SENIM

Dıirmenniń tasyndaı shyr aınalǵan dúnıe. Búgingi bolmystyń erteńgi tarıh ekendigi buljymas zańdylyq. Ýaqyt aǵy­ny toqtaýsyz, onyń sansyz ıirimderi adam aldyna qıly-qıly synaqtaryn to­syp jatady. Jiger tanytyp, qaırat kór­setkender ǵana oǵan jutylmaıdy. Táýel­sizdiktiń 20 jyldyǵy qarsańynda turyp, ózek óksiter ótken joldy eriksiz eske túsiresiń. Azaby aýyr, kúreske toly kúre jol, salmaǵy shoıyn, tartysqa tun­ǵan túre jol. Búginde barlyǵy da kórgen tús­teı. Keshegi kúnnen alys, erteńgi kún­nen jaqyn joq degen. Erteń bolyp kók­jıek­ten ǵana munartqan ege­mendiktiń jıyr­ma jyldyǵyna da aman-esen jetip­piz. Tolaıym tabystarǵa, jalyndy ja­sam­­­pazdyqqa, sergek senimge toly kezeń bul. Egemendiktiń eleń-alańy sanalatyn 90-jyldardyń basy tutas toqyraýǵa toly edi: yǵyry shyǵyp ydyraǵan Odaq, seń soqqandaı del-sal kúıge túsken qoǵam, jalaqy men zeınetaqydan qy­sylǵan halyq. Azyq-túlikti tutyný kar­toch­kalyq júıemen retteletin. Zań­na­malyq bazasy joq, saıası júıesi shat­qaıaq­taǵan, ekono­mıkasy ekpininen aıyrylǵan, bir sózben aıtqanda, qoǵamnan hal, áleýmetten ál ketip turǵan kezeń edi ol. 12-shi shaqyrylymdaǵy Joǵarǵy Ke­ńes óz qyzmetin osyndaı jaǵdaıda bas­taýǵa májbúr boldy. Bul tuńǵysh ret demo­kratııalyq jolmen balamaly negizde saılanǵan, el senimin arqalaǵan depý­tat­tardan quralǵan Parlament bolatyn. Egemen eldiń birinshi basshysy Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaev onyń árbir otyry­syn qalt jibermeı qadaǵalap, qatysyp otyrdy. Jasyratyny joq, ol kezde erteńgi kúnge senimi seldir, bolashaqqa qurǵan boljamy bulyńǵyr ýaıymshyldar jetip artylatyn. Degenmen de olardyń qaı-qaısysynyń da oı túkpirinde ónboıy ja­lyndy jigerge toly, isi myǵym, us­tanymy nyq Nursultan Ábishulyna degen senim jatatyn. 12-shi shaqyrylymdaǵy Joǵarǵy Keńes eki dáýirdiń toǵysynda qalǵan edi. Ol qyzmetin Qazaq KSR-iniń Joǵarǵy Keńesi retinde bastap, Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń Parlamenti sanatynda támam­dady (1990 jyldyń sáýiri – 1993 jyldyń jel­toqsany). Alaıda ol naǵyz tarıhı mindetti moınyna artty jáne alyp shyqty. Meniń oıymsha, onyń aıshyqty baǵasy áli beril­gen joq. Dese de ol kezeńniń shyndyǵyn ádil she­ji­releý keler urpaqtyń enshisinde. Jo­ǵar­ǵy Keńes “Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Egemendigi týraly Deklarasııa”, “Qa­zaqstan Res­pýblı­kasynyń Táýel­siz­digi týraly” Zań, derbes memlekettiń tuńǵysh Konstıtýsııa­sy syndy tarıhı qujat­tardy qabyldap, búgingi qoldanystaǵy memleket­tik rámiz­der: Eltańba, Tý jáne alǵashqy mátindegi Ánurandy bekitti. Eń bastysy jas memleket jańa damý jolyn – Prezıdent­tik basqarý júıesin tańdady. Bul júıeniń qanshalyqty du­rys­tyǵyna búgingi beıbit ómir, baqýatty turmys dálel. Degenmen