Qasym-Jomart TOQAEV: Búgingi jetistik – erteńgi jeńisterimizdiń bastaýy

Ár medaldyń orny aıryqsha

Memleket basshysy, eń aldymen, Olımpıada chempıony Eldos Smetovtiń jeńisine erekshe toqtaldy.

– Ol baıraqty básekeniń alǵashqy kúnderi Jaqsylyq Úsh­kempirovtiń dańqty jolyn jalǵady. El tarıhyn­da tuńǵysh ret dzıýdodan Olım­pıadanyń altyn medalin aldy. Eldos baýyrym, sen Olım­pıadaǵa atta­nar aldynda maǵan jáne bar­lyq sport jankúıerlerine bar kúsh-jigerimdi jeńiske jetý úshin jumsaımyn dep ýáde berdiń. Sózińde turdyń. Naǵyz jigitsiń! Biz bárimiz seni maqtan tutamyz. Shyn máninde, qatarynan úsh ret Olımpıada júldegeri ataný – naǵyz chem­pıonnyń qolynan keletin erlik. Seniń jeńisti jolyń sport­shylarymyzǵa jiger berdi, barsha halqymyzdy qýa­nysh­qa bóledi, – dedi Prezıdent.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev tórtjyl­dyqtyń dodasynan júldemen oralǵan ózge sportshylarǵa, bapkerler men atletterdi daıyndaýǵa úles qosqan azamattarǵa alǵys aıtty.

– Narıman Qurbanovtyń kúmis júldesin tarıhı jetis­tik deýge bolady. Gımnas­tıka sheberleri tuńǵysh ret Olımpıada bıigin baǵyn­dyryp otyr. Demeý Jadyraev pen Nurbek Oralbaı tamasha óner kórsetti. Mergenderimiz Aleksandra Le men Islam Sátbaev nysana kózdeýden qola medal aldy. Bul – 28 jyl­dan beri elimizdiń osy sport túrinen alǵan alǵash­qy júldesi. Balýan Ǵusman Qyrǵyzbaev pen boks­shy Nazym Qyzaıbaı júl­deger­ler qataryna qosyldy. Jalpy, barlyq memleket Olım­­pıadaǵa eń myqty sport­shylaryn jiberedi. Shyn máninde, júzden júırik, myń­nan tulpar shyǵyp, álemdik básekede jeńiske jetý ońaı emes. Mundaı jahandyq dodada el qorjynyna túsken ár medaldyń orny aıryqsha. Son­dyqtan búgin men Olım­pıada júldesine ıe bolǵan barsha sportshymyzǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Jeńis jolynda sportshy ǵana emes, sol salanyń kóptegen mamany da ter tógedi. Men bapkerlerge, sportshylardy daıyndaýǵa úles qosqan basqa da kásip ıelerine alǵys aıta­myn. Ulttyq Olım­pıa­da ko­mıtetiniń bas­shy­­lary ju­­mysqa jańa ser­pin berip, ha­lyq­aralyq ynty­maq­tas­tyq­­ty damytý úshin mańyz­dy qadam jasady. Jaýapty sát­terde sport­shylarymyz­dyń qasynda bolyp, qoldaý kór­set­ti. Ulttyq Olımpıada ko­mıteti bastaǵan isti jalǵas­ty­ryp, aldaǵy ýaqytta naqty ná­tıjege jetedi dep oılaımyn, – dedi Mem­leket basshysy.

Balalar sportyna basa mán berý qajet

Prezıdenttiń aıtýynsha, Parıjdegi báseke olımpıadalyq sport túrlerin odan ári qoldaý mańyzdy ekenin kórsetti. О́ıtkeni keıbir sportshylarymyz jeńis tuǵyryna qolsozym jerden toqtady, úzdik ondyqtan kórindi. Bul olardyń sheberligin ári jeńiske degen erik-jigerin baıqatady. Áıtse de, Memleket basshysynyń pikirinshe, kásibı sportta sheshimin kútken túıtkildi máseleler de barshylyq.

