Keshe Ulttyq akademııalyq kitaphananyń kitap murajaıynda elordalyq zııaly qaýym ókilderiniń qatysýymen Almatydaǵy Ulttyq kitaphana qoryndaǵy qoljazbalar men sırek kitaptar kórmesi saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Prezıdent saılaýy kúnine oraı uıymdastyrylǵan sharanyń barysynda biz de sondaǵy mádenıet jáne óner qaıratkerlerine jolyǵyp, áńgimege tartqan edik.
Ákim TARAZI,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy:
– Tańǵy segizde úıdiń qasyndaǵy saılaý ýchaskesine otbasymyzben baryp daýys berip shyqtyq. Bıyl meniń erekshe bir qýanyp aıtatynym, Alpamys degen ulym 18-ge tolyp, ómirinde birinshi ret daýys berýge qatysty.
Kúnniń nury jadyrańqy bolǵannan keıin jurttyń da kóńil-kúıi búgin dál sondaı kóterińki. Onyń ústine qazir Qazaqstan osydan 25 jyl burynǵy Qazaqstan emes, shırek ǵasyrda adam tanymastaı bıik dárejege kóterildik. On segiz jyldyń ishinde jer betinde bolmaǵan oqıǵa – dúnıe júzindegi ádemi, sulý qala paıda boldy. Endi munyń báriniń astarynda bizdiń qazaq degen halyqtyń óziniń aqkóńildigi jatyr. Aqkóńil eldi aqkóńil azamat basqarýy zańdy. Basqa elde ne bolyp jatqanyn bárimiz kórip, bilip otyrmyz. Ásirese, burynǵy on bes memlekettiń áli kóbiniń jaǵdaılary túzelgen joq. Kóbiniń deımin ǵoı, báriniń. Búgin dala qandaı kúnshýaqqa bólenip tursa, sondaı jaǵdaıda ómir súrip jatqan jalǵyz bizdiń el. Oǵan da táýbe deý kerek. Taǵdyr jarylqaımyn degen elge jaqsy basshyny syılaıdy. Mysaly, otbasynyń ádemi bolýy úshin otbasynyń tutqasy sanalatyn azamatynyń qabaǵy ashyq, jaıdarman adam bolýy kerek emes pe?! Memleket te, halyq ta sol sııaqty. Bireýler «páleninshi orynǵa kelippiz», «túgeninshi orynǵa taıappyz» degen maqtandy alǵa tartady, biraq qazir másele tek jalǵyz onda emes desek te, sol kezdegi on bes respýblıkanyń ishinde biz sııaqty qarqyndap ósken el joq. Men olardy tabalap otyrǵan joqpyn. Solardyń kóbinde bolyp ta júrmin. Kóshede ketip bara jatqanda qabaǵy ashylmaǵan halyqty da kórdik. Ol qabaqtyń ashylmaýy kóp jaǵdaıda sol eldi kimder bılep otyr, basynda kim otyr, soǵan baılanysty.
Biz ózi munda elordaǵa keıin, 2004 jyly kóship keldik. Sol az ǵana ýaqyttyń ishinde bir Astananyń ózi qalaı kórkeıgenine kýá boldyq. Osynyń bári kóńilge qýanysh beredi. Roza ekeýmiz de jazýshy bolǵannan keıin halyqtyń qabaǵyna kóp qaraımyz. Eger olardyń qabaǵy qatý bolsa men otyra qalyp keremet shyǵarma jaza almaımyn. Alańdaımyn. Qabaqtyń ashyq bolǵandyǵy bizge bir Allanyń bergen múmkindigi dep oılaımyn. Jańa aıttym, úlken balamyz bıyl mektep bitirdi. Mektepti bitire salyp óz bilimimen, Japonııaǵa oqýǵa tústi. Qyzymyz segizinshi synypty bitirdi. Ol da oqıtyn jerdi ózi tańdap júr. Qaıda baratynyn bizge aıtqysy kelmeıdi... Aıtaıyn degenim, olardyń baqytyna aldarynan jaqsy muǵalimder kezdesti. Muǵalimniń qabaǵy ashyq bolsa, balanyń da sabaǵy aıqyn. Eger muǵalimniń tapqan aılyǵy, tabysy bala-shaǵasyna jetpeı jatsa, muǵalimniń qabaǵy qalaı ashylsyn. Sondyqtan uzaǵynan jarylqasyn. Negizinde qazaq ejelden eńbekqor, qabaǵy ashyq, jany darqan, aqkóńil, ón boıyn óner jaılaǵan halyq. Ár qazaq kóshede kele jatqanda ishteri án salyp kele jatady. Solardyń bireýi men.