ol kezeńdi eske alsaq, arqa teriń eriksiz titirkenedi. Inflıasııanyń qarqyny qymbatqa tústi. Qandaı da bir qabyldanǵan sheshimniń qoldanysqa enýine múmkindik bermedi. Aılyq jalaqy bir kúndik qarapaıym turmys qa­jet­tiliginen-aq aspady. Qaıran qylýǵa mem­lekettiń qazynasy bos, qaýqary az edi. Ádette taǵylymdy tózim men usta­nym­ǵa tárbıeleıtin ustazdar qaýy­my­nyń da degbiri ketti. Sol kezdegi Jo­ǵarǵy Keńes ǵımaraty aldyna jappaı sherýge de shy­ǵa­tyn. Qarajat tabýdyń qamymen bilim berý qyzmetterin de aýystyra bastady. Osyndaı jaǵdaıda men bıýdjet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn kó­terý týraly depýtattyq saýal joldadym. Bul sol kezdegi qoǵamdaǵy jaǵdaıdy sál de bolsa tynyshtandyrýǵa sep bolatyn asa qajetti sheshim edi. Depýtattyq korpýs (ol kezde 360 adam) biraýyzdan usynysty qoldap, daýys berdik. Saýaldyń joldanýy joldandy, depý­tattar tarapynan qoldanýy qol­dandy-aý. Ýáde berildi, biraq ary qaraı ne isteý kerektigin eshkim bilmedi. Qarjy joq, qazyna bos. Kóńildi ýaıym basty, degbir qashty. Biraq eki kúnnen keıin Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń atalǵan másele boıynsha arnaıy ko­mıs­sııa qurý týraly tapsyrma bergendigin bildim. Ony kórnekti qoǵam jáne mem­leket qaıratkeri, sol kezdegi Joǵarǵy Keńestiń ulttyq saıa­sat, mádenıet jáne tilderdi damytý máseleleri jónindegi komıtet tóraǵasy Ábish Kekilbaev basqardy. Sóıtip, apta­lyq merzim ishinde el basshylyǵy bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqysyn 30%-ǵa kóterý týraly sheshimdi qabyldady. Parlament qabyldap, el Prezıdenti qol qoıǵan “Bilim berý týraly” Zań qol­danysqa engen 1992 jyl jurt jadynda. Bul da der kezinde qabyldanǵan mańyzdy qujattardyń biri boldy. Sebebi, jańa qabyldanǵan zań boıynsha muǵalim­derdiń aptalyq júktemesi 18 saǵat­tan 14 saǵatqa qysqartyldy. Jyl­dyń 13-shi jalaqysy dep atalatyn qo­symsha aılyq belgilendi. Oqytýshy­lardyń baspanasy jeke menshikke beriletin boldy jáne basqa da jeńildikter jasaldy. Ary qaraı, árıne, birqatar normalar saqtaldy, birshamasy ózgertildi. Degen­men sol kezdegi bıýdjet tapshy­ly­ǵyna qaramastan, atalǵan zańdardyń qabyl­danýy batyl sheshim boldy. Bul El basshysy úshin bilim berý isiniń, ustazdar taǵdyry men oqýshy taǵylymynyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin dálel­dedi. Dál osy sheshimder bilim berý júıe­siniń negizin saqtap, jańa memlekettik saıa­satty túzýge kóp septigin tıgizdi. Mek­tepter men balabaqshalardyń, kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerdiń túpkilikti qurdymǵa ketýine jol bermedi. Ekonomıkalyq qıyndyqtar bolsa da, jańa memlekettegi jańa lep sezildi, úzilýge shaq qalǵan úmitter jalǵandy. Ustazdar jaǵdaıy jasalyp, jańashyl­dyq ornyqty. Utymdy usynystar, ozyq