– Memleket eń joǵary deńgeıdegi sportshylardy daıarlaýǵa jetkilik­ti mólsherde qarjy bóledi. Sondyqtan jurtshylyqtyń halyqaralyq jarys­tarda keıbir sport túrlerinen júlde kútýi – zańdylyq. Salalyq vedomstvo sporttyń olımpıadalyq túrlerin damytý isinde ketken júıeli qatelikterdi egjeı-tegjeı taldaýǵa tıis. Keshendi reforma jasaıtyn ýaqyt keldi. Al ony júzege asyrý úshin quzyretti mınıstrlik, Ulttyq olımpıada komıteti jáne sport federasııalary úılesimdi áreket etýi kerek. Sportta ádil básekelestik rýhy saltanat qurýy qajet. Jemqorlyqpen tabandy túrde kúresip, joǵary nátıjege qol jetkizýge kedergi keltiretin proteksıonızm sekildi faktorlardan irgeni aýlaq salǵan jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Budan bólek, Memleket basshysy buqaralyq, sondaı-aq balalar men jasóspirimder sportyna basa mán berý qajet ekenin aıtty.

– Bul – óte mańyzdy mindet. Sebebi buqaralyq sportty damytý arqyly biz kásibı sportqa jol ashamyz jáne eń bastysy, ult saýlyǵyn jaqsartamyz. Sondyqtan memleket sport ınfraqurylymyn damytý úshin tıisti qarajat bólýde, ıaǵnı balalardyń jastaıynan alańsyz sportpen shuǵyldanýyna qajetti jaǵdaıdy jasap jatyr. Elimizdiń aımaqtarynda 20 myńnan astam sport alańy jumys istep tur, 16 myńnan asa arnaıy keshen men zal bar. Osy nysandardyń barlyǵy tolyqqandy qyzmet etýge tıis jáne sportpen aınalysamyn degen árbir adamǵa qoljetimdi bolýy kerek. Barlyq oblys ortalyǵynda jáne aýdandarda fýtbol, boks, kúres, basketbol, voleıbol, sadaq atý, ústel tennısi, shahmat jáne taǵy da basqa tanymal sport túrleriniń seksııasy bolýǵa tıis. Bul – ákimderdiń mindeti. Al Úkimet sport nysandarynyń jumys tıimdiligine saraptama júrgizip, osy másele bo­ıynsha tıisti sharalar qabyldaǵany durys, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev sport rezervin ázirleý isinde Balalar men jasóspirimderdiń sport mektepteri negizgi ról atqaratynyna nazar aýdaryp, olardyń jumysyn júıeleý jóninde másele qozǵady.

– Elimizde 500-den asa Balalar men jasóspirimderdiń sport mektebi bar. Biraq olardyń qyzmetinde túıtkil­di máse­leler az emes. Osyndaı mektep­ter­diń baǵdarlamasyna kirgen 162 sport túriniń tek 52-si ǵana olımpıadalyq sport túrine jatady. Sondyqtan olım­pıadalyq sport túrleriniń rezervin tolyqtyra­tyn qabiletti balalar jetispeıdi, sa­ıyp kelgende sporttaǵy joǵary jetistikterdiń nátıjesi nasharlaıdy. Qarjynyń durys bólinbeýinen bıýdjet aqshasynyń basym bóligi «jelge ushady», – dedi Prezıdent.

Bul rette Memleket basshysy sport salasyna joǵary bilikti mamandardy tartý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý kerek ekenin atap ótti.

– Sportta «Baq shaba ma, bap shaba ma?» degen sózdi jıi aıtyp jatamyz. Shyn máninde, myqty bapkerden tálim alý – tabysqa jetýdiń birden-bir joly. Naǵyz sportshyny bala kezinen tanyp, onyń qabiletin ushtap, boıyndaǵy darynyn ashatyn da – osy bapker. Sol sebepti sport salasyna joǵary bilikti mamandardy tartý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý qajet.

