«Shyrmaýyq» qalaı túsirilip jatyr?

Osy oraıda túsirilim alańyn­da­ǵy ahýal­dy bilýge rejıs­serge ha­bar­la­syp, kınokartına týraly bir­shama maǵulmat aldyq. Kıno­óndiristegi burynnan qulaqqa shalynyp júrgen birqatar máse­leniń de baryn ańdap qaldyq. Ál­qıs­sa.

Áleýmettik drama janryn­daǵy jańa fılm jyl basynda Mádenıet jáne aqparat mınıstr­liginiń tapsyrysymen, Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynan óndiriske jiberilgen. Kók­temde daıyndyq kezeńi ót­kizi­lip, túsirilim shilde aıynda Almaty oblysynda bastalyp, Jambyl oblysy Myńaral eldi mekeninde jalǵasty. Ol jaqta jıyr­ma kún­­nen­ asa jumys istep, qazir Alma­ty oblysynda túsirilip jatyr. Re­jısserdiń aıtýynsha, tú­siri­lim jumystary tamyzdyń so­ńy­na deıin aıaqtalady.

Jalpy, atalǵan fılm – qara­paıym otbasynyń ómiri negizinde, jyldar boıy qasıetti sanalyp kelgen otbasylyq qundylyqtyń joǵalýyn, adam balasynyń rýhanı azýyn sýretteıdi. Avtorlyq-ın­tellektýaldyq baǵyttaǵy týyndyda adamzatqa ortaq qundylyqtar ulttyq mentalıtet turǵysynan sarapqa salynady.

Rejısser debıýttik týyndysy­nyń túsirilim tobyna tájirıbeli ma­mandardy shaqyrýǵa tyrysqan. Atap aıtsaq, fılmniń atqarýshy prodıýseri – «Birjan sal», «Ata­jurt», «Ákem ekeýimiz» jáne «NETFLIX» platformasy túsir­gen «Marko Polo», «Shaman» jo­ba­­lary­nyń prodıýseri, bilikti maman Ardager Santybaev. Qoıýshy ope­ratory – «Dala qas­qy­ry», «Jambyl – jańa dáýir» fılm­derin túsirgen, 2014 jyly APSA,   2021 jyly AFA «Eń úz­dik operatorlyq  jumys» ataly­mynyń nomınanty, «Oskar» kıno­akademııasynyń múshesi Erkinbek Pitirálıev. Kórkemdik jetekshisi – «Oralman», «Boran» fılmderiniń rejısseri, óz isiniń kásibı sheberi Sábıt Qurmanbek.

Fılmniń basty rólderinde Alma­­han Kenjebekova, Laýra Sábı­tova, Nurlan Ábilov jáne Raıana Qýat oınaıdy. Rejısserdiń aı­týyn­­sha, kastıngte maqsatty túrde tany­mal emes, kınoǵa kóp tús­pegen, biraq kásibı akterlerdi alýǵa tyrysqan.

«Kıno – ujymdyq jumys ári bas­tan-aıaq shyǵarmashylyq úde­risten turatyndyqtan, daıyn­dyq, túsirilim kezeńderinde qı­yn­­­­­­shylyq týyndamaı tur­maı­­­dy.­ Má­­sele kóbine qarjy­nyń ýa­qy­tyn­­da tús­peýi, shyǵar­mashylyq-
qarjylyq esep­ter­diń uzaq qabyl­danýynan shyǵyp jatady. Bul bizdi de aınalyp ótken joq. Al­ǵashqy eki kezeńniń esebi tap­syrylǵanymen qarjynyń ekin­shi bóligi belgisiz sebeppen keshi­gip jatyr. Qarjyǵa jaýaptylar zań júzinde árbir isimizge qu­jat­taı esep talap etkenimen, ózde­rine kelgende aýyzsha jaýappen qutylady. Jaýapty zańdy túrde qaǵaz júzinde talap etseń, ártúrli syltaý aıtyp, sońyn qum­ǵa sińgen sýdaı qylady. Árıne, bul kınonyń sapasyna áser etpeı qoımaıdy. Sebebi túsirilim to­byndaǵy mamandardyń da otbasy, jeke qarjylaı máseleleri bar», deıdi rejısser Azamat Sharǵyn.

Iá, qazaq kınoóndirisindegi esep-qısap jóninde buǵan deıingi fılm avtorlarynan da estip qalyp edik. Atalǵan másele áli de ózekti ekenine kezekti ret kóz jetkizdik.

