– 2022 jyly Ulytaý oblysy quryldy. Aımaq halqy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimin shattana qarsy aldy. Sodan beri eki jyl keıin qaldy. Shyny kerek, kópshiliktiń arasynda qazirgi kezde ekiudaı kóńil kúı bar. Sondyqtan Ulytaý oblysy qurylǵan kezdegi naqty jaǵdaı qandaı edi? Sózdi osydan bastasaq...
– 1997 jyly taratylǵan Jezqazǵan oblysyn qaıta qurý týraly qoǵam ókilderi dúrkin-dúrkin másele kóterip júrdi. 2022 jyly Naýryz merekesi qarsańyndaǵy halyqqa jarııalaǵan Joldaýynda elimizdiń basshysy bul túıindi tarqatty, «burynǵy Jezqazǵan oblysynyń terrıtorııasynda Ulytaý oblysyn qurý týraly» sheshimin jarııalady. Halyq bul jańalyqty zor qýanyshpen qabyldady. Bul túsinikti edi. Shırek ǵasyrdan asa tıisti qamqorlyqtan qaǵajý qalǵan óńir halqyna oblystyń qurylýy keremet áser syılady. Biraq ýaqyt damýdyń dańǵyl joly bolmaıtynyn, kedergiler men qıynshylyqtardy eńserýge týra keletinin kórsetti.
2022 jyly eki oblystyń bıýdjetin bólý kezinde Ulytaý oblysynyń bıýdjeti nebári 97,8 mlrd teńgeni qurady. Al bul sol kezdegi 560 mlrd teńge quraıtyn Qaraǵandy oblysy bıýdjetiniń 18%-y ǵana bolatyn.
Sol jyly bizdiń óńirde Jezqazǵan qalasynda jylý jelilerin aýystyrýdan basqa joǵarydan qosymsha qarajat suraıtyn birde-bir joba bolǵan joq. Basqasha aıtqanda, 2022 jyly óńirdi damytýdyń jobalaryn túzýmen ótti. Nátıjesinde, Ulytaý oblysyn damytýdyń keshendi baǵdarlamasy jasaldy, baǵdarlama el Prezıdentine tanystyryldy, qoldaý tapty, Úkimet tarapynan bekitildi. О́tken jyldan bastap sol baǵdarlamany iske asyra bastadyq.
Sizdiń «oblys týraly kópshiliktiń kóńilinde ekiudaı kóńil kúı bar» degenińizdi jaqsy túsinip otyrmyn. Keıbir kisiler oblysty tek Jezqazǵan qalasyna qarap baǵalaıtyn tárizdi. Bul durys emes. Al oblys ortalyǵyndaǵy naqty jaǵdaı qandaı? Munda negizgi úsh ótkir másele bar, bul halyqqa taza aýyzsý berý, jylý máselesin sheshý jáne ekologııa ahýalyn durystaý dep sanaımyn.
Jezqazǵan qalasynda 1995 jyldan beri aýystyrylmaǵan jylý qubyrlary bar eken. Qazir qalanyń 8 núktesinde eskirgen jeliler aýystyrylyp jatyr. Munyń ózi bir toqtap, bir júrip jatady. Nege? О́ıtkeni materıaldardyń baǵasy qymbattap ketedi, keıde qajetti bólshekter taptyrmaı qalady. Qosymsha qarjy tartý, kerekti qural-jabdyqtardy jetkizý kádimgideı ýaqyt alady. Muny ekiniń biri bile bermeıdi.
Siz bilesiz be, 2022 jyly salynyp, paıdalanýǵa berilýge daıyn turǵan úıdi turǵyndarǵa bergen joqpyz. О́ıtkeni ol úılerdi jylý jelisine qosatyn bolsaq, sol aýmaqta ornalasqan úıler jetkilikti deńgeıdegi jylýsyz qalatyn edi.