Otandyq atletterge senim artqan jón

О́kinishke qaraı, kóptegen talantty bapker óz elimizden qoldaý tappaı, shetel asyp ketip jatady. Olar sol jerge baryp, jas sportshylardy tárbıeleıdi, ıaǵnı basqa memlekettiń ulttyq qurama komandalaryn álemdik dodalarǵa da­ıyndaıdy. Mysaly, osy Olımpıada oıyndarynda Týnıs eliniń thekvondodan ulttyq qura­masy qazaq bapkeri Esbol Sultanovtyń jetekshiligimen eki medal jeńip aldy, onyń bireýi – altyn medal. Bapkerlerge jan-jaqty qoldaý kórsetý sharalaryn qolǵa alý kerek, ásirese olardyń qoǵamdaǵy áleýmettik jáne kásibı mártebesin arttyrý óte mańyzdy. Bir sózben, bizge myqty bapkerler mektebin jasaqtaý qajet. Jalpy, bapkerler quramyn da­ıyndaý jáne tańdaýǵa kelgende, ıaǵnı sport menedjmenti máselesinde ozyq halyqaralyq tájirıbege arqa súıegen jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent sheteldik sportshy­larǵa azamattyq berip, el atynan dodaǵa qosý tájirıbesin doǵarý kerek ekenin aıtty.

– О́ıtkeni kez kelgen legıoner ulttyq quramaǵa shaqyrtý alǵysy keletin jas ári bolashaǵynan kóp úmit kúttiretin atletterimizdiń jolyn kesedi. Odan góri qazir bizde damýy kenjelep turǵan sport túrlerinen myqty sheteldik bapkerlerdi tartý múmkindigin qarastyrǵan jón. Legıoner-sportshylardyń jetistigi búgin mereıińdi ósirgenimen, erteń abyroıyńdy asqaqtatpaıdy. Bul jerde kásibı bapkerge basymdyq bergen jón, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev olımpıada rezervin daıyndaıtyn mektep-ınternattar men kolledjderge qoldaý kórsetý kerek ekenin aıtty.

– Sport mektebindegi bapkerler­diń biliktiligin arttyrý – óte mańyzdy mindet. Qazir olardyń jartysyna jýyǵynda arnaıy dáreje joq. Sondyqtan kásibı turǵydan shyńdaý, ıaǵnı jetildirý jumysyna basa mán berý qajet. Úkimet ákimdiktermen birge osy máseleni sheshý úshin naqty sharalar qabyldaýǵa tıis.

Olımpıada rezervin daıyndaıtyn mektep-ınternattar men kolledj­derge jan-jaqty qoldaý kórsetý kerek. Mundaı oqý oryndary bar­lyq aımaqta bolýy qajet. Almaty­­da jańa Olımpıadalyq daıar­lyq bazasy salyndy. Bul bizdiń sport­­shylarymyzdyń joǵary deńgeı­de jattyǵýyna zor múmkindik beredi. Qazir Astanada Ulttyq sport ýnı­versıteti salynyp jatyr. Oqý orny sporttyq bilim berýmen shektel­meıdi. Onda zamanaýı zertteý ortalyǵy ashylady. Osynyń bári elimizde chempıondardyń jańa býynyn da­ıyndap shyǵarýǵa jol ashatynyna senimdimin, – dedi Memleket basshysy.

Dástúrli qundylyqqa bet burý mańyzdy

Prezıdent jas sportshylardy tól tanym-túsinigimizge saı tárbıelep, olardyń boıyna dástúrli qundylyqtardy sińirý óte mańyzdy dep sanaıdy.