Bekbolat TILEÝHAN,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ánshi:
– Jalpy, qalyń buqaranyń óziniń talabyn kórsetetin, tegeýrinin baıqatatyn tusy osy saılaý kezi. Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphananyń ishi ıin tiresken jurt. Halyq óziniń qalaýyn bildirip jatyr. Keleshegine, erteńine degen senimin nyqtap, bekitýge múddeli halyqtyń qarasy azaıar emes. Muny álem dúrlikken osyndaı bir kezeńderde tynyshtyqtyń, beıbit kúnniń qadirin jete sezingen jurttyń talap-talǵamymen sabaqtastyryp baǵamdaǵanymyz abzal. Mańyzdy kezeńderde birige biletin myna jurttyń bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarǵan yntymaǵy bolashaqty tańdaýynyń ústinde jarqyraı kórinis tabýy kóńilge qýanysh uıalatady. Sondaı-aq, osy tańdaýmen birge bizdiń eldigimizge, keleshek maqsat-muratymyzǵa degen jarqyn úmitimiz mazdaı túsken sııaqty bolyp kórinedi. О́zderińiz kýá bolyp otyrǵandaı, halyqtyń saılaýǵa qatysý belsendiligi qalalyq jerdiń ózinde mynadaı is-sharalarmen bekı túskenin baıqasaq, al endi Qazaqstannyń aýyl-aımaǵyndaǵy shara munan da belsendi túrde ótip jatqanyna esh kúmánim joq.
Saılaý jalpy adamzattyń asyl murattaryna ıek artqyzatyn ulyq meıram sanalady. Ár saılaý ýchaskesinde án áýelep, shattyq ráýishtegi kúı tartylyp jatyr. Osy merekemen barlyǵyńyzdy quttyqtaǵym keledi. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn degen tilekti aıtqyń kelip turady mundaıda.
Ǵarıfolla ESIM,
akademık:
– Búgin biz úshin úlken tarıhı kún bolyp otyr. Kúnimiz qandaı ashyq. Tabıǵattyń osy sáıkestigi tegin emes dep oılaımyn. Qazaq eli, qazaq halqy álem elderi men halyqtarynyń ortasynda óziniń tarıhı ornyn tapqan, tarıhı mıssııasyn atqarýǵa barlyq múmkindigi bar el jáne múmkindigi jetetin halyq. Olaı bolatyn bolsa, osy kóshti bastaıtyn kóshbasshy kerek. Abaıdyń mundaıda: «Edınısa bolmasa, ne bolady óńkeı nól» degen sózi bar. Endi osy mıllıondaǵan jurt kimge daýys berip jatyr degen máselege kelsek, árıne, árkimniń kimge daýys beremin dese, óz quqy bar. Biraq ta men, meniń otbasym úshin: «Osyndaı kóshti kim basqara alady, soǵan kimniń qandaı qaýqary bar?» degen suraq tótesinen qoıylsa, muny biz mynadaı qarama-qarsy suraq qoıý arqyly baǵalaımyz: «Kimniń qandaı qujaty bar, kimniń qandaı saıası baǵdarlamasy bar?». Mysaly, «Qazaqstan – 2050» baǵdarlamasyn jurt jaqsy biledi. Bul tek búgingi ómirimiz emes, meniń balalarymnyń balasyna, nemeremniń nemeresine deıin jetetin qujat. Osy baǵdarlamanyń ústinde qazaq halqy ósip, jetilgennen keıin ózin Qazaq memleketi dep ataıtyn kez týatyny, sóıtip, óziniń tarıhtaǵy ornyn alatyny aıqyn jetkizilgen bolatyn. Ásirese, biz sııaqty ǵalymdarǵa, mamandarǵa qatysty úlken másele aıtylǵan edi. Sondaǵy oılar júzege asyrylatyn bolsa, aldyńǵy qatarly otyz eldiń