Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Qumar oıynnyń shyrmaýyna ilingen jastar Atyraýda da bar. Sonyń biri Nurtas Nurǵalıuly qumar oıynǵa alǵash ret 9-synypta barǵan. Sodan onyń shyrmaýynda 12 jyl bolǵan.
«Mektepte oqyǵan kezde fýtbol oınaýshy edim. Fýtbol komandalarynyń oıynyn qyzyǵa qarap, jankúıeri boldym. Biraq ár adam aldyńda ne kútip turǵanyn bilmeıdi ǵoı. Bireýge shyn, bireýge ótirik bolar, 9-synypty oqyp júrgende qumar oıynǵa aqsha salýǵa bet burdym. Birinshi kúni oǵan 10 myń teńge tigip, biraz aqsha uttym. Odan keıin de utys boldy. Sol utystyń áseri me, mol aqshanyń býy ma, sodan keıin qumar oıynǵa salatyn qarjynyń kólemi birte-birte ulǵaıa tústi. Birde utyldym, endi birde ájeptáýir aqsha utyp júrdim. Aqsha utqan kezde ony odan saıyn kóbeıte túsýdi oıladym. О́ıtkeni bul – jan qınamaı tabatyn jeńil tabys. Al jeńil tabysty tek qumar oıynnan ǵana tabýǵa bolatynyn uǵyndym. Osyǵan qyzyqqanym sonsha, oǵan arbalǵanymdy sezbeı qaldym. Qumar oıynnyń shyrmaýynda on eki jylymdy ótkizip, qurbany bola jazdadym», deıdi Nurtas Nurǵalıuly.
Ol bastapqyda qumar oıynǵa baratynyn ata-anasynan, aǵaıyn-týystarynan jasyrǵan. Teginde kez kelgen teris áreketti biraz ýaqyt jasyrýǵa bolatyn shyǵar. Alaıda ony únemi jasyryp júrý múmkin emes. Onyń ústine qumar oıynǵa salatyn aqsha qajet-aq.
«Únemi qaltańda mol aqsha bola bermeýi múmkin. Bul – shyndyq. Sondaı kezde qaryzǵa aqsha suraýǵa týra keledi. Qumar oıynnan kóp aqsha utyp otyrǵanda mol qarjyny alyp shyǵyp ketýge erik-jiger kerek. Biraq kókeıde «esepshotymdaǵy qarjyny eseleı tússem» degen oı turady. Osyndaı oımen júrip, qomaqty qarjymdy qumar oıynǵa jiberip aldym. Tipti úıim men kóligimnen de aıyryldym», deıdi ol.
Onyń qumar oıynǵa salynǵanyn, tipti shyrmaýyqtaı shyrmaǵan qurdymǵa batyp bara jatqanyn áke-sheshesi de, aǵaıyn-týystary da, otbasy da bilgen. Shalys basqan bul qadamy, ásirese áke-sheshesine, otbasyna aýyr soqqy bolyp tıdi.
«О́zimniń lýdomanııaǵa shaldyqqanymdy bastapqyda bilmedim. Qumarpazdyq – adamdy tereńge batyratyn jat ádet. Osy ádetimniń kesirinen áke-sheshemniń, áıelimniń júregine aýyr salmaq túsirdim. Týystaryma da ońaı bolmady. Ásirese áke-sheshemniń ýaıymǵa salynyp, jasyna jetpeı, erte qartaıýyna sebepker bolǵanyma ókinemin. Al áıelim ajyrasýǵa bel býdy. Shynymdy aıtaıyn, súıgen jarymdy joǵaltýdan qatty qoryqtym. Kóp aqsha, baspana men kólikti joǵaltý da kúızeliske túsirdi. Al kúızeliske túskender ózine qol jumsaýǵa beıim bolatynyn bilemin. Sondaı oı mende de boldy», deıdi N.Nurǵalıuly.
Degenmen lýdomanııadan arylý úshin myqty erik-jiger qajet. Alaıda Nurtas Nurǵalıulyna qumar oıynnan bas tartý ońaı bolmady. Ony ózi de jasyrmaıdy.