– Ulttyń jany – taza, sanasy – saý bolýǵa tıis. Sportshylar, eń aldymen, sportpen shuǵyldanýy kerek. Taǵy bir mindet – sport qaýymdastyqtarynyń tıimdiligin arttyrý. Olardyń kóbi myqty sportshylardy iriktep, kásibı turǵydan ósirýdiń ońtaıly jolyn tappaı keledi. Sonyń saldarynan naǵyz daryndy jastar kózge ilinbeı, joly ashylmaı qalady. Sondyqtan el ishindegi túrli jarys­ta ádildik bolýyn qamtamasyz etý kerek. Sportshylardy irikteý jumystary barynsha ashyq júr­gizilýge tıis. Sonymen qatar sport­shylardy daıarlaýdyń biryńǵaı standartyn ázirlep, zamanaýı ádis­temeler negizinde bapkerler men tóreshilerdiń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldaý qajet. Sportshylardy sapaly medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz etýge federasııalar tarapynan jetkilikti kóńil bólinbeı jatqanyna jıi shaǵym túsedi. Búkil álem sport medısınasy kásibı daıarlyqtyń ajyramas bóligi ekenin moıyndap otyr. Bul – joǵary tehnologııalyq sala. Innovasııasyz, ozyq ǵylymı izdenissiz jáne joǵary bilikti mamandarsyz is ónbeıdi. Memleket qajet resýrsty bólip otyr. Demeýshilerden de qyrýar qarjy túsedi. Federasııalar sony maqsatqa saı jumsaýǵa tıis. Respýblıkalyq federasııalardyń qyzmetine saraptama júrgizip, qarjylandyrý tásilderin qaıta qaraýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, keıingi bes jylda joǵary jetistikter sportyna shyǵyn eki ese ósken, biraq soǵan laıyq nátıje joq.

– Salalyq mınıstrlik, Ulttyq olımpıada komıteti, óńirlerdegi sport basqarmalary men federasııa­lardyń jumysynda olqylyq kóp ári ózara úılesimdi jumys joq dep sanaımyn. Qazirgi jaǵdaıǵa qaraǵanda, sport fýnksıonerleri salany damytýmen emes, mıllıardtaǵan bıýdjet qarjysyn ıgerýmen álek. Olar túpki nátıjege bas aýyrtpaıdy. Sport salasynda jemqorlyq faktileri jıi kezdesedi. Bul tek otandyq sporttyń damýyna emes, eldiń abyroı-bedeline nuqsan keltiredi. Mundaıǵa jol berýge bolmaıdy! – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Bul rette Prezıdent búginde ár óńir qandaı sportty qoldaıtyny týraly sheshimdi óz betinshe qabyldaıtynyn synǵa aldy. Úkimetke jaǵdaıdy baqy­laýǵa alyp, sportqa qatysty meke­me­lerdiń barlyq deńgeıindegi bas­qarý vertıkalin qalpyna keltirý jóninde tapsyrma berdi. Sonymen qatar eli­mizdiń sport qaýymdastyǵy men shetelderde Ulttyq olımpıada komıtetiniń bedelin kóterý týraly mindet júktedi.

Ulttyq sportqa qoldaý artty

Memleket basshysy ulttyq sport túrlerin damytýǵa erekshe mán berilip jatqanyna nazar aýdaryp, elimiz­de ótetin V Dúnıejúzilik kóshpeli­ler oıyndarynyń mán-mańyzyna toqtaldy.

– Bul saıys arqyly biz, eń aldy­men, tól órkenıetimizdiń tamyry tereń tarıhyn jer-jahanǵa pash etemiz. Sondaı-aq dúbirli doda túrli eldiń dostyǵyn nyǵaıtatyn mańyzdy qadam bolmaq. Kóshpeliler oıyndary ekologııany saqtaý, Qazaqstandy jasyl elge aınaldyrý jáne abattandyrý taqyrybyn kóterýge jaqsy múm­kindik beredi. Olımpıada kezinde túbi bir túrki jurty ózara tilektestik pen jana­shyrlyqtyń shynaıy úlgi­sin kórsetti. Sportshylar da, jan­kúıer­l­er de kórshi elderdiń árbir jeńisi­ne shyn júrekten qýandy. Bir-birine qoldaý bildirip, qajet bolsa kómek­terin de aıaǵan joq. Tipti balýandary­myz jeńis tuǵyryna týǵan baýyrlar sııaq­ty birge kóterildi. Halyqtar arasyn­daǵy rııasyz dostyq degenimiz – osy! Bul – shyn máninde, baǵa jetpes baı­lyq. Biz barlyq salada bir-biri­mizge tilektespiz. Kóshpeliler oıyn­dary baýyrlas elderdiń osyndaı myz­ǵy­mas birligin bekemdeı túspek. Son­dyq­tan ony joǵary deńgeıde uıym­das­tyrýymyz kerek, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev sózin qory­tyndylaı kele, biz úshin buqara­lyq sportqa júıeli qoldaý kórsetý, jan-jaqty damyǵan, salamatty ult qalyp­tastyrý mańyzdy ekenin eske saldy.