qataryna, ınshalla, enýimiz alys emes. Sonda osy saılanǵan Prezıdent kúni erteń kóresizder, nurly joldyń tehnologııasyn, onyń saıası baǵytyn ary qaraı jetildiredi. О́ıtkeni, keshe ǵana Qazaqstan halqy Assambleıasynda sóılegen sózindegi bir máselege men óte erekshe nazar aýdardym. Bul – qazaq halqyna degen erekshe qurmet. Osy Qazaqstanǵa kelgen basqa etnos ókilderine qamqorlyq jasaǵan kim, ol – qazaq halqy. Bul – Qazaq eli. Bul – qazaq halqynyń álemdik órkenıetten alatyn orny, degen qaǵıdaǵa endi durystap tuǵyrnama jasalyp, ary qaraı jandana bererine men senimdimin. Búgingi kúni adamdarmen sóılesip, saılaýǵa degen kóńil-kúıin baıqap jatyrmyn. Elbasynyń senimdi ókili retinde men halyq óziniń durys tańdaýyn jasap jatyr dep oılaımyn. Sol durys tańdaý da buıyrtsa kóp uzamaı málim bolmaq. Al munyń nátıjesi oń bolaryna senimim taǵy mol.
Gúlzıra BО́KEIHAN,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, ánshi:
– Adamnyń basynda túrli-túrli qýanyshtar kezdesedi. Jeke basyna, otbasyna, qyzmetine baılanysty degen sııaqty. Biraq el úshin, memleket úshin qýana bilý, tereńnen oı qozǵaý, maqtanysh sezimge bólený degenniń ne ekenin bizder, óner ıeleri óte jaqsy túsinemiz. Muny Qazaqstannyń atyn aıshyqty mádenıetimen tanytqan ár sátimizde talaı bastan keshken janbyz.
«Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» demekshi, bul kúndi óz basym asyǵa kútip edim. Sondyqtan ornymnan turǵan boıda, óz tańdaýymdy jasaýǵa asyqtym. Ulttyq akademııalyq kitaphananyń ishi-syrtyna syımaı, lyqsyǵan jurttyń júzderine úńilemin. Bir-birin merekelerimen quttyqtap, jaıdary qaýqyldasqan jaımashýaq keıiptegi kópshiliktiń qýanyshy meniń de qýanyshym ekenin, olardyń ishki arman-tilegi maǵan da ortaq ekenin ishteı túısinip, qalyń buqaranyń men de bir kishkentaı bólshegine aınalyp shyǵa keldim. Alǵa qaraı jyljyǵan jurttyń aıaǵyn jańa tolqyn jalǵastyryp, uzara túsken kezekten halyqtyń saılaýǵa degen ynta-yqylasy, ózgeshe serpini men sergektigi ańǵaryldy. Osyny kórip qatty qýandym. О́z tańdaýymdy jasap, daýys berýge erte kelgenimniń paıdasy, kitaphanadaǵy nebir taǵylymdy is-sharalarǵa kýá boldym. Zııaly qaýym ókilderi júrekjardy lebizderin bildirse, bir tustan Shvesııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Hrıstıan Kamıll óziniń jeke kitaphanasynan sırek kezdesetin qundy kitaptardy tapsyryp turyp, Qazaqstan halqyn merekemen quttyqtaýy áserli estildi. Arǵy-bergi tarıhty qamtıtyn kitap kórmesiniń saılaýmen sabaqtastyrylýy qandaı ǵanıbet. Eldikti, memlekettikti túsiný men baǵalaý kitap arqyly sanaǵa qonatyndyqtan merekeniń bulaı áspettelýi jarasymdy ushtasyp turdy. Aǵyl-tegil yqylas yntymaqtyń kórinisi, qazaqtyń ózi qandaı keńpeıil halyq bolsa, báriniń jumylyp daýys berip jatýy jarqyn bolashaqqa degen seniminiń ushqyny ispetti edi.
