Jádiger • 15 Tamyz, 2024

Dildanyń dombyrasy

240 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Dombyra – halqymyzdyń tól murasy, ǵasyrlar boıy qazaqtyń muńy men sherin tarqatyp, kóńilin jeńi­sine sharyqtatyp, jeńilisinde demegen, armanyn asqaq­tatyp, óristetken aspaby. Mysaly, qara óleńde «Dombyram eki ishekti, betiń qaqpaq, О́zińe perne baılap ishek taqpaq, Basyńa úki qadap jelpildetip, Qyzyǵy – kúmbirletip qolmen qaqpaq», dep sıpattaıdy.

Dildanyń dombyrasy

Osy oraıda aıtpaǵymyz halqymyzdyń buryn-soń­dy ómirden ótken tarıhı tul­ǵalaryna tán dombyra aspap­tary da barshylyq. Deni eli­mizdiń ár deńgeıli mýzeı­lerinde saqtaýly tur. Sonyń biri – Almaty qalasyndaǵy Mem­lekettik ortalyq mýzeıde «KP 15294» retimen saqtaýly turǵan Abaı Qunan­baı­ulynyń jary Dilda Al­shyn­­baıqyzynyń dombyrasy.

Aspap týraly anyq­ta­ma­lyqta: «Bul aspap – 1882 jyly jasalǵan, qos ishekti, to­ǵyz per­­neli qalaq dombyra. Moı­nynyń uzyndyǵy – 47,5 sm, shanaǵy pishindetip oıylǵan, uzyndyǵy – 29 sm, eni – 11 sm. Shanaǵynyń poshymy almurt tárizdi. Bet qaq­paǵy jalpaq, juqa aǵashtan jasalǵan. Dom­byranyń syrty jáne mo­ıynǵaq pen qaqpaq túıisken saǵaq tusy men qos qaptaly sú­ıekten jonyp ja­salǵan qa­zaqy órnektermen kórkem­destirilgen. Shanaqtyń syrt jaǵyna úsh jerden torkózdi súıek órnek salynǵan. Shanaǵy, óndirshek jáne pernesi ala­qany­men qo­sy­la qa­zaqy órnek­ter­men bezendirilip, oı­mysh­talǵan súıek tilim­derimen qap­­tal­ǵan. Shanaqtyń art­qy jaǵyna úsh torkóz ór­nek salynǵan. Dom­by­ranyń qos qaptaly súıek oıýmen kór­kemdelip, qyzyl tústi bar­qytpen qaptalyp, bet qaqpaǵyna súıekten oıyl­ǵan syńarmúıiz órnek bas­tyrylǵan. Qaqpaǵynda dóń­gelek oıyq bar» delinipti.

Mekemeniń bas qor saq­taýshysy Úmit Áshi­movanyń aıtýynsha, bul dombyrany mýzeı qoryna Abaıdyń inisi Ysqaqtyń ne­meresi Saıda Árham­qyzy 1978 jyly tap­syr­ǵan. Bul jádiger qazir Mem­lekettik ortalyq mýzeı­diń Tarıh jáne etnografııa zalyn­da ornalasqan qundy eksponattardyń biri kórinedi.

«Mýzeı qorynda uly aqyn Abaı atamyzǵa qatysty bu­dan basqa da jádigerler bar­shylyq. Atap aıtar bolsaq, ol kisiniń ańshylyqta ustaǵan baldaǵy, toǵyzqumalaǵy, bir­qansha qoljazbalary bar», deıdi Úmit Álıaqparqyzy.

Sońǵy jańalyqtar

Neke jasy nege ulǵaıyp barady?

Qoǵam • Búgin, 08:55

Zaman talabyna jaýap beredi

Pikir • Búgin, 08:53

Baıypty memleketshildik qadam

Ata zań • Búgin, 08:48

Maı zaýyty shıkizatqa zárý

Ekonomıka • Búgin, 08:45

Ultty uıystyrar faktor

Saıasat • Búgin, 08:43

Sheraǵańnyń qalamgerlik qazynasy

Tulǵa • Búgin, 08:40

Ornyqty joldyń zańdyq temirqazyǵy

Pikir • Búgin, 08:38

Balanyń bári birdeı

Bilim • Búgin, 08:35

Sáýlet qundylyqpen ushtassa...

Pikir • Búgin, 08:33

Atamekenge at basyn burǵandar

Qoǵam • Búgin, 08:28

Adamnan qoryqpaıtyn elikter

Talbesik • Búgin, 08:25