Prezıdenttik saılaýda belsendilik tanytqan barsha qazaqstandyqtar elimizdiń birligi men yntymaǵynyń jarqyn úlgisin kórsete bildi. Bulaı deýimizge memleketimiz úshin asa mańyzdy saılaý naýqanyna halqymyzdyń bir kisideı qatysyp, óz tańdaýlaryn jasaǵany sebep bolyp otyr. Ádil de taza, demokratııalyq úrdiske saı ótkizilgen saılaýdyń aldyn ala nátıjeleri anyqtap bergendeı, saılaýshylardyń 95,11 paıyzy (shalǵaıdaǵy keıbir aýyldar men shetelderdegi saılaýshylardyń kórsetkishterin qospaǵanda)
daýys berdi. Bul – súısinerlik jaǵdaı, úlken jetistik, joǵary kórsetkish.
26 sáýir kúni tańǵy saǵat 07.00-de elimizdiń barlyq óńirinde saılaý ýchaskeleri esigin aıqara ashqan sátten bastap Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń (OSK) jumysy jandanyp júre berdi. OSK tarapynan Astana, Almaty qalalary men oblystardan kelip jatqan saılaý barysy jónindegi málimetterdi buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń aldynda jarııalaý isi júıeli, tyńǵylyqty júrgizildi. Kezeń-kezeńimen brıfıngter uıymdastyryldy.
Kelip túsken málimetke qaraǵanda, daýys berý ýaqyty bastalǵan sátten-aq respýblıka boıynsha saılaýshylardyń belsendiligi baıqaldy. Muny biz OSK múshesi Lázzat Súleımenniń osy kúngi birinshi málimdemesinen ańǵardyq. Ol 26 sáýir kúngi saǵat 10.00-degi jaǵdaı boıynsha, tizimge engizilgen saılaýshylardyń 19,17 paıyzy saılaý bıýlletenin alyp úlgergeninen jarııa etti. L.Súleımenniń atap ótýinshe, bul ýaqytta daýys berý kórsetkishi Aqmola oblysy boıynsha – 23,48, Aqtóbe oblysy boıynsha – 16,8, Almaty oblysy boıynsha – 26,10, Atyraý oblysy boıynsha – 11,13, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 27,31, Jambyl oblysy boıynsha – 21,69, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 12,11, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 21,6, Qyzylorda oblysy boıynsha – 22,03, Qostanaı oblysy boıynsha – 27,61, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 16,92, Pavlodar oblysy boıynsha – 21,32, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 26,45, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 13,89, Astana qalasy boıynsha – 12,92, al Almaty qalasy boıynsha 8,33 paıyzdy qurady. О́zderińiz kórip otyrǵandaı, qostanaılyqtar «á» degende 27,61 paıyzdyq kórsetkishpen kósh bastady.
Sondaı-aq, budan keıin de saılaýshylardyń daýys berý belsendiligi artpasa, tómendegen joq. О́ıtkeni, OSK múshesi Tatıana Ohlopkova málim etkendeı, saǵat 12.00-degi jaǵdaı boıynsha, respýblıkamyzda saılaýshylardyń 41,69 paıyzy óz tańdaýyn jasaǵan-dy. Jergilikti saılaý komıssııalarynyń usynǵan derekterine súıengen Tatıana Ohlopkovanyń sózine qaraǵanda, saılaýshylar Aqmola oblysy boıynsha – 51,01, Aqtóbe oblysy boıynsha – 36,11, Almaty oblysy boıynsha – 60,68, Atyraý oblysy boıynsha – 47,54, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 48,24, Jambyl oblysy boıynsha – 49,91, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 40,66, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 43,35, Qyzylorda oblysy boıynsha – 45,56, Qostanaı oblysy boıynsha – 56,57, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 34,12, Pavlodar oblysy boıynsha – 42,63, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 50,11, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 32,62, Astana qalasy boıynsha – 25,46, al Almaty qalasy boıynsha 17,25 paıyz daýys berdi. Bul joly Almaty oblysy birinshi satyǵa kóterildi.
