Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kórmeniń ereksheligi – elimizde atom elektr stansasyn salýǵa arnalǵan tehnologııalardy jetkizýshiler retinde qarastyrylatyn álemdik jetekshi kompanııalardyń qatysýy boldy. Olardyń qatarynda «Qytaı ulttyq ıadrolyq korporasııasy» (CNNC), «Koreıanyń sý jáne ıadrolyq energetıkalyq korporasııasy» (KHNP), fransııalyq «Électricité de France» (EDF), reseılik «Rosatom» memlekettik korporasııasy bar. Bul kompanııalar ózderiniń ınnovasııalyq ázirlemelerimen tanystyryp, tájirıbesimen jáne atom energetıkasyn damytý josparymen bólisti.
Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev ár kompanııanyń jumysymen jeke-jeke tanysty. Kompanııa basshylary sońǵy jetistikteri týraly áńgimelep, Qazaqstanmen birge jumys isteýge múddeli ekendigin jetkizdi. Jańa AES úlgileri muqııat jasalyp, árbir qyry eskerilgen. Kórmeni aralap kórgen sala basshysy jýrnalısterdiń suraǵyna jaýap berdi. Elimizde týyndaı bastaǵan energııa tapshylyǵy týraly aıtyp, kórmedegi ǵylymı tabystarǵa toqtaldy.
«Energetıka salasynda ǵylymnyń qanshalyqty óristep damyp ketkenin kórip otyrsyzdar. Álemde ýran óndirýden birinshi qatarda turyp, bul ıgilikti el qajetine jaratpasaq bolmaıdy. Referendým oń nátıje berip, elde AES qurylysy bastalatyn bolsa, sońǵy úlgidegi eń qaýipsiz atom reaktory tańdalatynyna kúmándaryńyz bolmasyn», dedi mınıstr.
Kórmeni tamashalaýdan keıin negizgi plenarlyq otyrys ótti. Jıynda A.Sátqalıev «KazAtomExpo» kórmesiniń elimizde atom energetıkasyn damytýdaǵy mańyzyn atap ótti.
«Atom energetıkasy biz úshin negizgi qýat kózine aınalyp, energetıkalyq júıeniń turaqty damýyna yqpal ete alady. Eń mańyzdy mindet – jalpy ulttyq referendým ótkizý. Biz árbir azamatqa óz pikirin bildirip, energetıkalyq júıemizdiń bolashaq damý jolyn anyqtaýǵa múmkindik bergimiz keledi. Bul referendým otandyq atom energetıkasynyń bolashaǵyn aıqyndaýdaǵy mańyzdy qadam bolmaq», dedi ol.
Sondaı-aq mınıstr halyqaralyq jáne otandyq seriktesterge kórmege qatysqandary úshin alǵysyn bildirdi.
«Biz búgin qatysýshylarymyzǵa elimizge kelip, atom energetıkasy jóninde jan-jaqty aqparat bergeni úshin alǵys aıtamyz. Olardyń qatysýy men mańyzdy máselelerdi talqylaýǵa daıyndyǵy bizdiń elimiz úshin ashylyp jatqan múmkindikterdi tereńirek túsinýge jáne baǵalaýǵa yqpal etedi», dedi mınıstr.
Ol, búginde elimiz tómen kómirtegin damytý jáne kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý úshin birqatar strategııalyq qujattardy qabyldaǵanyn atap ótti. Bul qujattarda balamaly jáne «jasyl» energııa tehnologııalaryna ınvestısııany ulǵaıtý, kómir óndirý úlesin kezeń-kezeńimen qysqartý jáne 2060 jylǵa qaraı jańartylatyn energııa kózderi men balamaly energııa úlesin arttyrý qajettigi qamtylǵan.
Mınıstr el aldynda atom ónerkásibiniń bolashaǵyna, elimizdiń búkil energetıkalyq júıesiniń turaqty damýyna eleýli áser etetin tańdaý turǵanyn aıtty.
«Bul tańdaýlar bolashaqta energetıkalyq qaýipsizdik pen turaqty energııa óndirýdi qalaı qamtamasyz etetinimizdi anyqtaıdy. Árbir qadam ǵylymı derekterge, halyqaralyq tájirıbege jáne turaqty damý qaǵıdattaryna negizdelgeni mańyzdy», dedi sala basshysy.