oılar, jańashyl kózqarastar qoldaýǵa ıe boldy. Bilim berý mekemeleri jańa qalyp­qa tústi. Egemen elde paıda bolǵan eń birinshi gımnazııa men lıseıler, tuńǵysh memlekettik emes mektepter de osy kezeńniń enshisinde. Bul 1993-1994 jyldar bolatyn. Bilim berý tásiline de tyń tájirıbeler, jasampaz jańalyqtar engizildi. Bir sózben aıtqanda, barlyq jerden naryqtyq ekonomıkanyń erek­she­likteri sezildi, menshiktiń tyń túriniń tııanaqtylyǵy ańǵaryldy. Qoǵam tutas al­ǵanda jańa memlekette jańa ere­je­lermen ómir súrýdi úırene bastaǵan edi. Budan ary táýelsiz Qazaqstannyń jańa kezeńi bastaldy. Elbasynyń ke­ńesimen burynǵy depýtattar qoǵamdyq ómirdiń belgili salalaryna tikeleı ara­la­sa bastady. Olardyń ıntel­lek­týal­dy áleýeti, uıymdastyrý qabiletteri, aza­mat­tyq ustanymdary naqty iste asa qajet edi. Sebebi, jańa qoǵamdyq qu­ry­lymǵa aıaq basqan jas memleket bilimi kemel, biligi joǵary, ár isti boljaı alatyn, “Otan” sózin kıe tuta biler zııaly basshylarǵa zárý edi. Al meni burynǵy ustazdyq jáne osy Joǵarǵy Keńestegi bilim jáne ǵylym komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyz­me­tindegi tájirıbemdi eskere otyryp, tá­ýelsizdiktiń besigi – Almaty qalasyna bilim basqarmasyna basshylyqqa jiberdi. Men bul orynda 14 jyl boıyna taban aýdar­maı qyzmet jasappyn. Bul táýel­sizdik tuǵyryn nyǵaıtyp, Elbasy belg­ilegen memlekettik saıasattaǵy bilim berý júıesin jańasha jolǵa qoıǵan jyldar edi. Barlyǵyn basynan, qarapaıym másele­lerden bastaýǵa týra keldi. Árıne, mek­tep deńgeıin kóterý, muǵalimderdi qyz­metine qaıtarý, bilim berýdiń sa­pasyn ustap turý ońaı bolmady. Me­k­tep­terdegi jaryq pen jylýdyń jet­ki­liksizdiginen týyn­daıtyn janjaldar, ke­lis­peýshilikter, qolaısyz­dyqtar umy­tylǵan joq. Osyn­daı jaǵdaıda turyp ustazdardan bilim sapasyn talap etý qıyn edi. Degenmen de qıyn­dyqtarǵa qaramastan, muǵalimder qaýymy taban­dylyq pen tózimdilik tany­ta bildi. Urpaq aldyndaǵy paryqty paryz­­daryna adaldyq­taryn dáleldedi. Nátıjesinde ustazdardyń utymdy usy­nys­tary men tyń ıdeıalary “Almaty qala­syndaǵy bilim berý isin damytý baǵdarlamasyna” engizildi. Qalalyq peda­gog­tar má­ji­lisinen soń ákimdiktiń arnaıy sheshimi qabyldandy. Ol muǵalim­derdi qosymsha jalaqymen qamtamasyz etip, mektepterge arnaıy esepshot ashýǵa múmkindik berdi. Úzdik mektepter ujymyn syıaqymen kótermeleý júıesi engizildi. Bir sózben aıtqanda, bilim berý mekemelerin eski qundylyqtarmen ustap turý múmkin emestigi aıqyn edi. Dál osy kezeńde (1995 jyly) mem­leket qamqorsyz balalarǵa arnalǵan “Úmit úıin” qurdy. Balalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetetin, balamasy joq atal­mysh uıymǵa elimizdiń birinshi hanymy, “Bóbek” qorynyń prezıdenti Sara Alpysqyzy Nazarbaeva jetekshilik etti. “Bóbek” qorynyń