Al saǵat 14.00-degi jaǵdaıǵa keler bolsaq, respýblıkamyzda saılaýshylardyń 68,48 paıyzy óz tańdaýlaryn jasady. OSK múshesi Marat Sársenbaev kezekti brıfıngte atap kórsetkendeı, Aqmola oblysy boıynsha – 76,98, Aqtóbe oblysy boıynsha – 65,51, Almaty oblysy boıynsha – 80,31, Atyraý oblysy boıynsha – 73,41, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 75,52, Jambyl oblysy boıynsha – 72,49, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 67,13, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 69,21, Qyzylorda oblysy boıynsha – 73,13, Qostanaı oblysy boıynsha – 77,22, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 57,19, Pavlodar oblysy boıynsha – 71,01, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 70,05, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 77,28, Astana qalasy boıynsha – 45,75, al Almaty qalasy boıynsha 39,34 paıyz daýys berilgen. Nátıjesin kórip otyrǵanymyzdaı, bul ýaqytta da Almaty oblysy saılaýshylarynyń 80,31 paıyzy óz tańdaýlaryn jasap, kósh basynda qala berdi.
Sol sııaqty, ýaqyt óte kele, ıaǵnı, saǵat 16.00-degi jaǵdaı boıynsha, tizimge engizilgen saılaýshylardyń 82,11 paıyzy saılaý bıýlletenin alǵany málim etildi. OSK múshesi Tatıana Ohlopkova saılaýdyń atalǵan ýaqyttaǵy jaı-japsaryn, tyń aqparattardy jarııalaı otyryp: «Daýys berý Aqmola oblysy boıynsha – 85,72, Aqtóbe oblysy boıynsha – 78,58, Almaty oblysy boıynsha – 84,95, Atyraý oblysy boıynsha – 87,25, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 89,45, Jambyl oblysy boıynsha – 86,4, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 79,01, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 84,73, Qyzylorda oblysy boıynsha – 87,45, Qostanaı oblysy boıynsha – 86,75, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 76,15, Pavlodar oblysy boıynsha – 82,75, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 86,93, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 87,30, Astana qalasy boıynsha – 70,61, al Almaty qalasy boıynsha 62,54 paıyzdy qurady», dedi.
Saǵat 18.00-degi jaǵdaı boıynsha jasalǵan málimdeme de kóńilge jylylyq uıalata bildi. OSK múshesi Marat Sársenbaev osy ýaqytta el saılaýshylarynyń 89,69 paıyzy daýys bergenin jarııalady. Onyń aıtýynsha, Aqmola oblysy boıynsha – 94,81, Aqtóbe oblysy boıynsha – 85,05, Almaty oblysy boıynsha – 91,17, Atyraý oblysy boıynsha – 92,96, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 93,55, Jambyl oblysy boıynsha – 92,97, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 90,16, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 91,12, Qyzylorda oblysy boıynsha – 93,68, Qostanaı oblysy boıynsha – 91,27, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 88,45, Pavlodar oblysy boıynsha – 90,23, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 93,86, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 93,55, Astana qalasy boıynsha – 88,29, al Almaty qalasy boıynsha 73,17 paıyz daýys esepke alynǵan. Bul kórsetkishterge zer salsaq, Aqmola oblysy saılaýshylarynyń belsendiligin kóre alamyz.