Bıyl oblys ortalyǵynda 60-qa jýyq kóshe jóndeýden ótkizildi. Bulardyń bári derlik – shaǵyn ári qalanyń shetkeri aımaqtarynda ornalasqan kósheler. Basty kóshelerdegi joldardy kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin aldymen jylý, sý, káriz júıelerin durystap almasaq bolmaıdy. Qazir bul máseleler sheshimin taýyp jatyr.
Endi arada ótken eki jyldaǵy oblystyń qarjylyq qýaty týraly aıtar bolsam, bıylǵy bıýdjet 203,7 mlrd teńgeni qurady. Munyń ishinde 89 mlrd teńge nysanaly transfet desek, 114,7 mlrd teńge nemese bıýdjettiń 56,3%-y – menshikti kirister. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda oblys bıýdjetiniń 2 esege óskenin kórsetedi.
– Osy rette álemge áıgili alyp «Qazaqmys» kompanııasynyń, Jáırem ken baıytý kombınattarynyń oblystyń damýyna qosyp jatqan úlesteri týraly ne aıtasyz?
– Árıne, óndiristik kompanııalardyń oblys ekonomıkasyndaǵy orny aıryqsha. «Qazaqmys» Qazaqstandaǵy eń iri mys óndirýshi jáne álemdegi jetekshi 10 mys óndirýshiniń biri sanalady. Paıdaly qazbalardy óndirýge jáne óńdeýge mamandanǵan Jáırem ken baıytý kombınaty da – qorǵasyn-myrysh, temir-marganes ken oryndaryn biriktiretin elimizdegi polımetall kenderiniń eń iri ýchaskeleriniń biri. Bul kompanııalarda 40 myńnan asa adam jumys isteıdi. Ulytaý oblysy qurylǵaly beri jalpy memlekettik bıýdjetke atalǵan kompanııalardan 285 mlrd teńgeden asa, sonyń ishinde 90 mlrd teńgeden astamy Ulytaý oblysynyń bıýdjetine tústi. Naqtylap aıtqanda, tek «Qazaqmystan» túsetin 48,7 mlrd teńge salyq oblys bıýdjetiniń 42%-yn quraıdy. Bir qaraǵanda dup-durys, tap-tamasha. Budan tys atalǵan kompanııalar áleýmettik-mádenı baǵyttaǵy nysandar salý, abattandyrý jumystaryna da qarajat quıyp jatyr. Buǵan alǵystan basqa ne aıtasyń?
Biraq ekonomıkanyń birdi-ekili kompanııalarǵa táýeldi bolýy durys emes. Nege? О́tkende «Qazaqmystyń» bir sehy jóndeýge qoıylyp edi, oblystaǵy ónim óndirý kórsetkishi birden tómendep ketti. Buǵan tipti Úkimet tarapynan da alańdaýshylyq bildirildi. Sondyqtan oblys ekonomıkasyn ártaraptandyrý baǵytyn ustanyp otyrmyz. «Qazaqmystyń» ózine de naqty ónim shyǵaratyn jobalar jasaý týraly talap qoıyla bastady. Ártaraptandyrý baǵytyndaǵy talpynystyń nátıjesinde Jańaarqa aýdanynyń aýmaǵynda Ashyqtas ken ornynda altyn óndirý jolǵa qoıyldy. Bolashaqta shaǵyn munaı óńdeý zaýytyn salý da josparda bar. Aldaǵy ýaqytta múmkindiginshe osyndaı óndiris oryndaryn kóbeıte túsemiz.
– О́ndiris týraly túsinikti. Negizi Ulytaý agrarlyq oblys bolyp sanalmaı ma? Sizdiń bir jıynda «Áleýmettik azyq-túliktiń oblysta 3 túri ǵana óndiriledi. Nege bulaı?» degen sózińiz esimde...