«Qazaqstan atom elektr stansalary» JShS bas dırektory Tımýr Jantıkın bul jaı ǵana kórme emes, elimizdiń damýyndaǵy aıshyqty kezeń ekenine toqtaldy.
«Biz Qazaqstannyń beıbit atomdy odan ári damytý úshin paıdalana otyryp, atom energetıkasynda jetekshi orynǵa shyǵýǵa daıyn ekenin búkil álemge kórsetemiz. Bul is-shara yntymaqtastyqty nyǵaıtyp, salaǵa ınvestısııa salýǵa jol ashady», dedi ol.
Plenarlyq otyrysta qatysýshy kompanııa delegasııalarynyń basshylary sóz sóıledi. Olar atom salasynyń jaı-kúıi men Qazaqstanda atom elektr stansasyn salýdyń keleshegine, sondaı-aq atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalanýdy damytýdyń ózekti máselelerine nazar aýdardy.
«Kórmege qatysqanymyzǵa qýanyshtymyz. Kórme – qazaqstandyq seriktesterdi sońǵy jetistikterimizben tanystyryp, bolashaq birlesken jobalardy talqylaýdyń biregeı múmkindigi. Qazaqstannyń atom energetıkasy salasynda orasan zor áleýeti bar jáne biz onyń damýyna úles qosýǵa daıynbyz», dedi Ortalyq Azııa men Taıaý Shyǵys óńirleri úshin jańa energetıkalyq qurylys salasyndaǵy halyqaralyq jobalar jónindegi vıse-prezıdent Gııom Pýrave.
«EDF» kompanııasy – elektr energııasyn tasymaldaý, taratý jáne saqtaý salasynda álemdik kóshbasshy. Fransýz kompanııasy qazir Qazaqstanmen ıadrolyq energetıka jáne jańartylatyn energııa kózderi boıynsha birlesken jobalardy júzege asyrý týraly kelissózder júrgizip jatyr. Kompanııanyń Azııadaǵy bıznesti damytý jónindegi basshysy Per-Pol Otenıssans Fransııada energııanyń 75%-y ıadrolyq energetıkadan alynatynyn aıtty.
«Soǵan qaramastan, halyq bul salaǵa kúmánmen qaraıdy, bul – tabıǵı qubylys. Qazaqstan turǵyndarynyń da osyǵan uqsas suraqtary bolýy múmkin. Bizdiń basty maqsatymyz – ıadrolyq energetıka salasyndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý. Iаdrolyq energetıka qaldyq shyǵarmaıdy, sondyqtan ol Eýropalyq odaq tarapynan «jasyl» energetıka retinde tanyldy», dedi ol.
Fransýz kompanııasynyń ókili Qazaqstannyń energetıkalyq aýysý jáne kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn azaıtý jónindegi maqsattaryna qoldaý bildirdi.
«Qazaqstan úkimeti energııa kózderin ártaraptandyrý jáne kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn azaıtý boıynsha naqty maqsattar qoıyp otyr. Bul turǵyda ıadrolyq energetıka tıimdi sheshim bola alady. Biz tájirıbemiz ben bilimimizdi bólisýge daıynbyz», dedi Per-Pol Otenıssans.
Kórme qatysýshylary ıadrolyq tehnologııa salasyndaǵy sońǵy ázirlemelerdi, sonyń ishinde jańa býyn reaktorlyq qondyrǵylaryn, qaýipsizdik jáne baqylaý júıelerin, radıoaktıvti qaldyqtardy basqarý tehnologııalaryn usyndy. Atom salasy úshin joǵary bilikti mamandardy daıarlaý máselesi de nazardan tys qalǵan joq.
«Kórmeniń taqyryby men «Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń» quzyretin eskere otyryp, kórmede ıadrolyq energetıkalyq qaýipsizdik máselelerin sheshýge erekshe kóńil bólinedi. Kásiporynnyń negizgi quzyretiniń biri – keleshegi zor jáne qazirgi ýaqytta qoldanylyp júrgen atom energetıkalyq reaktorlarynyń qaýipsizdigin jaqsartý, halyq pen qorshaǵan ortaǵa teris áser etý qaýpin azaıtý boıynsha jumys júrgizý. Ortalyq Japonııa, Fransııa jáne Reseıdiń jetekshi uıymdarymen birlesip iri ǵylymı jobalardy júzege asyryp jatyr», dedi ortalyq basshysy, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory Erlan Batyrbekov.