– Biz osy maqsatta densaýlyq saqtaý, áleýmettik sala, bilim, ǵylym, mádenıet jáne sport salalarynda aýqymdy reformalar júrgizip jatyrmyz. Sondyqtan qalaıda medal alý – bizdiń jol emes. Buǵan deıin jalǵan ataqtyń jetegine erip, túrli qıturqy áreket jasalǵany bárimizge málim. Sonyń saldarynan kóptegen sportshy densaýlyǵynan aıyryldy. Olar sporttan birjolata ketti. Elimizdiń abyroı-bedeline nuqsan keldi. Qazaqstanǵa bir sáttik, aldamshy jetistikter kerek emes. Jurttyń biz týraly ne oılaıtynyna alańdamaı, tól bolmys-bitimimizdi saqtaýymyz kerek. Jan-jaǵymyzǵa jaltaqtamaı, alǵa qaraı batyl ári júıeli qadam basýymyz qajet. Kez kelgen nársege bola salymyz sýǵa ketip, kúńirene bergennen, kúızeliske túskennen paıda joq. Bul jóninde men buǵan deıin de aıtqan edim. Bizdiń maqsatymyz – barshaǵa aıqyn. Bul – ozyq el bolý. Sondyqtan biz bir el, bir halyq bolyp, tek alǵa qaraı júrýimiz kerek. Olımpıadanyń eń basty qundylyǵy – medal ǵana emes. Jahandyq báseke kezinde tutas elimiz ózara tilektes, nıet­tes boldy. Eń bas­ty qundylyq – osy, – dedi Memleket basshysy.

Paralımpıada qatysýshylaryna sáttilik tiledi

Saltanatty jıynda Prezıdent búgin bastalatyn Paralımpıada oıyn­dary týraly da oıyn bildirip, el sportshylary osy jarysta buǵan deıin de zor tabysqa jetkenin atap ótti.

– Olar osy joly da joǵary deńgeıde óner kórsetip, jeńis tuǵyrynan kórinedi dep senemin. Sáttilik tileımin! Árıne, Olımpıada chempıony ataný – ár sportshynyń armany. Ol úshin uzaq jyl boıy úzdiksiz daıyndalyp, tynymsyz ter tógý qajet. Bolashaqta da kóptegen baıraqty báıge, dúbirli doda bolady. Sportshylarymyz áli talaı beleske shyǵady dep senemin. Qaı salada bolsyn, alǵa maqsat qoıyp, oǵan tabandylyqpen, eńbekqorlyq­pen umtylý qajet. Men bul týraly únemi aıtyp júrmin. Sizderdiń búgingi jetistikterińiz – erteńgi jeńis­terimizdiń bastaýy. Qazaq jurty saıypqyran órenderin maqtan tutady. Jas urpaq sportshylarymyzdan úlgi-ónege alady. Olar sizderge qarap boı túzeıdi. Sondyqtan árdaıym chempıon degen atqa laıyq bolyńyzdar, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent Paralımpıada oıyndaryna qatysatyn sportshylarymyzǵa sáttilik tilep, Parıj Olımpıadasynda el namysyn qorǵaǵan sportshylar men bapkerlerdi memlekettik nagradamen marapattady.

Sonymen qatar saltanatty jıynda Olımpıada chempıony, dzıýdoshy Eldos Smetov, baıraqty básekeniń qola júldegerleri, boksshy Nazym Qyzaıbaı men mergen Aleksandra Le sóz sóılep, jyly lebizderin bildirdi.