«Qumar oıynnan bas tartýymnyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, aqshasynan utylyp, ishkilikke salynǵan jigitterdi bilemin. Kópirden sekirgen jigitterdi de kórdim. Kóbi – jastar. Ekinshiden, biren-saran bolmasa, oıynǵa salynǵan ózge ulttyń ókili kóp emes. Deni – qazaqtyń jas jigitteri. Olarǵa qumar oıynnyń zardaby jóninde keńes beretin eshkim joq. Tipti vahtalyq jumystan keıin úıine barmaı turyp, aldymen bás tigetin orynǵa otyratyn jigitter de bar. Úshinshiden, qaryzǵa alǵan aqsha kóbeıdi. Qaryz bergender aqshasyn qaıtarýymdy suraı bastady. Osynyń bári áke-shesheme, otbasyma ońaı bolmady. Rasynda, qumar oıynnan bas tartý qıyn. Ońaı bolǵan joq. Shúkir, 2021 jyly qumar oıyndy túpkilikti qoıdym. Sóıtip, Almatyǵa, Astanaǵa ońaltý ortalyqtarynan keńes alýǵa bardym. Biraq sol ortalyqtardan qazaq jigitterine keńes alý qıyn ekenin kórdim. Qazaqsha keńes beretin maman joq. Eger orys tiline shorqaq jastar bolsa, oıyn jetkizýdiń ózi qıyn», dep baıandady N.Nurǵalıuly.
Osyndaı sebepterden soń ol oıynqumarlarǵa psıhologııalyq keńes beretin, qoldaý kórsetetin ortalyq ashýǵa bel býdy. Byltyr Tımýr Ramazanov ekeýi qumar oıynnan zardap shekkenderge psıhologııalyq keńes berý, qoldaý kórsetý ortalyǵyn ashý ıdeıasyn usyndy. Qyrkúıek aıynda jumysyn bastaǵan ortalyqty «Jańa ómir» dep atady.
«Sebebi ekeýmiz de qumar oıynnyń zardabyn tarttyq. О́zimiz sekildi aqshasynan aıyrylyp, qumar oıynnyń qurbany bolyp júrgen qazaq jastarynyń jańa qadam jasaýyna yqpal etkimiz keldi. Byltyrdan beri bizdiń ortalyqqa 100-den astam adam kelip, keńes aldy. Boıjetkender de, tipti kópbalaly analar da keledi. Sondaı analardyń biri «Kúıeýim jumys istemeıdi. Balalarymdy, otbasymdy asyraý úshin osyndaı qadamǵa bardym. Birde utylyp, endi birde aqsha taptym», degen edi. О́z basymnan ótkennen keıin qumar oıynǵa aqsha salýdyń sońy ushpaqqa shyǵarmaıtynyn bilemin. Azyn-aýlyq aqsha utqanǵa aldanyp, kóp qarjydan aıyrylýdyń sońy ókinishke uryndyratyn qadamǵa barýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaımyn. Nege? О́ıtkeni qomaqty aqshadan utylý adamnyń kóńil kúıine, minez-qulqyna keri áser etedi», dedi ol.
Jańa ómirge qadam basqan Nurtas Nurǵalıulynyń aıtýynsha, keńes alýǵa kelgennen keıin qumar oıynnan bas tartyp jatqandar bar. Demek onyń maqsaty iske bastady.
«О́mirge adam bolyp keldik. Endi sol qalpymyzdy saqtaýymyz qajet. Adam bolyp qalýdyń kiltin danyshpan Abaıdyń shyǵarmasynan taptym. «О́sek, ótirik, maqtanshaq, Erinshek, beker mal shashpaq, Bes dushpanyń, bilseńiz, Talap, eńbek, tereń oı, Qanaǵat, raqym, oılap qoı, Bes asyl is, kónseńiz». Men de osy qaǵıdany ustanyp, bes nárseden qashyq bolýǵa, bes nársege asyq bolýǵa umtyldym», dep túıindedi oıyn N.Nurǵalıuly.
Atyraý oblysy