– Oblystaǵy óndiristi ǵana emes, aýyl sharýashylyǵy salasyn da ártaraptandyrý qajet. Bizde buryn tek bıdaı egýmen ǵana aınalysyp kelse, endi dándi daqyldardyń túr-túrin kóbeıtý kerek. Al bul úshin sýarmaly sharýashylyqty damytpasa bolmaıdy. Sýdy únemdi paıdalaný – ýaqyt talaby. Demek tamshylatyp sýarý tehnologııasyn ıgere bilýimiz jón. Osy baǵyttaǵy jumystar endi-endi qolǵa alyna bastady. О́tken jyly oblystaǵy Shalǵııa, Monaqa sý qoımalaryn retke keltirdik. Sol arqyly «Mıras», «Ismaıyl» sharýa qojalyqtary jemshóp bazasyn jasaý, kartop, sábiz ósirýdi, t.b. jumystardy qolǵa aldy. Bular aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý baǵytyndaǵy alǵashqy qarlyǵashtar desek te bolady. Maqsat – osyndaı sharýashylyqtardyń qataryn kóbeıtý. Oblysta et, sút kombınattary joq. Mal basy barshylyq. Endeshe, nege atalǵan kombınattardy quryp tastamasqa? Ne kedergi, qandaı qolbaılaý bar? Mysaly, et kombınatyn turaqty túrde qamtamasyz etip turýǵa kepildik beretin arnaıy mal bordaqylaý alańy bolý kerek. Al mundaı alań salý úshin onyń turaqty jemshóp bazasynyń bolýy talap etiledi. Demek birimen-biri baılanysty sharýalardy retteýimiz qajet. Sút kombınatyna da osyǵan uqsas talaptar bar.
Oblys qurylǵan soń, saraptama jasap kórgende baıqaǵanym, áleýmettik azyq-túlikten bizdiń ózimizde 1 surypty bıdaı uny, 1 surypty nan jáne sıyr eti ǵana óndiriledi eken, qalǵanynyń bárin basqa jaqtardan ákeledi ekenbiz. Sony aıtqanym esińizde qalǵan ǵoı. Bul baǵytta izdenister bar, biraq áli naqty ózgeris bola qoıǵan joq. Prezıdent aýyldyń jaǵdaıyn, aýyl sharýashylyǵyn damytý týraly naqty tapsyrmalar berdi. Qazir bul baǵytta 2,5 paıyzdyq jeńildetilgen nesıeler beriledi. Oblys qurylǵan soń, «QazAgro», «Damý», t.b. nesıelik kompanııalar osynda keldi. Demek sharýalarǵa nesıe alý, rásimdeý jeńildedi. Kásipkerlerimiz jeńildikti nesıeler alý arqyly álginde aıtqan et, sút kombınattaryn qurýdyń alǵysharttaryn jasap jatyr. Qolǵa alynǵan naqty jobalar týraly aıtar bolsam, Jańaarqa aýdanynda «Qaıyp» sharýa qojalyǵy quny 1,5 mlrd teńge turatyn 5 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańyn salyp jatyr. Ulytaý aýdanynyń aýmaǵynda «Ismaıyl» sharýa qojalyǵy sý únemdegish tehnologııany paıdalaný arqyly 400 gektar jerde jemshóp daqyldaryn, kartop pen kókónisterdi ósirý jobasyn bastady. Jobanyń quny – 1,2 mlrd teńge. Jezqazǵan qalasynda buryn óndirilgen nemese syrttan ákelingen kókónis saqtaıtyn qoıma da bolmaǵan ǵoı. Sondyqtan qazir «Samadı-2030» JShS syıymdylyǵy 5 myń tonna bolatyn, quny 1,2 mlrd teńgeni quraıtyn zamanaýı kókónis saqtaý qoımasyn salyp jatyr. «Ahtıamov» jeke kásiporny taýyq eti men jumyrtqasyn óndirýdi ulǵaıta tústi. Munda jylyna 1 000 tonna qus eti óńdeledi jáne jylyna 20 mln dana jumyrtqa shyǵarylady. Saraptap kórsek, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha jalpy somasy 4,6 mlrd teńgege 558 ótinim kelip túsken bolsa, sonyń 3 mlrd teńgeden asatyn 423 ótinimi maquldanǵan eken. Ortasha nesıe berý somasy – 7,8 mln teńge. Bul oblysymyzda jeńildetilgen nesıe arqyly aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýdyń birqalypty júrgizilip jatqanyn aıǵaqtaıdy. Ulytaý oblysynda dástúrli mal sharýashylyǵy keńinen damyǵandyqtan, nesıelendirýdiń 90%-y mal sharýashylyǵyna baǵyttalǵany da túsinikti. Osy eki jyldyń ishinde sharýalarymyz 1 200 sıyr, 3 900 jylqy, 900 qoı satyp alypty.
