Basylym • 15 Tamyz, 2024

Núkteli sóz

170 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Jýyrda akademık, Senat depýtaty Darhan Qydyráliniń «Núkte fılosofııasy» atty kitaby qolymyzǵa tıgen edi. Jańa jınaqtyń atyna qarap, avtordyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde (2020 jyly 3 maýsym) jarııalaǵan osy taqyryptaǵy baǵany eske tústi.

Núkteli sóz

Iá, núkteni júıeli sózdiń, jınaqy oıdyń, shegeli sheshimniń tańbasy dep bilemiz. Biraq osy ıneniń kózindeı núktege qansha ómirlik maǵyna, qansha ǵalamdyq syr syıatynyn ólshep bilý múmkin emes. Avtor atalǵan maqalasynda jalǵyz tańbany fılosofııalyq turǵydan taldap, tereńnen qaýzaıdy. Núkte men kóp núkteniń adamnyń oı-sanasyndaǵy ózgerisine deıin mysal qylady.

«Adam ǵumyry – aqjemdelgen bir kitap desek, sol kitaptaǵy eń sońǵy sóz de núktemen aıaqtalady. Tumsa tabıǵat, qalyń orman noqattaı ǵana dánnen taralady. Adam men ań da bir tamshynyń daqyly. Noqattaı dánnen alyp aǵashtyń ósip shyǵatyny sııaqty, bir núktege búkil ǵalam syıyp keterdeı. Sol núkteden joǵary ǵaryshqa jol salǵan qus joly tizbelenedi. Al tómen jyljysańyz, mıkroálemge tap bolasyz. Núkte quddy bir sıqyrly qaqpa sııaqty qos ushy da sheksizdikke jalǵasatyn osy eki álemdi jalǵap turǵandaı», dep jazady.

Rasynda da, tarydaı núkteniń adamzat ǵumyryndaǵy, jalpy osy ǵalamshardaǵy baılanysar núktesi de kóp ekenin, árqaısysy aǵashtyń berik dińindeı fılosofııalyq mazmundy kózdep turǵanyn túısine túsesiń.

Jańa jınaqqa Darhan Qydyráliniń oı-tol­ǵa­nystary men esseleri top­tas­ty­ryl­ǵan. Munyń ishinde eldik pen erlik týraly, búgingi qoǵamnyń tynysy men tirshiligi, talǵamy men tańdaýy, jańa zaman jastarynyń bet-beınesi, ulttyń búgini men bolashaǵy, bilim men bilik, óner men tarıh, qalam men qabilet, ulttyq minez ben bolmys ta­qy­ryp­ta­rynda tolǵanady. Qo­ǵam­daǵy túıtkilderge de ózindik azamattyq kózqarasyn bildirgen mazmundy baılamdary da engen.

Qańtar oqıǵasynan soń jazyl­ǵan «Býyrqanǵan bula býyn» atty maqalada zamana aǵysyna qatysty tushymdy tolǵamdar aıtylady. Ásirese búgingi táýelsiz urpaqtyń bolmys-bitimi men minezine taldaý jasaıdy. Jańa Qazaqstan ıdeıasynyń ózi sol jastardyń jarqyn baǵyty ekenin baıandaıdy. Qoǵamdy erkin kezgen túrli kózqaras búgingi býynnyń sanasyn san-saqqa jeteleıtinine qaraly Qańtar dálel bolyp otyr deıdi.

«Biz jastarǵa jol ashyp, olar­dyń jan-jaqty bilim alýyna, ómirden, qoǵamnan, biz qurǵymyz keletin jańa memleketten óz ornyn tabýyna múmkindik berip, bar kúsh-qýatyn jańa memleketti qalyptastyrýyna, eren kúshin jasam­pazdyqqa baǵyttaýyna jaǵ­daı jasaýymyz kerek. Olar­dy túsinetinimizdi túsinikti tilmen jetkizip, halyqtyq qundy­lyq­tar­dyń eshqashan ózger­meı­ti­nin, halyq árqashan óz arnasynan jańylmaıtynyn, sanǵasyrlyq dástúrimizdiń urpaqtan-urpaqqa ózgerissiz beriletinin kórsetýimiz kerek. О́ıtkeni Haq – máńgilik, halyq – máńgilik», dep jazady.

Maǵjannyń áıgili jastarǵa senetin uranyn jaqtaǵan avtor jańa urpaq pen ádiletti sóz etedi. Joǵalǵan urpaqqa jatqyzbaıdy. Býyrqanǵan bula býynǵa balaıdy.

Budan bólek, «Qubylǵan zaman­da qubyladan jańylmaý», «Ar aldynda arylý», «Eldiń synǵa tús­ken sát», «Myltyqsyz maıdan», «Rýhtyń aınasy», «Rýhanı renessans joly» sııaqty ulttyń tili men taǵdyryn tolǵaǵan esseleri de kóziqaraqty jurttyń kóńilinen shyǵary anyq. 

Sońǵy jańalyqtar