Jazyp alǵan
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
Qabaq jáne sabaq
Ákim TARAZI,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy:
– Tańǵy segizde úıdiń qasyndaǵy saılaý ýchaskesine otbasymyzben baryp daýys berip shyqtyq. Bıyl meniń erekshe bir qýanyp aıtatynym, Alpamys degen ulym 18-ge tolyp, ómirinde birinshi ret daýys berýge qatysty.
Kúnniń nury jadyrańqy bolǵannan keıin jurttyń da kóńil-kúıi búgin dál sondaı kóterińki. Onyń ústine qazir Qazaqstan osydan 25 jyl burynǵy Qazaqstan emes, shırek ǵasyrda adam tanymastaı bıik dárejege kóterildik. On segiz jyldyń ishinde jer betinde bolmaǵan oqıǵa – dúnıe júzindegi ádemi, sulý qala paıda boldy. Endi munyń báriniń astarynda bizdiń qazaq degen halyqtyń óziniń aqkóńildigi jatyr. Aqkóńil eldi aqkóńil azamat basqarýy zańdy. Basqa elde ne bolyp jatqanyn bárimiz kórip, bilip otyrmyz. Ásirese, burynǵy on bes memlekettiń áli kóbiniń jaǵdaılary túzelgen joq. Kóbiniń deımin ǵoı, báriniń. Búgin dala qandaı kúnshýaqqa bólenip tursa, sondaı jaǵdaıda ómir súrip jatqan jalǵyz bizdiń el. Oǵan da táýbe deý kerek. Taǵdyr jarylqaımyn degen elge jaqsy basshyny syılaıdy. Mysaly, otbasynyń ádemi bolýy úshin otbasynyń tutqasy sanalatyn azamatynyń qabaǵy ashyq, jaıdarman adam bolýy kerek emes pe?! Memleket te, halyq ta sol sııaqty. Bireýler «páleninshi orynǵa kelippiz», «túgeninshi orynǵa taıappyz» degen maqtandy alǵa tartady, biraq qazir másele tek jalǵyz onda emes desek te, sol kezdegi on bes respýblıkanyń ishinde biz sııaqty qarqyndap ósken el joq. Men olardy tabalap otyrǵan joqpyn. Solardyń kóbinde bolyp ta júrmin. Kóshede ketip bara jatqanda qabaǵy ashylmaǵan halyqty da kórdik. Ol qabaqtyń ashylmaýy kóp jaǵdaıda sol eldi kimder bılep otyr, basynda kim otyr, soǵan baılanysty.
Biz ózi munda elordaǵa keıin, 2004 jyly kóship keldik. Sol az ǵana ýaqyttyń ishinde bir Astananyń ózi qalaı kórkeıgenine kýá boldyq. Osynyń bári kóńilge qýanysh beredi. Roza ekeýmiz de jazýshy bolǵannan keıin halyqtyń qabaǵyna kóp qaraımyz. Eger olardyń qabaǵy qatý bolsa men otyra qalyp keremet shyǵarma jaza almaımyn. Alańdaımyn. Qabaqtyń ashyq bolǵandyǵy bizge bir Allanyń bergen múmkindigi dep oılaımyn. Jańa aıttym, úlken balamyz bıyl mektep bitirdi. Mektepti bitire salyp óz bilimimen, Japonııaǵa oqýǵa tústi. Qyzymyz segizinshi synypty bitirdi. Ol da oqıtyn jerdi ózi tańdap júr. Qaıda baratynyn bizge aıtqysy kelmeıdi... Aıtaıyn degenim, olardyń baqytyna aldarynan jaqsy muǵalimder kezdesti. Muǵalimniń qabaǵy ashyq bolsa, balanyń da sabaǵy aıqyn. Eger muǵalimniń tapqan aılyǵy, tabysy bala-shaǵasyna jetpeı jatsa, muǵalimniń qabaǵy qalaı ashylsyn. Sondyqtan uzaǵynan jarylqasyn. Negizinde qazaq ejelden eńbekqor, qabaǵy ashyq, jany darqan, aqkóńil, ón boıyn óner jaılaǵan halyq. Ár qazaq kóshede kele jatqanda ishteri án salyp kele jatady. Solardyń bireýi men.
