Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Atyraý oblystyq departamenti basshysynyń birinshi orynbasary Nurlan Jahınniń aıtýynsha, sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń jol kartasy iske asyrylyp jatyr. Munaıly óńirden bul kartaǵa 9 problemalyq másele engizilgen. Bul – ekologııa, olıgopolııa, jol jáne ınfraqurylym, medısına, bıznesti qorǵaý, apatty ári tozyǵy jetken turǵyn úı, agroónerkásiptik keshen, jylý-elektr stansalary men qurylysy uzaqqa sozylǵan nysandar.
«Jol kartasyna ázirleý kezinde óńirdegi sheshimin tappaǵan túrli túıtkil eskerildi. Túıindi máseleler qyzmet kórsetý jáne túrli úderisterdiń ashyq emestiginen, ákimshilik kedergiler men zańnamanyń jetildirilmeýinen týyndaıdy. Negizgi basymdyq – turǵyndardyń áleýmettik turmysyn jaqsartýǵa baılanysty máselelerin sheshýge atsalysý, olardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý», deıdi N.Jahın.
Onyń pikirinshe, jyl basynan bergi 6 aıda atalǵan salalardaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderine taldaý júrgizilipti. Ásirese áleýmettik qoldaý salasynda eńbekaqy tóleý qorynan bólingen qarajatty urlaý, granttar berý, ataýly áleýmettik kómek alý, áleýmettik maqsattaǵy nysan salý, múgedek jandardyń quqyqtaryn shekteý, pasıentter úshin azyq-túlik satyp alýǵa qarjy bólý kezindegi táýekelderge nazar aýdarylyp otyr.
«Máselen, densaýlyq saqtaý salasynda baǵany jasandy túrde kóterý, medısınalyq buıymdardy maqsatsyz paıdalaný, múddeler qaqtyǵysy, eńbekaqy tóleý qorynan qarjy urlaý deregi bar. Medısınalyq mekemelerdiń dırektorlary ózderiniń joǵary oqý oryndaryndaǵy oqýyna 10,5 mln teńge jumsapty. Bul qarjy bıýdjetke qaıtaryldy», dep habarlady N.Jahın.
Sondaı-aq jol salasyna júrgizilgen qoǵamdyq monıtorıng kezinde 50-den astam buzýshylyq anyqtalyp otyr. Alaıda merdiger kompanııalar ony osy kezge deıin joıǵan joq. «О́ńirde merzimi uzarǵan qurylys nysandaryna monıtorıng júrgizildi. Sondaı nysannyń biri Maqat aýdanynda bar. Munda 60 páterlik 3 qabatty turǵyn úı qurylysy áli aıaqtalmaı tur. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy volonterlerdiń júrgizgen monıtorıng kezinde birqatar kemshilik anyqtaldy. Nysannyń qajetti qorshaýy joq. Jumysshy personal da bolmady. Temirbeton tósemderinde jaryqshaq paıda bolǵan. Qazir nysan qurylysy qaıta jandandy», dep málimdedi ol.
Osyǵan baılanysty volonterler nysandy merziminde paıdalanýǵa tapsyrý jóninde usynys berdi. Qurylys jumysyna baqylaý júrgizbegen tapsyrys berýshini jaýapkershilikke tartýǵa bastamashylyq jasady.
«Maqat kentindegi 60 páterlik turǵyn úıdiń qurylysy 2021 jyly bastalǵan. Alaıda 2023 jyldyń basynda toqtap qalǵan. Sebep – nysan qurylysyn júrgizetin merdigerlikke tańdalǵan «Dan Stroı Baza LTD» JShS-da qarjylyq qıyndyq týyndaǵan. Atalǵan qurylys nysanynyń jalpy quny 865 mln teńgeni quraıdy. Osy kezge deıin qarjynyń 60%-y ıgerilgen. Tapsyrys berýshi sotqa talap aryzben júgindi. Sotta merdigerden 50 mln teńge kóleminde aıyppul óndirip alý týraly talap qanaǵattandyryldy», dep naqtylady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Al Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy – Qulsary qalasyndaǵy № 2 áleýmettik qyzmetter ortalyǵyn jóndeýge bıýdjetten 2,1 mlrd teńge bólingen. Biraq departament qyzmetkerleriniń jemqorlyqqa qarsy eriktilermen birge júrgizgen monıtorınginiń qorytyndysymen atalǵan nysannyń jobalyq-smetalyq qujattamasyna sáıkes emestigi anyqtalǵan.
«Jobalyq-smetalyq qujattamaǵa sáıkes terezeler jańasyna aýystyrylýy kerek edi. Alaıda polıvınılhlorıdtan jasalǵan tereze blokteri múldem aýystyrylmaǵany anyqtaldy. Tereze taqtalaryn ózdiginen jabysatyn aq qaǵazben jabý arqyly jańasyna uqsatyp qoıǵan. Jobalyq-smetalyq qujattama boıynsha tek bas ǵımarattaǵy 200 terezeni jańasyna aýystyrý úshin bıýdjetten 53,1 mln teńge bólinip, tólenip qoıǵan», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Sondaı-aq nysannyń mıneraldy talshyqty plıtalarmen qaptalǵan tóbesi qazirdiń ózinde qıraǵan. Dýsh kabınalarynda sý aǵatyn krandar joq. Esiksiz metall shkaf, kereýetter jaramsyz kúıge túsken.
