, halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa orasan septigin tıgizetinin atap ótti. Álemdik saýyqtyrý ıns­tı­tý­tynyń saraptaýy bo­ıynsha týrızmniń osy salasy álemde, onyń ishinde Qazaqstanda da edáýir qanatyn jaıyp damyp keledi. Vıse-mınıstr 2020 jylǵy pandemııa kezindegi ahýal­dan keıin saýyqtyrý týrızmine degen suranys kúrt artqanyn atap ótti. Kovıd kezindegi shekteýlerge baılanysty 2020 jyly saýyqtyrý týrızminen túsken tabys tómendese, odan keıin­gi jyldary eselep artqanyn jetkizdi.

«University Medical Center» korporatıvtik qorynyń basqarma tóraǵasy, kardıohırýrg Iýrıı Pıa júrek-qantamyr aýrýlary týraly halyqty qulaqtandyryp, aqparatpen qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyna toqtalyp, jiti tek­serýden ótýge úndedi. Bilik­ti maman AQSh-ta júrek syr­qa­ty­na shaldyqqandardyń sany artqanyn, halyqtyń júrek-qan­tamyr aýrýlarynyń aldyn alyp emdelýge kelgende tym sal­­ǵyrttyǵy osyǵan ákelgenin jetkizdi. Ulttyq forým aıasynda sporttyq ınfraqurylymdy jan­dandyrý, salamatty urpaq qalyptastyrýdyń strategııasyn qurýdyń ózektiligi talqylandy. Qashanda salamatty ómir salty memlekettiń ekonomıkasyna áserin tıgizedi.

Eki kúnge ulasqan forým barysynda alǵash ret Capital Health marapaty da tapsyryldy.