qyzmeti otandyq bilim berý tarıhyndaǵy eń jasampaz jobalardyń biri boldy. Jańa mektepter ashylyp, muǵalimder men oqýshylarǵa qolaıly jaǵdaılar jasalatyn boldy. О́zara ádil báseke jo­lyna túsken mektepter qulashyn jazyp, rýhtaryn kótere bastaǵany baıqaldy. Bilim jarystary, bedeldi konkýrstar júzden júırik shyqqandardy marapattap jatty. Jeńis tuǵyrynan kóringender “Jyldyń eń úzdik muǵalimi” atanýǵa múm­kindik aldy. XXI ǵasyr – bul jańa tehno­lo­gııalyq baılanystyń serpindi dáýiri. Bú­g­inde árbir mektep oqýshysy kompıýter tilin jetik meńgerip aldy. Bul qazir biz úshin osylaı bolýy tıis qalypty jaǵ­daıǵa aınaldy. Al ýaqytynda Mem­leket basshysynyń 1997 jylǵy 22 qyr­kú­ıek­tegi “Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń Qazaqstan Respýb­lı­ka­syn­­daǵy orta bilim berý júıesin aq­p­arat­tandyrýdyń memlekettik baǵ­dar­lamasy týraly” О́kimi shyqqan kezde bul baǵ­darlamanyń ómirsheńdigi men iske asa­tyndyǵyna sengen adam kemde-kem edi. On úsh jyl buryn eń besaspap mamandardyń ózi respýblıkada biryńǵaı aqparattyq bilim berý keńistigin qurý múmkindigine senimsizdikpen qarady. Oryndalmas arman, qol jetpes qııalǵa balady. Degenmen jyldar jyljyp, ýaqyt jalǵasa berdi. Kúnder óte ańyz dep boljanǵan jańashyl usynystar aqıqatqa aınaldy. Búginde elimizdiń qala mektep­teri de, aýyl mektepteri de kom­pıý­termen ǵana emes, mýltıme­dıalyq kabınetter­men, ınteraktıvti taqtalar­men jabdyq­tal­ǵan. Aqparattyq tehno­lo­gııa, ınternet – búgingi qoǵamnyń ajyramas quramdas bóligine aınaldy. Munyń barlyǵy da Elbasynyń sarabdal saıasaty men boljampaz biliginiń, kór­nekti qaıratker­liginiń búgingi talassyz dáleli bola alady. Bala – qaı qoǵamnyń da basty baı­lyǵy. Kemel keleshektiń kepili urpaqqa kórsetiler búgingi qamqorlyqta jatyr. Bul aqıqat. Osy kezeńde el Prezıdenti taǵy bir jasampaz jobany jarııa etti. Ol – “Qazaqstan 2030” Strategııasy. О́z Joldaýynda Elbasy barlyq balalarǵa birdeı bilim berý jaıyn, jetkinshekter arasyndaǵy temeki shegý men alkogoldi, nashaqorlyqty tyıý máselesin kóterdi. Bul jalpy qoǵam bolyp kúresetin mindet retinde bekitilip, salamatty ómir saltyn qalyptastyrý isi memlekettik deńgeıde qolǵa alyndy. Jańa Qazaqstannyń memlekettik ny­shan­daryn jańasha qabyldaý ustanymy jolǵa qoıyldy. Bul rette Almaty qa­lasy respýblıkada birinshi bolyp árbir balabaqshada, árbir mektepte, bilim berý mekemelerinde kúndelikti tańmen talasa Ánuran shyrqaý dástúrin engizdi. Negizgi maqsat urpaq zerdesine qaı memlekette tu­ratyny, Prezıdenttiń tulǵasy, mem­le­ket­tik Tý men Eltańbanyń mańy­zyn, Án­uran­nyń áserli ereksheligin uǵynýdy sińirý edi. 2-3 jas pen 17-18 jas aralyǵyndaǵy barlyq bala sabaq aldynda memlekettik tilde Ánuran aıtatyn. Jasyratyny joq, Ánurannyń alǵashqy