Bolashaqqa senim
Bekbolat TILEÝHAN,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ánshi:
– Jalpy, qalyń buqaranyń óziniń talabyn kórsetetin, tegeýrinin baıqatatyn tusy osy saılaý kezi. Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphananyń ishi ıin tiresken jurt. Halyq óziniń qalaýyn bildirip jatyr. Keleshegine, erteńine degen senimin nyqtap, bekitýge múddeli halyqtyń qarasy azaıar emes. Muny álem dúrlikken osyndaı bir kezeńderde tynyshtyqtyń, beıbit kúnniń qadirin jete sezingen jurttyń talap-talǵamymen sabaqtastyryp baǵamdaǵanymyz abzal. Mańyzdy kezeńderde birige biletin myna jurttyń bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarǵan yntymaǵy bolashaqty tańdaýynyń ústinde jarqyraı kórinis tabýy kóńilge qýanysh uıalatady. Sondaı-aq, osy tańdaýmen birge bizdiń eldigimizge, keleshek maqsat-muratymyzǵa degen jarqyn úmitimiz mazdaı túsken sııaqty bolyp kórinedi. О́zderińiz kýá bolyp otyrǵandaı, halyqtyń saılaýǵa qatysý belsendiligi qalalyq jerdiń ózinde mynadaı is-sharalarmen bekı túskenin baıqasaq, al endi Qazaqstannyń aýyl-aımaǵyndaǵy shara munan da belsendi túrde ótip jatqanyna esh kúmánim joq.
Saılaý jalpy adamzattyń asyl murattaryna ıek artqyzatyn ulyq meıram sanalady. Ár saılaý ýchaskesinde án áýelep, shattyq ráýishtegi kúı tartylyp jatyr. Osy merekemen barlyǵyńyzdy quttyqtaǵym keledi. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn degen tilekti aıtqyń kelip turady mundaıda.
«Edınısa bolmasa, ne bolady óńkeı nól»
Ǵarıfolla ESIM,
akademık:
– Búgin biz úshin úlken tarıhı kún bolyp otyr. Kúnimiz qandaı ashyq. Tabıǵattyń osy sáıkestigi tegin emes dep oılaımyn. Qazaq eli, qazaq halqy álem elderi men halyqtarynyń ortasynda óziniń tarıhı ornyn tapqan, tarıhı mıssııasyn atqarýǵa barlyq múmkindigi bar el jáne múmkindigi jetetin halyq. Olaı bolatyn bolsa, osy kóshti bastaıtyn kóshbasshy kerek. Abaıdyń mundaıda: «Edınısa bolmasa, ne bolady óńkeı nól» degen sózi bar. Endi osy mıllıondaǵan jurt kimge daýys berip jatyr degen máselege kelsek, árıne, árkimniń kimge daýys beremin dese, óz quqy bar. Biraq ta men, meniń otbasym úshin: «Osyndaı kóshti kim basqara alady, soǵan kimniń qandaı qaýqary bar?» degen suraq tótesinen qoıylsa, muny biz mynadaı qarama-qarsy suraq qoıý arqyly baǵalaımyz: «Kimniń qandaı qujaty bar, kimniń qandaı saıası baǵdarlamasy bar?». Mysaly, «Qazaqstan – 2050» baǵdarlamasyn jurt jaqsy biledi. Bul tek búgingi ómirimiz emes, meniń balalarymnyń balasyna, nemeremniń nemeresine deıin jetetin qujat. Osy baǵdarlamanyń ústinde qazaq halqy ósip, jetilgennen keıin ózin Qazaq memleketi dep ataıtyn kez týatyny, sóıtip, óziniń tarıhtaǵy ornyn alatyny aıqyn jetkizilgen bolatyn. Ásirese, biz sııaqty ǵalymdarǵa, mamandarǵa qatysty úlken másele aıtylǵan edi. Sondaǵy oılar júzege asyrylatyn bolsa, aldyńǵy qatarly otyz eldiń qataryna, ınshalla, enýimiz