20.00. Iаǵnı, kóp uzamaı prezıdenttik saılaýda daýys berý ýaqyty da máresine jetti. Ile OSK múshesi Lázzat Súleımen: «Prezıdenttik saılaýda oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń saılaý komıssııalarynyń usynǵan málimetterine sáıkes, tizimge engizilgen saılaýshylardyń 95,11 paıyzy óz tańdaýlaryn jasady», dep málimdedi. Onyń keltirgen deregine súıensek, daýys berý kórsetkishi Aqmola oblysy boıynsha – 96,91, Aqtóbe oblysy boıynsha – 96,36, Almaty oblysy boıynsha – 98,48, Atyraý oblysy boıynsha – 97,75, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 97,47, Jambyl oblysy boıynsha – 97,31, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 96,51, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 97,21, Qyzylorda oblysy boıynsha – 97,52, Qostanaı oblysy boıynsha – 96,80, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 95,36, Pavlodar oblysy boıynsha – 96,35, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 97,71, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 97,78, Astana qalasy boıynsha – 94,51, al Almaty qalasy boıynsha 78,28 paıyzǵa jetti. Nátıjesinde Almaty oblysy eń joǵary deńgeıden kórindi.
Osy arada aıta ketýimiz kerek, bul paıyzdyq kórsetkishter azdap bolsa da ózgeredi. О́ıtkeni, álgi jıyntyq daýys sany (95,11%) jarııalanǵanda shalǵaıdaǵy keıbir aýyldar men shetelderdegi saılaýshylarymyzdyń bergen daýystary esepke alyna qoımaǵan-dy.
Joǵaryda aıtylǵan derekter jarııa bolǵan soń, OSK hatshysy Baqyt Meldeshov respýblıkamyzdaǵy barlyq saılaý ýchaskelerinde daýys berý prosesi aıaqtalǵanyn habarlady.
B.Meldeshov: «El óńirlerinde prezıdenttik saılaýda daýys berý prosesi sońyna jetti. Qazir ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń músheleri saılaýshylardyń daýystaryn sanaý ústinde. «Saılaý týraly» konstıtýsııalyq zańnyń 3-baby, 3-tarmaǵyna sáıkes, daýystardy sanaý árbir kandıdat boıynsha jeke júrgiziledi», dedi. Sondaı-aq, ol shetelderde qurylǵan saılaý ýchaskelerinde daýys berý ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty áli aıaqtalmaǵanyn jetkizdi. Dáliregi, syrt memleketterde qurylǵan 65 saılaý ýchaskesiniń 47-sinde daýys berý jalǵasýda.
Taǵy bir toqtala keter jaıt, prezıdenttik saılaýda daýys berý kezinde óreskel zań buzýshylyq oryn almady. Sózimiz dáleldi bolý úshin arnaıy brıfıng ótkizgen Bas prokýratýranyń resmı ókili Nurdáýlet Súıindikovtiń sózine nazar aýdarsaq.
N.Súıindikov: «Saılaý komıssııalary men memlekettik organdar tarapynan eshqandaı zań buzýshylyq tirkelgen joq. Tek saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary kezinde jekelegen azamattar tarapynan buzýshylyqtar oryn alǵan. Bul máselede aldyn alý sıpatyndaǵy sharalar qoldanyldy. Atap aıtqanda, ústimizdegi jyldyń 30 naýryzynda Almaty oblystyq prokýratýrasy arqyly 2 azamatqa zań buzýshylyqqa jol berilmeıtini týraly eskertildi. Olar ózderiniń «Feısbýktegi» paraqshalaryna prezıdenttikke kandıdattardyń ar-namysyna, qadir-qasıetine nuqsan keltiretin sózder jazǵan. Atalmysh jaıtqa qatysty ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly nemese qylmystyq is qozǵalǵan joq», dedi.
Budan bólek, ol prokýratýra organdaryna prezıdenttik saılaýǵa qatysty 3 aryz túskenin aıtty. Olardyń ekeýinde saılaý zańnamalaryn túsindirý máselesi qozǵalǵan eken. Al kelesi shaǵym ıesi prezıdenttikke úmitkerlerge qoıylatyn talaptarmen kelispeıtinin jetkizgen. Bul aryzdar Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaraýyna jiberilipti.