Joǵaryda atalǵan jobalardy iske asyrý esebinen kartop pen kókónis, qus eti jáne jumyrtqa boıynsha oblystyń ózin-ózi qamtamasyz etýi 30%-ǵa ulǵaıady.
– Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi retinde baǵalanady. Bul baǵyttaǵy jumystardyń reti qalaı?
– Naryqtyq ekonomıkaǵa qalaı jol ashyldy, mine, sodan beri memleket tarapynan shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qamqorlyq jasalyp keledi. Oblystyń jumysqa qabiletti turǵyndarynyń árbir besinshisi, ıaǵnı 155 myń adam kásipkerlik salasynda eńbek etedi. Jyl sanap kásipkerlik qanatyn jaıyp keledi. Buǵan byltyr ǵana osy baǵytta oblys boıynsha jańadan 69 nysan ashylǵany dálel. Naqtylap aıtqanda, Jezqazǵanda – 32 , Sátbaev qalasynda – 19, Qarajalda – 4, Jańaarqa aýdanynda – 11, Ulytaý aýdanynda 3 nysan ashylǵan. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 26 paıyzǵa artyq. Kásipkerliktiń oblystaǵy damý deńgeıin bólshek taýar aınalymynyń kólemi 2024 jyldyń qańtar – mamyr aılary boıynsha 39,3 mlrd teńgeni qurap, 4,3 paıyzǵa óskenine qarap ta baǵamdaýǵa bolady. Sondaı-aq ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda óndirilgen ónim kólemi 232 mlrd teńgeni qurady, ıaǵnı 32 paıyzǵa ósti.
«Damý» qory shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý men damytý maqsatynda «2021–2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba» sheńberinde 2023 jyly jalpy somasy 19,3 mlrd teńgege 378 joba qarjylandyrdy. Sonymen qatar joǵarydaǵy kórsetilgen baǵdarlama aıasynda 2024 jyly mamyr aıyndaǵy kórsetkish jalpy somasy 6,6 mlrd teńgege jetip, 233 jobany qurady. Budan bólek, 2023–2024 jyldarǵa kásipkerlerge 550 mln teńge grant túrinde qoldaý kórsetildi, «Jastarǵa arnalǵan shaǵyn nesıe» baǵdarlamasy aıasynda 545 mln teńge tolyǵymen ıgerildi.
Muny aıtyp otyrǵanym, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa kórsetilip jatqan qamqorlyq odan ári jalǵasyn tabady. Demek oblys ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń deńgeıi arta túsedi. Bul da – saıyp kelgende, ekonomıkany ártaraptandyrýdy júzege asyrý joldarynyń biri.
– О́ńirge ınvestısııa, ásirese shetel ınvestısııasyn tartý jaǵy qalaı júrip jatyr? Ulytaýǵa sheteldikter ınvestısııa salýǵa sonshalyqty múddeli emes eken degen de sóz bar. Bul qanshalyqty ras?