nusqasynyń mátini de, áýeni de tym kúrdeli boldy. Bala túgili eresekterdiń ózine ony túsiný, oryndaý qıynǵa túsetin. Keıinnen jańa­dan qabyl­danǵan avtorlary Sh. Qaldyaıaqov, J.Náji­me­denov, N. Na­zar­baev bolyp taby­la­tyn jańa Ánuran el kóńilinen tolyq shyqty. Ony qazir tili endi shyqqan baldyrǵan da zor maqta­nysh­­pen shyrqaı alady. Ánurannyń ereksheligi de osynda jatyr. El Prezıdentiniń qoıǵan talaby boıynsha Almaty qalasy mektep túlek­te­riniń mektep bitirý emtıhandarynyń ashyqtyǵy men ádildigin qamtamasyz etýdiń jańa tásilin engizdi. Ol boıynsha lototron kómegimen shyǵarma taqy­ry­byn anyqtaıtyn boldy. Lototron aldyn ala jarııalanǵan onnan asa taqyryp­tardyń ishinen bes-altaýyn tańdaıtyn. Munyń barlyǵy “Rahat”, “Ońtústik as­ta­na” telear­na­larynan tikeleı efır ar­qyly kórsetiletin. Ol úshin barlyq mek­tepterge teledıdarlar qoıyldy. Em­tı­han tapsyr­ǵan túlek, sonymen qatar búkil qala halqy bir ýaqytta shyǵarma taqy­ryptaryn bilip otyrýǵa múmkindik aldy. El ekonomıkasy qarqyn ala bastady. Jaǵdaı jaqsaryp, bilim berý salasyn qarjylandyrý kólemi ulǵaıa berdi. Osylaısha bir kezeńde el ortalyǵyn Almatydan Astanaǵa aýystyrý týraly tarıhı taǵylymdy joba iske asty. “Jaqsydan sharapat” degen. Zańǵar tulǵamen zamandas bolýdyń ózi baqyt. Al onymen betpe-bet kezdesip, júzbe-júz tildesýdiń áseri tipten bólek. 1997 jyl­dyń kúzi men úshin máńgi este qaldy. Eli­mizdiń jańa elordasy Astana qalasy bo­lyp jarııa­lanǵan soń, Nursultan Ábish­uly Almaty qalasy aktıvi má­ji­lisine qatysyp, “Almaty qala­synyń erekshe már­tebesi týraly” qujatqa qol qoıdy. Osy­laı ol birinshi kezekte almaty­lyq­tar­ǵa rýhanı qoldaý kórsetti. Májilis barysynda men málimde­gen jaǵdaıat Elbasy tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. 1997 jyldyń jeltoq­sanynda Alma­ty qalasy óziniń elorda mártebesin Arqa tósindegi shaharǵa resmı tabystady. Áýe­jaı­ǵa jıylǵan qala halqy, oblys tu­r­ǵyndary aq jol tilep, Elbasyny shy­ǵaryp salyp turdy. Prezı­dent jıylǵan qaýymnyń árqaı­sysyna jekelep toqtalyp, qol aly­syp esendik tilesti. Meniń de qolymdy qysyp, kezegimen júre bergen ol kenet kilt toq­tap, qaıta burylyp: “Bala­larymyzdy jaqsylap oqyt” dedi qamqor únmen. Meniń kóńilim buzylyp, kózime jas irkildi. Qımas, tilekshi sezimniń tolqynysy edi bul. Qasym­daǵylar japa-tarmaǵaı onyń ne aıt­qanyn surap jatty. Elbasynyń osynaý sózderi meniń budan arǵy qyz­me­tim­niń basty usta­ny­myna aınaldy. Onyń bola­shaq­qa, jastar­ǵa degen úlken se­nimin, ós­keleń urpaqtyń búgingi bilim alýy er­teńgi taǵdyry úshin qan­­sha­lyqty ma­­ńyzdy ekendigin bilip, qatty alań­­daı­tyndyǵyn sezindim. Barlyǵy da onyń esinde eken, Joǵar­ǵy Keńes, 1993 jyl­­­dyń jeltoq­sany, qala aktıvindegi meniń baıandamam. Bilim berý salasy úzdiksiz jańarýdy únemi talap etip otyrady. Bul oraıda, bilim berýdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamalaryn ázirleý jáne qabyldaý júıeli júrgiziletin boldy. Josparly túrde, kezeń-kezeńimen. 