«Bul nysan 2023 jyldyń 28 jeltoqsanynda paıdalanýǵa berildi. Jaýapty memlekettik organ ókilderiniń aıtýynsha, arnaıy ortalyqta emdelýge muqtaj psıhonevrologııalyq syrqaty bar eresek pasıentter tiziminde 150-ge jýyq adam tirkelgen. Naýqastar paıdalanýǵa berilgennen keıin jańa ortalyqqa ornalastyrylady. Alaıda ortalyq 7 aıdan beri bos tur», dep málim etti departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Oblystyq departamenttiń baspasóz qyzmetinen málim etkendeı, sybaılas jemqorlyqqa qarsy eriktiler tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı rejimine baılanysty bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn baqylaýǵa alǵan. О́ıtkeni elimizde memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organǵa qyzmetter, is-sharalar boıynsha artyq shyǵyndardy qysqartý jóninde tapsyrma berilgen edi.
«Alaıda keıbir memlekettik organdar bul tapsyrmany oryndamaıtyny anyqtaldy. Máselen, Jylyoı aýdanynyń mádenıet, tilderdi damytý, dene shynyqtyrý jáne sport bólimi jalpy somasy 22 mln 321 myń 429 teńgege ulttyq at sporty túrleri boıynsha jarystar ótkizýdi josparlaǵan. Bul aýdan sáýir aıynda sý tasqynynan zardap shekkenin, áli kúnge deıin saldaryn joıyp jatqanyn eskersek, atalǵan jarysty ótkizý ózekti emes. Osyǵan baılanysty eriktilerdiń usynysymen satyp alý konkýrsy tolyǵymen toqtatyldy», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Osyǵan uqsas jaǵdaı Mahambet aýdanynda baıqalyp otyr. Aýdandyq bilim bólimine qarasty Q.Qalybekov atyndaǵy Sarytoǵaı orta mektebi 16 mln 607 myń 142 teńgege 2 dana ulttyq kıiz úı satyp almaq bolǵan. Bir kıiz úıdiń baǵasyna 8 mln 303 myń 571 teńge usynylǵan.
«Eriktiler júrgizgen monıtorıng kezinde uqsas taýardyń medıanalyq baǵasy 2 mln 650 myń teńgeni quraıtyny anyqtaldy. Monıtorıng nátıjesimen satyp alý joıylyp, bıýdjet qarajatynyń tıimsiz jumsalýyna jol berilmedi. Jyl basynan beri sybaılas jemqorlyqqa qarsy eriktiler 130 mln teńgeden astam bıýdjet qarajatyn únemdedi», dedi departamenttiń baspasóz qyzmetinen.
Departament basshysynyń birinshi orynbasary Nurlan Jahınniń deregine qaraǵanda, «Bızneske jol» jobasy shaǵyn jáne orta bıznes ıeleriniń quqyqtaryn qorǵaýǵa arnalǵan. Osy kezge deıin 1 myńǵa jýyq kásipkerdiń quqyǵy qorǵalǵan.
«Departament qyzmetkerleriniń jumysy tek táýekel kartasyna engizilgen nysandarǵa monıtorıng júrgizýmen shektelmeıdi. О́zge de salalarda sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý baǵytyndaǵy jumys jalǵasyp jatyr. Atap aıtqanda, sport salasynda jalǵan dıplomy bar jattyqtyrýshylar, sondaı-aq buryn sottalǵan adamdardy jumysqa qabyldaý faktileri anyqtaldy», dedi Nurlan Jahın.
Onyń pikirinshe, bilim salasy qyzmetkerleriniń bir ǵana mindeti bar. Bul – sapaly bilim berý jáne jas urpaqqa otansúıgishtik, eńbekqorlyq, parasattylyq qundylyqtaryn sińirý. Biraq jas urpaqty tárbıeleý men oqytýǵa eleýli tosqaýyl bolatyn sybaılas jemqorlyq táýekeli bar. Máselen, syrtqy taldaýdyń nátıjesimen sybaılas jemqorlyqtyń 10-ǵa jýyq táýekeli baıqalǵan.
«Osyǵan baılanysty tıisti organǵa 26 usynys berildi. Taldaý kezinde 12 mektepte is júzinde jumys istemeıtin 41 «óli janǵa» jalaqy aýdarylǵan. Saldarynan memleketke shamamen 90 mln teńge shyǵyn keltirilgeni anyqtaldy», deıdi departament basshysynyń birinshi orynbasary.
Jemqorlyq táýekelin joıýdyń joly bar ma? О́ńirlik departament basshylary sybaılas jemqorlyq táýekelin joıýǵa yqpal etetin birneshe usynys berip otyr.
«Birinshiden, býhgalterlik eseptiń aqparattyq júıesine sıfrlyq sheshimderdi engizý aıasynda bıýdjettik ótinimderdi usyný tártibin bekitý qajet. Ekinshiden, jalaqy tóleýge, onyń ishinde avansty berýge baqylaý tetigin ázirleý, engizý máselesiniń tıimdiligi bar. Úshinshiden, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes pedagogter men basqa da qyzmetkerlerdiń jumys saǵatyn lımıtten tys belgileýdi boldyrmaıtyn tetik bóligine birqatar usynys berdik. Osy usynystardyń tıimdiligi baıqala bastady. Onyń ishinde jymqyrý táýekelderin barynsha azaıtý múmkindigi baıqaldy. Jergilikti atqarýshy organdardyń býhgalterlik esepti júrgizýge qatysty satyp alynatyn aqparattyq júıelerdiń mindetti parametrleri men tehnıkalyq sıpattamalaryn birizdendirý úshin quqyqtyq jaǵdaılar jasaldy», dep málim etti Nurlan Jahın.
Atyraý oblysy