– Oblys ekonomıkasyna ınvestısııalardy tartý boıynsha júıeli jumystar júrgizilip jatyr. Bıylǵy alǵashqy jartyjylda 77,4 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa salyndy, munyń 90%-y – jeke sektordyń úlesi, ósim 17%-dy qurady. Degenmen jaýapty suraqtyń keıingi bóliginen bastaıyn. Qazir oblysta sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen, jalpy quny 560 mlrd teńgeni quraıtyn 3 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp jatyr. Bul qandaı jobalar?
Birinshisi – osy jyldyń qarashasynda iske qosylatyn, quny 35 mlrd teńge bolatyn Jezqazǵan jáne Sátbaev qalalaryn qamtıtyn jel elektr stansasy. Stansa paıdalanýǵa berilgende 50 turaqty jumys orny ashylady. Qalǵan eki jobany taǵy da qytaılyq áriptesterimen birge «Tehnogrýppservıs» kompanııasy júrgizip jatyr. Munyń biri Jańaarqa aýdanynda qýaty 3,4 mlrd kılovatt/saǵat quraıtyn jel energetıkalyq stansasynyń qurylysy bolsa, ekinshisi – jel energetıkalyq stansalary munaralarynyń metall konstrýksııalaryn óndiretin Jezqazǵan qalasyndaǵy salynyp jatqan zaýyt. Osy jobalardy iske asyrǵannan keıin 300-ge jýyq jańa jumys orny qurylady. Bul oblys ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa jáne oblysta ǵana emes, jalpy el boıynsha «jasyl» ekonomıkany damytýǵa úlken serpin beredi.
Oblys ekonomıkasyna shetel ınvestısııasyn tartýǵa bizdegi logıstıkanyń syn kótermeıtin jaı-kúıi keri áser etetinin ashyq aıtýǵa tıispiz. Tasymal shyǵyndary óte qymbatqa túsip ketedi. Joldardyń jaǵdaıy nashar. Budan ózge de faktorlar bar. Mysaly, Qytaı kásipkerleri gaz paıdalaný arqyly jumys isteıtin Jezqazǵan, Sátbaev qalalaryna ortaq Jylý-elektr ortalyǵyn salýǵa qyzyǵýshylyq tanytty. Biraq bizdegi gaz tapshylyǵy buǵan múmkindik bermedi. Basqasha aıtqanda, sheteldik kompanııalar tarapynan qyzyǵýshylyq joq emes, barshylyq. Biraq jeme-jemge kelgende, esep-qısap jasaǵanda salǵan ınvestısııanyń aqtalmaıtynyn baıqaıdy da, keri qaıtýǵa májbúr bolady. Bizge logıstıkany barynsha jyldamdatyp jaqsy jolǵa qoımasaq, bolmaıdy.
Al jergilikti ınvestısııa tartý arqyly birneshe joba iske qosylyp, endi biri kezegin kútip tur. Bıyldyń ózinde jalpy quny 27 mlrd teńgeni quraıtyn 15 joba iske qosylady. Sonyń nátıjesinde 900-dan asa jańa jumys orny ashylady.
– Logıstıka týraly aıtyp qaldyńyz. Osy taqyrypty tereńdete tússek. Jezqazǵan – Qyzylorda, Jezqazǵan – Qaraǵandy, Jezqazǵan – Arqalyq baǵytyndaǵy avtojoldardy qazirgi zamanǵy talaptarǵa saı etip kúrdeli jóndeýden ótkizý ekonomıkalyq turǵydan qandaı tabys ákelýi múmkin?