2000 jylǵy mem­lekettik baǵdarlama áleýmettik sı­pat­ta qabyldandy. Ol mektep jasyndaǵy bar­lyq balalardyń bilim alýyn qam­ty­dy, pedagogtardyń qyzmeti men oqý­shylar biliminiń baǵamdy negizgi ól­shemderi engizildi. Muǵalimder men oqý­shylardyń densaýlyqtaryn qorǵaý qam­tamasyz etildi. Alǵashqy ret aýyl mek­te­bine ar­nalǵan arnaıy baǵdarlama qabyl­dan­dy. 2005-2010 jyldarǵa arnalǵan bilim berýdi damytýdyń memlekettik baǵdar­la­masy basty maqsattar men bas­ym­dyq­tardy belgiledi: ıaǵnı, qyzmet sapasyn kóterý men qoljetimdiligin qamtamasyz etý, bilim berýdiń mazmunyn jańartý, oqytýdyń jańa tehnologııalaryn qol­danysqa engizý. Qazaqstannyń básekege barynsha qabiletti 50 eldiń qata­ryna qosylý baǵdarlamasy boıynsha – damý­dyń jańa kezeńine ótýdegi múmkin­dikter men umtylysymyzdyń oń nátıjesin kórip otyrmyz. Kadrlardy oqytý men tárbıeleý – qashanda Elbasynyń basty nazaryndaǵy dúnıe. Meıirim tunǵan ata-ananyń óz balasyna barlyq jaqsylyqty jasaǵysy keletini tárizdi, Prezıdent te qazaq­stan­dyq jetkinshekterdiń álemniń eń ozyq jetistikterin meńgerýi úshin baryn salyp keledi. Osy maqsatta osydan on bes jyl buryn “Bolashaq” baǵdarlamasy qabyl­dan­ǵan bolatyn. Bul otandyq bilikti kadr­lardy shet elderde daıarlap shy­ǵarýǵa birden bir múmkindik beretin joba. “Bolashaq” stıpendıattary búginde ekonomıkanyń barlyq salalarynda úzdik álemdik tájirıbelerdi nátıjeli túrde engizip keledi. Álemniń birde-bir eli mundaı balamaly baǵdarlamamen maqtana almasy anyq. Urpaq qamy degende Elba­sy­nyń ákelik qamqorlyǵy únemi osyndaı. Birinshi basshynyń balalarmen, ustaz­darmen kezdesýleri únemi erekshe áserge toly. Árbir kezdesý Elbasynyń tolaǵaı tulǵasyn ár qyrynan tanýǵa múmkindik beredi. Jastarmen, balalar­men ol óte qarapaıym aralasyp, shy­naıy meıirimin baıqatyp turady. Ba­sym­dyǵyn, resmı laýazymyn sezindirmeý – bul ekiniń birinde bola bermeıtin úlken qasıet. 2000 jyldyń 25 mamyrynda Nursul­tan Ábishuly mektep bitirýshi tú­lek­terdiń dástúrli “Aq jol” festıvaline qatysty. Bul uzyn sany 30 myńǵa jýyq mektep bitirýshiler, ata-analar, mu­ǵalimder jınalǵan úlken shara edi. Keıin osy kezdesýden alǵan áserleri týraly balalar kópke deıin aıtyp júrdi. Ási­re­se Prezıdenttiń qaı mamandyqty tań­dasań da túptep kelgende óz isińniń shynaıy sheberi bolýdyń qanshalyqty mańyzdy ekendigi týraly oıy túlekter úshin ómiri umytylmas ataly ósıetke aınaldy. Mundaı kezdesýlerdiń tár­bıelik máni men áseri qashanda erekshe bolmaq. Elbasy ár Joldaýynda bilim berý sa­pa­syn arttyrýdyń, básekege qabiletti