Al myna fotoda ózderińiz kórip otyrǵan dúnıe enesin emip qoımaý úshin taıynshanyń tumsyǵyna kıgiziletin kádimgi qoldan jasaǵan – sirge. Dál osy sirge Reseıdiń asa úlken mádenı oshaǵy uly Petr atyndaǵy antropologııa jáne etnografııa mýzeıinde (Kýnstkamera) qorynda KP1287-48 retpen saqtaýly tur.
Atalǵan jádiger týraly anyqtamalyqta: «Kırgızy. Kazahstan, Severo – Kazahstanskıı r-on (Akmolınskaıa obl., Petropavlovskıı ýezd). Nachala HH veka» dep jazylypty, buıymdy mýzeıge 1908 jyly K.V.Shennıkov degen patsha sheneýnigi tapsyrǵany haqynda málim etilipti. Osyndaǵy derekte aıtylǵandaı, sirge aǵashtarynyń uzyndaǵy 32-34 sm, alajip baýlarynyń eń uzyny 76 sm bolsa, eń qysqasy 36 sm eken.
Sýrette kórip otyrǵandaryńyzdaı, tumsyǵyna tórt jaǵy úshkirlengen sirge aǵash taǵylǵan tól (taıynsha, taı, serkesh, toqty, t.b.) enesin emýge umtylǵan sátte, sirgeniń úshkirlengen ushy enesiniń jelin-qarnyna shanshylyp, shoshynǵan mal tólin teýip emizbeıdi. Biraq sirge tóldiń jaıylýyna, sý ishýine kedergi keltirmeıdi.
Maldyń tumsyǵyn sirge aǵashy qajamas úshin syrtyn kıiz nemese bylǵary teri buıymmen orap qoıady da, shetine baý taǵady. Osy baý arqyly sirgeni maldyń jelkesine oraı baılap bekitedi. Buny el arasynda «tumyldyryq sirge» dep ataıdy.
Sondaı-aq sirgeniń taǵy bir qarapaıym jalǵyz aǵashty jonyp jasaǵan túri bolady. Ony qoldanýdyń tásili – qysqa jumyr aǵashtyń syrtyn tegistep jonǵan soń, eki ushyn úshkirleıdi. Sirgeniń uzyndyǵy tóldiń shamasyna qaraı tańdalady. Tól tanaýynyń qos tesiginiń arasyndaǵy jarǵaqqa sirgeniń dál ortasyn sáıkestendirip ornatady da, sypyrylyp túsip qalmaý úshin eki jaǵyna jalpaq kón taspa kıgizip bekitedi. Muny halyq arasynda alyp-salýǵa yńǵaıly «istik sirge» dep ataıdy.