– Ulytaý – elimizdiń 6 oblysymen shekaralas jatqan oblys. Osynyń ózi bizge kóp múmkindik beredi. Biraq, ókinishke qaraı, oblys ortalyǵy Jezqazǵan kúni keshege sheıin «tuıyqtaǵy qala» dep sıpattalyp keldi. Jezqazǵan – Beıneý temirjoly iske qosylǵan soń ǵana bul «ataýdan» sál-pál arylǵandaı boldyq, biraq tolyq emes. Bizdegi avtokólik joldary qaı baǵytty alsaq ta syn kótermeıdi. Bir qýanyshtysy, oblystyń qurylýy qanshama jyldar boıy jolǵa qatysty siresip jatqan seńdi qozǵady. Eldiń aýzynan túspeıtin Jezqazǵan – Qyzylorda baǵytyndaǵy joldy kúrdeli jóndeýden ótkizýdiń tenderi ótkizildi, merdigerler naqtylandy. Quny 145 mlrd teńge turatyn jobany júzege asyrý qyrkúıek aıynan bastalady. Jezqazǵan – Arqalyq baǵytyndaǵy jolda da jóndeý jumystary birqalypty júrip jatyr. Qaraǵandy baǵytyndaǵy jol aldaǵy ýaqytta tórtjolaqty jolǵa aınalady.
Joldar jóndelgen soń, júk tasymaly syndy qarym-qatynas artady. Tipti jóndeý jumystarynyń bastalýy da oblysymyzdyń ekonomıkalyq damýyna óziniń zor áserin tıgizedi. Qalaısha? Mysaly, Jezqazǵan – Qyzylorda jolynyń qurylysyna qatysatyn merdigerler qazir Ulytaý oblysyna kelip tirkelip jatyr. Demek oblys bıýdjetine qosymsha qarajat túsedi. Sondaı-aq qurylys jumysyna jergilikti mamandar, qarapaıym jumyskerler tartylady. Jolǵa qajetti materıaldar da ózimizden tabylyp jatyr. Ártúrli qyzmet kórsetý kompanııalary da qurylady. Biri janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etse, endi biri as-sýyn usynady degendeı.
Al keńirek aıtatyn bolsaq, atalǵan jol-logıstıkalyq jobalar oblys ortalyǵyn basqa oblystarmen baılanystyryp qana qoımaı, soltústik pen shyǵystan «Transkaspıı» halyqaralyq kólik baǵytyna júk tasymalyn tartýǵa kómektesedi, týrızm baǵytyndaǵy bıznesti damytýǵa úlken múmkindik beredi, jańa ınvestısııalardy tartýǵa jol ashady. Bul óz kezeginde Ulytaý oblysynyń demografııalyq ahýaly jaqsarýyna, jańa jumys oryndarynyń qalyptasýyna zor septigin tıgizetini anyq. Elimizdiń shyǵysy men batysyn, ońtústigi men soltústigin jalǵap jatqan bul jobalardyń tıimdiligi kózge uryp-aq tur, tek soǵan tezirek qol jetkizý kerek.
– Ulytaýdyń alty oblyspen shektesip jatqanyn aıttyńyz. Sol kórshiles oblystarmen baılanys jaǵy qalaı? Birimizden birimizdiń úırenetinimiz joq emes shyǵar...
– Álbette, óte durys másele kóterip otyrsyz. Prezıdent aýyl sharýashylyǵyn damytýda Soltústik Qazaqstan oblysynyń tájirıbesinen úırenýdi tapsyrdy. Sátin salsa, jaqyn arada oblystyń bir top kásipkerin sol jaqqa aparamyn. Barsyn, kórsin, úırensin. Munda, ásirese, sút fermalary jaqsy jumys istep tur. Al bizdiń dúkenderimizde shetelderden kelgen sút satylyp jatqany belgili. Jaǵdaıdy túzetýge múmkindik bar, endeshe, nege sony iske qospasqa?
Sol sııaqty kórshiles Qostanaı oblysynda, sonyń ishinde Arqalyq qalasynda et kombınaty jaqsy jumys isteıdi. Mal sharýashylyǵy ónimderin ıgerýde bul jaqta da jaqsy ister jetkilikti. Úı qurylysy kombınatynyń jumysynan da alatyn úlgi barshylyq.