tulǵa qalyptastyrýdyń, kásibı jumysshy ma­man­dardy daıarlaýdyń barynsha qajetti jáne jańa mindetterin júktep keledi. Atap aıtqanda, 500 bilim berý mekeme­leriniń qurylysyn júrgizý jónindegi naqty tap­syr­masy barlyq talap­tarǵa saı keletin, za­ma­naýı jab­dyqtalǵan mektep­terdiń, ba­la­­baq­sha­lar­dyń, kásiptik-tehnı­kalyq me­kemelerdiń paıda bolýyna bir­den bir áser etti. Bul úrdis tek qala­lar­­da ǵana emes, aýyldy jer­lerde birdeı júrgizilip ke­ledi. Tek sońǵy bes jyl ishinde júzden ar­tyq bi­lim berý mekeme­leri paıdalanýǵa berildi. Degenmen de Memleket basshysynyń eń basty tapsyrmasy – ol árbir aza­mat­qa degen qamqorlyqty qamtamasyz etý. Jalaqyny, zeınetaqyny, jár­de­ma­qy­ny kóterý, bıýdjet qyzmetkerlerine sa­ýyq­tyrý tólemderin engizý – osynyń aıqyn dáleli. Búginde barlyq óńirlerdiń basty min­­deti retinde pedagogtar eńbeginiń ma­ńyz­­dyly­ǵyn, áleýmettik mártebesin kóte­rý, rýhanı jáne turmystyq máse­le­lerin sheshý isi keshendi túrde qolǵa alynyp keledi. Mysal retinde Almaty qalasyndaǵy tájirıbeni ataýǵa bolady. Munda 2005 jyldan bastap “Jyl muǵalimi” kon­kýrsy ótkizilip keledi. Úzdik atanǵandar 50 paıyz­dyq ústeme aqyǵa ıe bolady. Baı­­qaýdyń fınalyna shyqqandar aý­qym­dy materıaldyq syılyqtarǵa, páter­ge, avto­kólikke ıe bolyp jatady. Muǵa­limderdiń ádep kodeksin ázirleý, bastaýysh synyp oqýshylaryn tegin tamaqtandyrý, ekolo­gııalyq taza aýyz sýmen qamtamasyz etý, mektep formasyn engizý, sabaq kúni basta­lar aldynda mem­lekettik Ánurandy shyr­qaý... Eko­lo­gııa­lyq patrýlge qatys­tyrý – oqýshylardy áleý­mettendirýdegi eń ozyq táji­rı­be­lerdiń biri boldy. Búginde “Jyl mu­ǵalimi” klýby jumys jasap tur. Qa­la­daǵy bilim berý júıesi respýblıka bo­ıynsha eń jetekshi orynǵa shyqqan edi... Bul tájirıbe búginde basqa óńirler úshin úlgige aınalyp, olar da baıqaýlar uıymdastyryp, baspanamen qamtamasyz etip, syıaqymen kótermeleý isterin jappaı qoldana bastady. Muǵalim már­tebesin kóterýdegi qurmettiń eń úlken úlgisin Elbasy kórsetti. Atap aıtqanda, 2008 jyly 15 jeltoqsanda alǵashqy “Eńbek Eri” ataǵyn Almaty qala­syn­daǵy № 159 mekteptiń dırektory, ustaz Mırazova Aıagúl Tóreqyzyna tabystady. Bilim berý salasyndaǵy árbir jańa­shyldyq, ónegeli ózgeristerdiń barlyǵy – Elbasynyń bastamasy men úlken qamqor­lyǵynyń jemisi. 2008 jyldyń 13 sáýirinde Memleket basshysy bir top Májilis depý­tat­taryn qabyldaǵan edi. Onyń quramynda bilim berý salasynyń ókili retinde men de boldym. Nursultan Ábishuly biz kótergen, ásirese áleýmettik saladaǵy árbir máseleni úlken yjdahatpen qabyldady. Memleket basshysynyń joldaýlaryn iske asyrý, tapsyrmalaryn oryndaý, bel­­­gilengen saıası ustanymnan aýyt­qy­maý – bulardyń barlyǵy da Qaza­qs­tan­nyń órkendeýiniń kepili retinde kóńilge nyq