Kınoóndiris salasy álemde ǵalamat tabys kózine aınalǵaly qashan? Desek te kınonyń jalǵyz aqıqat anyqtamasy, ol – óner. Jalǵyz sharty – kórkemdik. Biraq kınony da árkim ártúrli maqsatta túsiretini taǵy bar. Máse­len, materıaldyq maqsattaǵy fılm­derdiń tabıǵaty da soǵan saı bolady. Al rýhanı turǵyda túsirilgen týyndylardyń dittegeni bólek.

«Kınony kásip kórip, ony taýar qylyp, naryqty zerdelep, qandaı ónim jaqsy ótetinin zerttep, kıno túsiretin tehnıkany jyl saıyn damytýǵa arnaıy qarjy bólip, sol ispen kásibı aınalysatyn álemde túrli alpaýyt kompanııalar bar. Mysal retinde bir ǵana Gollıvýdty aıtsaq jetkilikti. Los-Anjelestiń ol aýdanynda ondaǵan iri kınokompanııa bar. Olar úshin kıno – taýar. Jaqsy satylý úshin, taýaryna aty álemdik brendke aınalǵan áıgili juldyzdardy japsyrady. Oǵan qosa, taýardy aldyn ala jarnamalaýdy, satýdy sheber meńgergen», deıdi rejısser.

Sondaı-aq ol rýhanı maqsatta túsiriletin kınoǵa, eń aldymen óner dep qaraý kerek ekenin atap ótti.

«Bul maqsattaǵylar óz shyǵar­masymen adam bolmysyna áser etkisi keledi. Oılandyrǵysy keledi. Áldebir suraqqa jaýap izdeıdi. Adamdy tereń oılanýǵa, pikirlesýge shaqyrady. Adam balasynyń qoǵammen, otbasymen, Qudaımen baılanysyn sóz etedi. Fılosofııalyq astarǵa basa nazar aýdarady. Tabys, kassa jınaý, eki-úsh ese paıda tabýdy kózdemeıdi. Tek týyndydaǵy oı kópshilikke jetse deıdi, ıaǵnı ádebıet sııaqty rýhanııatqa qyzmet etedi», dedi ol.

Iá, memleket kınoǵa qarjy bólgenimen, onyń jarnamasy men prokaty «Kıno týraly» zańda naqtylanbaǵan.

«Mysaly, fılm daıyn bol­ǵan soń, onyń tolyq quqy tapsyrys berýshige tıesili, biraq jar­nama men prokatqa qarjy qarastyrylmaǵandyqtan olar onymen aınalyspaıdy. Al tapsyrys alyp, túsirgen zańdy tulǵa fılm quqy ózine tıesili bolmaǵandyq­tan, esh jerge ruqsatsyz aparyp kórsetip, jarnama jasap, sata almaıdy. Osyndaı qarama-qaı­shylyqtardy tezdetip túzeý kerek. Sala damý úshin «Kıno týraly» zańǵa ózgeris kerek. Májilistiń áleýmettik-mádenı korpýsy men Kınogerler odaǵy birige jumys tobyn quryp, zańdy kemeline keltirmese, másele jyldan-jylǵa kúrdelene beredi», deıdi A.Sharǵyn.   

Fılmniń prodıýseri Ardager Santybaevtyń aıtýynsha, kıno­kar­tınanyń jalpy bıýdjeti – 240 000 000 teńge. Buǵan 12% QQS salyǵy men «Qazaqfılmniń» 15% jalpy stýdııalyq shy­ǵyn­dary kiredi, ıaǵnı úshten bir bóligi bıýdjetten alynady.

«Fılmniń prokatyna deıin «A» klass pen basqa dárejedegi halyqaralyq kınofestıvaldarǵa qatysatynymyzǵa senimdimiz. Kınonyń ssenarıılik jáne vızýaldy áleýeti mol. Osyn­daı taqy­ryptaǵy týyndylardy eýropa­lyq kásibı kınomamandar joǵary baǵalaıdy. Fılmniń prokatyn festıvaldardan keıin josparlaımyz. Osy oraıda túsirilim ju­mystaryna atsalysyp, qol­daý kórsetken Jambyl oblysy Moıyn­­qum aýdanyndaǵy Myńaral tur­ǵyndaryna jáne ákimi Tilesh Amanjolovqa erekshe alǵys aıtamyz», deıdi prodıýser.

Baıqaǵanymyzdaı, túsirilim tobynyń sondaı bir ónerge degen janashyrlyǵymen jasalyp jatqan kórkem týyndyny kórýge asyqpyz.