alys emes. Sonda osy saılanǵan Prezıdent kúni erteń kóresizder, nurly joldyń tehnologııasyn, onyń saıası baǵytyn ary qaraı jetildiredi. О́ıtkeni, keshe ǵana Qazaqstan halqy Assambleıasynda sóılegen sózindegi bir máselege men óte erekshe nazar aýdardym. Bul – qazaq halqyna degen erekshe qurmet. Osy Qazaqstanǵa kelgen basqa etnos ókilderine qamqorlyq jasaǵan kim, ol – qazaq halqy. Bul – Qazaq eli. Bul – qazaq halqynyń álemdik órkenıetten alatyn orny, degen qaǵıdaǵa endi durystap tuǵyrnama jasalyp, ary qaraı jandana bererine men senimdimin. Búgingi kúni adamdarmen sóılesip, saılaýǵa degen kóńil-kúıin baıqap jatyrmyn. Elbasynyń senimdi ókili retinde men halyq óziniń durys tańdaýyn jasap jatyr dep oılaımyn. Sol durys tańdaý da buıyrtsa kóp uzamaı málim bolmaq. Al munyń nátıjesi oń bolaryna senimim taǵy mol.
Aıshyqty mezet
Gúlzıra BО́KEIHAN,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, ánshi:
– Adamnyń basynda túrli-túrli qýanyshtar kezdesedi. Jeke basyna, otbasyna, qyzmetine baılanysty degen sııaqty. Biraq el úshin, memleket úshin qýana bilý, tereńnen oı qozǵaý, maqtanysh sezimge bólený degenniń ne ekenin bizder, óner ıeleri óte jaqsy túsinemiz. Muny Qazaqstannyń atyn aıshyqty mádenıetimen tanytqan ár sátimizde talaı bastan keshken janbyz.
«Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» demekshi, bul kúndi óz basym asyǵa kútip edim. Sondyqtan ornymnan turǵan boıda, óz tańdaýymdy jasaýǵa asyqtym. Ulttyq akademııalyq kitaphananyń ishi-syrtyna syımaı, lyqsyǵan jurttyń júzderine úńilemin. Bir-birin merekelerimen quttyqtap, jaıdary qaýqyldasqan jaımashýaq keıiptegi kópshiliktiń qýanyshy meniń de qýanyshym ekenin, olardyń ishki arman-tilegi maǵan da ortaq ekenin ishteı túısinip, qalyń buqaranyń men de bir kishkentaı bólshegine aınalyp shyǵa keldim. Alǵa qaraı jyljyǵan jurttyń aıaǵyn jańa tolqyn jalǵastyryp, uzara túsken kezekten halyqtyń saılaýǵa degen ynta-yqylasy, ózgeshe serpini men sergektigi ańǵaryldy. Osyny kórip qatty qýandym. О́z tańdaýymdy jasap, daýys berýge erte kelgenimniń paıdasy, kitaphanadaǵy nebir taǵylymdy is-sharalarǵa kýá boldym. Zııaly qaýym ókilderi júrekjardy lebizderin bildirse, bir tustan Shvesııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Hrıstıan Kamıll óziniń jeke kitaphanasynan sırek kezdesetin qundy kitaptardy tapsyryp turyp, Qazaqstan halqyn merekemen quttyqtaýy áserli estildi. Arǵy-bergi tarıhty qamtıtyn kitap kórmesiniń saılaýmen sabaqtastyrylýy qandaı ǵanıbet. Eldikti, memlekettikti túsiný men baǵalaý kitap arqyly sanaǵa qonatyndyqtan merekeniń bulaı áspettelýi jarasymdy ushtasyp turdy. Aǵyl-tegil yqylas yntymaqtyń kórinisi, qazaqtyń ózi qandaı keńpeıil halyq bolsa, báriniń jumylyp daýys berip jatýy jarqyn bolashaqqa degen seniminiń ushqyny ispetti edi.
Jazyp alǵan
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