senim uıalatady. Elbasymen ár kezdesý barysy saıyn men onyń resmı tulǵasy úshin tańyrqaı qaraýdan jalyqqan emespin. О́te qara­paıym, minezi jaıdary ol kez kel­gen taqy­rypta ashyq áńgimelese ala­tyn­dy­ǵymen tartymdy. Almaty qalasynyń ustazdary men dırektorlar qaýymy 2005 jyldyń 5 qyrkúıegin esterinde saqtap qaldy. Bul Nursultan Ábishulymen bolǵan keremet kezdesýlerdiń biri edi. Ásirese 9 synyp oqýshylary úshin. Olar­dyń tarıh sabaǵyna Prezıdenttiń ózi qatysqan edi. Elbasynyń kezdesý barysynda, “Biz osynaý on tórt jyl ishinde jańa mem­leket qalyptastyrdyq. Qıyn­shy­lyq­tar­dy kórdik, kezdesken aýyrt­pa­lyq­tardy qaıyspaı kótere bildik. Bul oraıda men elimizdiń barlyq ustazdar qaýymyna shek­siz alǵysymdy aıtamyn. Sizder elimizdi aman-esen daǵdarystan alyp shyǵý isinde temir tózimdilik tanyt­ty­ńyzdar. Úmit­terińiz ben senimderińizdi saqtaı aldy­ńyzdar” degen sózderi kezdesýge jıylǵan qaýymdy erekshe kúıge bóledi. Olar Elbasynyń júrekjardy tilegin, meıirimin, ózderine degen senimin sezindi. Sondyqtan da olardyń árqaısysy “Bul meniń Prezıdentim” degendi úlken maqta­nyshpen aıta alady. Gúlmıra ISIMBAEVA, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty.

* * *

ELBASY ANTY Elim, Erim dep maǵan Tórińdi búgin buıyrttyń, Túndigin túrip, tumanyn serpip tuıyqtyń. Tunjyrap jatqan Dalańa tynys berdiń de, Boıyńdy bılep, kóńlińdi demdep, uıyttyń. Kózimdi qadap kósilgen shalqar beıneńe, Qazaqpyn degen maqtanysh qonar keýdeme. Babadan qalǵan tektilik turpat tirilip, Darııada talmaı ilesti kóshke dáý keme. Elim, egemen boldyq, eldiktiń kúıin shertetin, Buraýy kelip turǵandaı sazdy perneniń. Aldyńda seniń myń márte turyp bas ıem, Egemen elim, Keshe men Búgin, Erteńim! Jerim, Babadan qalǵan baıandy baılyq-muramsyń, (Qııastyq qylsam, Atalar, jaýap surarsyń). Týlaqtaı jerdiń aıalap yrys-násibin, Bolmaǵym paryz tym arshyl. Janyńa seniń keltirmeı múlde kinárat, Alarmyn shara is qylmaý úshin bir aǵat. Baryńdy bazar etýge bardy salarmyn, О́mirde kerek, árıne, sabyr, qanaǵat. Qasıet sińgen, Qara jer, seniń qulyńmyn, Qaıqaıǵan qylysh sekildi qaısar ulyńmyn. Qanyna tartyp jaralǵan qazaq balasy, Qadirin bilmek syılaǵan halqy tuǵyrdyń. Halqym, bul úshin myń-myń ózińe aıtar alǵys-syr, Aıalaı bersin júzińdi jarqyn tańǵy nur. Ataǵyń seniń alysqa ketse dep edim, Jer-jahan tanyp máńgi bir. Qaınarym sensiń, tup-tunyq móldir bulaǵym, Shynarym da óziń, uranym da óziń, shyraǵym. Halqymnyń dańqy ǵasyrdan asyp ǵasyrǵa, Qazaqtar dese bar álem túrse qulaǵyn. О́mirlik maqsat, naq osy arman kóksegen, Bolashaq ǵumyr bolarǵa baıan bek senem. Buıyrǵan baq-taq: Elime, Jerime, Halqyma Aq adal qyzmet etýmen dáıim ótse eken!!! Ǵalym ÁRIP, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi. Mańǵystaý oblysy.