Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda árbir oqýshynyń bilim alyp, jan-jaqty damýy úshin qolaıly jaǵdaı jasalýǵa tıis ekenin atap ótken edi. Osy maqsatta «Jaıly mektep» ulttyq jobasy qolǵa alyndy. «Biz 2025 jylǵa deıin 800 myń balanyń zamanaýı mektepte oqýyna jaǵdaı jasaımyz. Osylaısha, apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymmen oqıtyn mektep máselesin tolyq sheshemiz. Bul aýyl jáne qala mektepteriniń aıyrmashylyǵyn edáýir azaıtady. Jalpy, mektep salý Úkimet jáne ákimdikter úshin basty mindettiń biri bolýy kerek», dedi Prezıdent. Joldaý júktegen mindetterdi júzege asyrý maqsatynda atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtalsaq, óńirdegi 4 apatty mekteptiń úsheýiniń qurylysy júrgizilip jatyr. Jyl sońyna deıin paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Úsh aýysymdy 5 mektepke qajetti qosymsha ǵımarattardyń qurylysyn da jyl sońyna deıin aıaqtaý kózdelgen. Memlekettik 910 mekteptiń 753-i tıptik ǵımaratta, 157-si yńǵaılastyrylǵan ǵımaratta ornalasqan. О́ńirde ǵımaraty ábden tozǵan mektep kóp. Apatty dep tanylǵan mektepterdiń 60 paıyzynyń máselesi jańa mektepter salý arqyly sheshiledi. Bul rette únemdelgen qarjy esebinen de kóptegen joba júzege asyrylyp jatyr. Oblystyq bilim basqarmasynyń málimetterine qaraǵanda, óńirde 121 mektep kúrdeli jóndeý jumystaryn qajet etedi. Búginde 66 mekteptiń jobalyq smetalyq qujaty daıyn. Oblystaǵy 321 bilim mekemesinde jóndeý jumystary júrýde, jalpy quny – 20,1 mlrd teńge. Aǵymdaǵy jóndeý jumystaryna bilim salasynan únemdelgen bıýdjet qarjysy esebinen 10,2 mlrd teńge qaralǵan. 106 bilim berý mekemesiniń jylý júıesin tabıǵı gazǵa aýystyrý jumystary atqarylýda, onyń jalpy quny – 2,1 mlrd teńge. Memlekettik 1 279 bilim nysanynyń 63-i ortalyqtandyrylǵan jylý júıesi arqyly, 1 216-sy avtonomdy jylytý qazandyqtary arqyly jylytylady. Atalǵan bilim nysandarynyń 84%-y nemese 1074-i syǵymdaý jumystarynan ótkizilip, 664-ine jylý maýsymyna daıyndyq aktileri berilgen. Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen bilim uıalaryn retteý, qalpyna keltirý, jańartý jumystary qarqyndy atqarylýda. Ǵımarattardyń qurylys sapasy qatań baqylaýǵa alynǵan. Bıyl 22 mekteptiń kúrdeli jóndeý jumystary bastalyp, 5 mektep 1 qyrkúıekte paıdalanýǵa berilmek. Al «Jaıly mektep» bilim berý salasyndaǵy qanatqaqty ulttyq jobasy» aıasynda oblysta 2023-2025 jyldary jobalyq qýattylyǵy 49 myń oryndyq 63 mektep qurylysyn salý josparlanǵan. Bıyl 22 900 oryndyq 29 mekteptiń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilmek. Onyń 7-eýi tolyq quramda jańa jaıly mektepke kóshiriledi. Qalǵan 22 mektepke oqýshylar ár mektepten jınalady. Budan bólek, jergilikti bıýdjetten 20 mekteptiń qurylysy júrgizilip jatyr. Onyń 13-i bıyl paıdalanýǵa beriledi.
«Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyrý mindeti «Samruk-Kazyna Construction» ulttyq kompanııasyna júktelgen. Erekshe mektepterdiń qurylysy barysynda oryn alyp jatqan ózekti máseleler de barshylyq. Keı qurylys kompanııalary mektep qurylysyn jospardan keshiktirýde. Merdigerlerdiń biri onyń sebebin qurylys materıaldarynyń baǵasy sharyqtap, jetkizý merziminiń sozylýymen baılanystyrsa, endi biri jumys qolynyń jetkiliksizdigin, taǵy biri saraptama qorytyndylary merziminiń sozylýyn aıtyp otyr. Bul oraıda oblys ákimi Darhan Satybaldy jýyrda ótken arnaıy jıynda merzimderdiń buzylýyna jol berýge bolmaıtynyn aıtty. «Bul jobanyń iske asyrylýy – bárimizge syn. Sondyqtan moıyndaryńyzǵa alǵan jaýapkershilikti sezinip, jumysty merziminde jáne sapaly aıaqtaýǵa bar kúshti salyńyzdar. Ártúrli syltaý, bos sóz aıtyp, balanyń tirligin jasaýdyń qajeti joq. «Kótere almaıtyn shoqpardy belińe baılama!» degen, endi aqtalý artyq. Ár nárseniń suraýy bar. Kedergiler bolsa, der kezinde kóterý kerek. Merzimderdiń buzylýyna eshqandaı jol berýge bolmaıdy. Bul rette jumystardyń sapasy aqsamaýǵa tıis. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda jaýapty tulǵalarǵa sharalar qoldanylatyn bolady», dedi Darhan Satybaldy. Oblys ortalyǵy Túrkistanda «Jaıly mektep» ulttyq jobasy sheńberinde – 3, memlekettik bıýdjetten 1 mektep boı kóterýde. Atalǵan 4 bilim oshaǵyn jyl sońyna deıin el ıgiligine berý josparlanǵan. Ulttyq joba sheńberinde salynyp jatqan 2000 oryndyq jańa bilim oshaǵyn jyl sońynda qoldanýǵa berý josparlanǵanymen, qyrkúıekte oqýshylardy qabyldaıdy dep kútilýde. Búginde mektep ǵımaratynda 350 jumysshy eńbek etýde. Oblys ortalyǵynda jańa mektep qurylystarynan bólek, birqatar bilim oshaqtary jóndeýden ótkizilip jatyr. Mysaly, 2013 jyly paıdalanýǵa berilgen 300 oqýshyǵa arnalǵan Áıteke bı atyndaǵy №26 mektep byltyrǵy tehnıkalyq tekserý jumystarynyń qorytyndysyna sáıkes keıbir bólikteri qaýipti dep tanylǵan bolatyn. Búginde ishki bólmelerdiń jarylǵan qabyrǵalary alynyp, tolyq qalpyna keltirildi. Syrtqy jáne ishki esikter, ashanadaǵy jáne keıbir bólmelerdiń káriz júıeleri aýystyryldy. Mektep qabyrǵalaryn qyryp-sylaý jumystary júrgizilip, syrtqy qasbetter temir saıdıngpen qaptaldy. Edender jańartyldy. Jylý júıeleri júrgizilip, mektep aınalasy retke keltirildi. Sondaı-aq 2007 jyly paıdalanýǵa berilgen B.Momyshuly atyndaǵy 800 oqýshyǵa shaqtalǵan №22 jalpy bilim beretin mekteptiń shatyry jabylyp, elektr symdary, ishki jáne syrtqy shamdar aýystyryldy. Mektep dálizderi retke keltirildi. Ájethana da jańartyldy. Alty oqý kabınetiniń edenderine taqtaı qaǵyldy, toǵyz synyptyń jylý júıesi aýystyryldy. Al Saıram aýdany, Qaınarbulaq aýyl okrýgi, Ásilaryq aýylyndaǵy №49 Sh.Ýálıhanov atyndaǵy mektepte júrgizilip jatqan kúrdeli jóndeý jumystary oblystyq bıýdjet esebinen tolyq qarjylandyrylǵan. Bilim nysany 300 oqýshyǵa arnalǵan. Búginde mektep bólmeleriniń jarylǵan qabyrǵalary qaıta qalpyna keltirildi. Budan bólek, káriz jáne elektr júıelerin aýystyrý, mektep qabyrǵalaryn qaıta sylaý syndy kóptegen jumys atqarylyp, tamyz aıynyń sońynda paıdalanýǵa berilmek.
Tóle bı aýdanynda jalpy 126 bilim berý mekemesi bar. Búginde birinde jańa ǵımarat qurylysy, 3 bilim oshaǵynda kúrdeli, 43-inde aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Alaıda aýdan aýmaǵyndaǵy demalys aımaqtary qaptaǵan ataqty Birkólikte aýyl balalary oqıtyn orta mektep joq. Mektep qurylysy úshin jer telimi eki jyl buryn sheshilgenimen, ne bıýdjetten qarjy qaralmaı, ne qaltasy qalyń jeke ınvestor tabylmaı otyr. Al Kemeqalǵan aýyldyq okrýgindegi Qaratóbe eldi mekenine bıýdjet qarjysyna mektep salý máselesi sheshilýge jaqyn qalǵan tusta orta joldan jeke kásipker kıligip, óz qarjysymen qurylysty bastaıtyn bolǵan. Biraq úshinshi jylǵa aıaq basqanymen, ol kásipker tek kotlavan qazýmen shektelip eldiń úkili úmiti aqtalmaı tur. Balalarynyń birazy Shymkentke, endi birqatary kórshiles Qazyǵurt aýdanyna shabylǵanynan sharshaǵan shalǵaı aýyldaǵy aǵaıyn osyǵan qatysty erterek bir qatańdaý shara qoldanylǵanyn qalaıdy. Jergilikti jurt álgi kásipker oılaǵanyn júzege asyrýǵa shamasy kelmese, ózge amalyn qarastyryp, eldiń balalary áýre-sarsańǵa túsken mańyzdy máseleni sózbuıdaǵa salýdy toqtatý kerektigin aıtýda. Al «Jaıly mektep» qanatqaqty jobasy aıasynda aýdanda 3 mektep salynýda. Úsheýin de jyl sońyna paıdalanýǵa berý kózdelgen.