Bas prokýratýranyń resmı ókili osy málimdemesinen keıin araǵa birer saǵat salyp taǵy da brıfıng ótkizdi. Bul jıynda N.Súıindikov: «Prezıdenttik saılaýda daýys berý prosesinde prokýratýra organdary barlyq saılaý komıssııalarymen jáne múddeli memlekettik mekemelermen tikeleı baılanysta boldy. Qazirgi sátke deıin prokýratýra oryndaryna saılaý zańnamalaryn buzýǵa qatysty eleýli bir shaǵymdar, ótinishter nemese habarlamalar túsken joq. Tek, Semeı qalasynyń turǵyndary, erli-zaıypty Karpýhınder ózderiniń turǵylyqty jerindegi saılaý ýchaskesinde túzilgen tizimge enbeı qalǵandary týraly shaǵymdanǵan. Olardyń sol tıisti aýmaqta turatyndary anyqtalǵannan keıin, Karpýhınder daýys berýge múmkindik aldy. Qazirgi tańda bul kisilerdiń aldyn ala túzilgen tizimge enbeı qalýynyń sebepteri anyqtalýda», – dedi.
Bul kúni Syrtqy ister mınıstrligi tarapynan da BAQ ókilderine saılaýǵa qatysty tıisti aqparattar berildi. Atalmysh mınıstrliktiń quzyryndaǵy ákimshilik jáne baqylaý departamentiniń dırektory Qaırat Sarjanov elimizdiń shetelderde júrgen azamattary da prezıdenttik saılaýǵa belsene qatysyp, óz daýystaryn bergeninen habardar etti.
Q.Sarjanov: «Shetelderdegi 65 saılaý ýchaskesiniń málimetterine sáıkes, jalpy daýys berýi tıis 20 822 adam bolǵan. Qazirgi ýaqytqa deıin olardyń 10 861-i óz tańdaýyn jasady», dedi. Bul arada, árıne, ýaqyt aıyrmashylyǵyn da qaperden shyǵarmaǵan jón.
Departament dırektorynyń aıtýynsha, shetelderde júrgen azamattardyń konstıtýsııalyq saılaý quqyǵyn meılinshe qamtamasyz etý maqsatynda tıisti jumystar óz deńgeıinde júrgizilgen.
Sondaı-aq, ol shetelderdegi saılaý ýchaskeleriniń sany burynǵyǵa qaraǵanda birshama kóbeıgenin jetkizdi. Dáliregi, Brazılııadaǵy, Fınlıandııadaǵy, Taılandtaǵy, Horvatııadaǵy elshilikterdiń, Antalııadaǵy, Brestegi, Qazandaǵy, Tallındegi jáne Úrimshidegi konsýldyqtardyń janynan qurylǵan saılaý ýchaskelerinde elimizdiń azamattary bıyl alǵash ret daýys bergen.
Buǵan qosa, Q.Sarjanov: «Saılaý qarsańynda mınıstrlikke keıbir Qazaqstan azamattary saılaý ýchaskeleri qurylmaǵan elderde, máselen, Fıdjıde, Kıprde, Fılıppınde kóshpeli daýys berýdi uıymdastyrýdy ótindi. Olarǵa elimizdiń zańnamasyna sáıkes, kóshpeli jáshikti qoldaný arqyly daýys berý Qazaqstannyń elshilikteri bar eldiń sheginde ǵana múmkin ekendigi túsindirildi», dedi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan azamatynyń jaramdy tólqujaty bolǵan jaǵdaıda saılaý ýchaskesi bar taıaý ornalasqan kórshi elge baryp daýys berý usynylǵan.
Mine, prezıdenttik saılaý ótken 26 sáýir kúni Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynda biz joǵaryda sóz etken derekter men jaǵdaıattar sóz boldy. Árıne, bul baǵyttaǵy áńgime osymen toqtamasy anyq. Eń bastysy, saılaý joǵary deńgeıde ótti. Endi saılaýda qaı kandıdattyń jeńgeni týraly Ortalyq saılaý komıssııasynyń resmı málimdemesin ǵana kútemiz.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
