О́teı batyr

О́teı batyr 1714 jyly Torǵaı óńi­rinde dúnıege kelgen. Edil boıy qalmaqtary qazaqqa shabýyl jasap, Oıyl ózenine deıingi jerdi al­ǵanda, Orta júzden Kishi júzge kelgen ásker qolyn О́teı batyr bas­tap barǵan desedi. Al batyrdy kó­mekke attandyrǵan kórnekti qol­basshy Shaqshaq Jánibek bolatyn. Osylaısha, О́teı batyr Kishi júzdiń Qy­zylqoǵa jerinde keskilesken soǵysqa qatysyp, 1749 jyly nebári 35 jasynda qaza tabady. Batyrdyń erligin Kishi júz rý-taıpalary ár­qashan aıtyp júredi. Kishi júz qa­zaq­tary qalmaqtardy jeńgennen keıin, ıgi jaqsy bıler men batyrlar qalmaqtarmen kúrestegi erligi úshin onyń qurmetine qulpytas qoıǵan. Alaıda jyldar ótken soń ol beıit belgisiz bolyp qalǵan. Tek 2007 jyly ǵana О́teıdiń jatqan jeri tabylyp, 2008 jyly urpaqtary batyrdyń tarıhı otany Qostanaı oblysy Jangeldın aýdanynyń Qyzbel aýylyna da qulpytas qoıǵan. О́teı ba­tyrdyń beıiti Qarabaý (qazirgi Aty­raý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdany) jerinde ornalasqan jáne halyq arasynda «О́teı qorymy, О́teı beıiti» degen atqa ıe.

Is-sharaǵa qatysqan tarıhshy ǵa­lymdar tarıh betterinde Túr­kis­tan­daǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń irgesine jerlengen О́teı batyrdyń balasy Bekbaýly О́teıulynyń batyr­lyǵy týraly derekter de jetip artylatynyn aıtady.

«Qazaq tarıhynda el basyna eki­talaı kún týǵanda halqyna qorǵan bolǵan qaharmandar az bolmaǵan. Mun­­­daı tulǵalar dalamyzdyń qaı ólke­sinen de tabylady. Qyr­shyn ketken erlerdiń esimderin urpaq jadynda jańǵyrtý – keıingiler úshin qasterli borysh. Baba esimin áspetteý jańa býyn jas urpaqty erlik rýhynda tárbıeleýge sep bolmaq ári batyr erligine jasalǵan qurmet», deıdi О́teı batyr urpaqtarynyń biri Marat Iаkýpov.

 Mýzeı qoryna tartý etilgen О́teı batyr portretiniń avtory – kór­nekti qylqalam sheberi, tanymal mú­sinshi  Saparbek Uzaqov. Sýretshi batyr­dyń beınesin salý barysynda ta­rıhı derekter negizge alynǵanyn aıtady.

Taǵylymdy is-sharada professor Kárboz Japarov, Memlekettik ortalyq mýzeı dırektorynyń orynbasary Serjan Sarov, mýzeıdiń bas qor saqtaýshysy Úmit Áshimova sóz alyp, О́teı batyrdyń qazaq tarıhyndaǵy róli, esimi eleýsiz qalǵan basqa da tul­ǵalar ónegesin jańǵyrtýdyń mańyzy týraly atap ótti.

ALMATY