Osylaısha, irgeles oblystarmen baılanysty nyǵaıtamyz. Mysaly, oblysymyz ońtústikten soltústikke kóshirý baǵdarlamasyna endi, sonyń nátıjesinde 2023 jyly ońtústik óńirlerden oblysqa 13 otbasy qonys aýdardy. Bıyl da bul baǵdarlama jalǵasyn tabady.
Sonymen qatar óńirdiń týrıstik áleýetin arttyrý maqsatynda basqa oblystarmen, iri qalalarmen baılanys artyp keledi. О́tken jyly Shymkent qalasy ardagerler keńesiniń uıytqy bolýymen óńirimizge atalǵan qala ardagerlerine týrıstik saıahat uıymdastyryldy. Bıyl da bul úrdis jalǵasyp, jýyrda ǵana Qyzylorda oblysynyń 55 ardageri óńirimizge týrıstik saıahatpen kelip ketti. Bul qarym-qatynastar odan ári turaqty áriptestikke ulasyp, dástúrge aınalady dep senemiz. Basqa oblystarmen baılanys ornatý, áriptestikti nyǵaıtý boıynsha qadamdar birneshe sala boıynsha júrgizile beredi.
– Sóz sońynda jańa oblystyń aldynda turǵan basty josparlary týraly bólise ketseńiz.
– Eń basty maqsat – ábden tozyǵy jetken ınfraqurylymdy jolǵa qoıý, damytý. Bul degenimiz – sóz basynda aıtyp ótkenimdeı, aýyzsý, jylý, ekologııa máselesin sheshý. Qazirgi kezdegi barlyq kúsh-jiger, qarjylyq qýat osy máselelerdiń túıinin tarqatýǵa baǵyttalǵan.
О́ńir turǵyndaryn aýyzsýmen qamtamasyz etý úshin Úıtas-Aıdos, Qojamseıit sýtartqyshtary qaıta jańartylady, Jańaarqa jáne Ulytaý aýdanynyń 12 aýyldyq eldi mekeninde sý qubyry jelileri salynady.
Jalpy somasy 264 mlrd teńge quraıtyn 227 shaqyrym oblystyq jáne 118 shaqyrym qalaishilik jáne kentishilik joldar qaıta jóndelip, jańǵyrtylady. Tipti keıbir jerlerde jańadan salynýy da múmkin. Infraqurylymdyq jobalardy iske asyrý esebinen jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtojoldardyń úlesi 98%-ǵa deıin, al qalaishilik jáne kentishilik joldardyń úlesi 90%-ǵa deıin jetedi.
О́ndiris pen aýyl sharýashylyǵyna qosa oblysymyz – týrıstik áleýetke de baı ólke. Sondyqtan 2026 jylǵa deıin týrızm salasyn damytýǵa 1,5 mlrd teńge baǵyttaımyz. Jezqazǵan qalasy men Jańaarqa aýdanynda qonaqúı keshenderi, Ulytaý aýdanynda týrıstik ortalyq, «Ulytaý» sanatorıı úlgisindegi 100 adamǵa arnalǵan demalys úıi salynady.
Halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý maqsatynda 2026 jylǵa qaraı qorshaǵan ortaǵa lastaýshy zattardy 31 myń tonnaǵa deıin tómendetý, gıdrologııalyq rejimdi jaqsartý, t.b. sharalar atqarýymyz kerek. Árbir sala boıynsha damý jospary bar. Munyń bári «Ulytaý oblysynyń keshendi damý baǵdarlamasynda» naqty kórinis tapqan. Baǵdarlamadaǵy jobalar kezeń-kezeńimen atqarylady. Buǵan nyq senim bar. О́ıtkeni oblystyń áleýeti zor, múmkindigi mol.
– Áńgimeńizge rahmet! Oıdaǵynyń oraıy ońynan kele bersin!
Áńgimelesken –
Abdolla DASTAN,
«Egemen Qazaqstan»