О́ńirdegi áleýmettik nysandar qurylysynyń sapasyna jáne belgilengen merziminde tapsyrylýyna baqylaý jasaý maqsatynda aýdandardy jıi aralaıtyn oblys ákiminiń orynbasary Beısenbaı Tájibaevtyń aıtýynsha, jaıly mektepterdiń taǵy biri Otyrar aýdany, Sháýildir aýylynda salynyp jatyr. «Samruk-kazyna Construction» AQ tapsyrysymen salynyp jatqan 600 oryndyq zamanaýı úlgidegi ǵımaratta oqýshylardyń sapaly bilim alýy úshin qolaıly jaǵdaı qarastyrylady. Joba quny – 5,5 mlrd teńge. «Inteqra Construction» JShS qurylys jumystaryn ótken jyldyń maýsym aıynda bastaǵan. Nysandy bıyl qarasha aıyna deıin paıdalanýǵa tapsyrý josparlanyp otyr. Al Báıdibek aýdany, Shaıan aýylynda ulttyq joba aıasynda salynyp jatqan 300 oryndyq mekteptiń qurylysy byltyr tamyz aıynda bastalǵan bolatyn. Bıyl mektepti tolyqtaı tapsyrý kózdelgen. Qurylysy byltyr tamyzda bastalǵan Saýran aýdany, Iassy aýyldyq okrýgi, Eńbekshi Dıhan eldi mekenindegi 600 oryndyq mektep te ulttyq joba aıasynda júzege asyrylyp jatqan ıgi istiń biri. Jańa ǵımaratty bıyl bilim kúnine deıin tapsyrý kózdelgen. Joba quny – 4,267 mln teńge. «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda aýdanda 5 mektep josparlanǵan bolsa, úsheýiniń qurylysy júrgizilip jatyr. Sonymen qatar Oranǵaı aýyldyq okrýginen 150 oryndyq jańa mektep qurylysy aıaqtaldy. Budan bólek, kásipkerler esebinen 5 mektep salynyp jatyr», deıdi Beısenbaı Tájibaev.
Oqýshylardyń sapaly bilim alýyna jaıly jaǵdaı jasaýmen qatar olardyń qaýipsizdigi, ystyq tamaqpen qamtylýy da basty nazarda. Bul oraıda oblystaǵy memlekettik mektepterdegi bastaýysh synypta oqıtyn 224 myńnan astam bala tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etiledi. Al 180 eldi mekende 15 225 bala mektepke tasymaldanady. «Balalar jyly» aıasynda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen oblys mektepterine lızıng tásilimen «О́nerkásipti damytý qory» AQ arqyly 101 zamanaýı avtobýs alynǵan. Jalpy, oqýshylar tasymaly memleket teńgerimindegi 120 jáne merdiger fırma menshigindegi 68 avtobýspen uıymdastyryldy. Balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵytynda mektepterge 7 myńnan astam beınekamera ornatylyp, memlekettik 938 bilim berý mekemeleri 100% dabyl batyrmasymen qamtylyp, polısııa departamentiniń jedel basqarý ortalyǵyna qosyldy. Bala sany 300-den joǵary 573 bilim berý uıymdary tolyq lısenzııalanǵan kúzet qyzmetine ótken.
Aıta ketelik, bilim basqarmasynyń málimetinshe, óńirdiń bilim berý uıymdarynda kadrlyq tapshylyq baıqalmaıdy. Degenmen aýyl mektepterine aǵylshyn tili, ınformatıka, matematıka, orys tili men fızıka pánderinen ǵana vakansııa bar. Aıtpaqshy, óńirdegi 201 aralas tilde bilim beretin mekteptiń 97-si – qazaq-ózbek mektepteri.
Túrkistan oblysy
