Aqynnyń ádebı murasyn adam men qoǵam, bilim men ǵylym, din men dástúr, memleket pen bılik, til men mádenıet baǵyttary aıasynda jańasha zerttep, rýhanı kemel ult qalyptastyrýdyń ustyny retinde hakim shyǵarmashylyǵyn jan-jaqty nasıhattaýdy maqsat etken dóńgelek ústelge belgili abaıtanýshylar, joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri qatysty.
Jıyn moderatory, akademııa basshysy Jandos Áýbákir abaıtaný salasynyń mańyzdy máselelerine toqtalyp, zertteý ınstıtýtynyń osy kúnge deıin jasaǵan jobalarynyń jalpy esebin baıandady.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» baǵdarlamalyq maqalasynda «Adamnyń ózin-ózi taný jáne únemi damyp otyrýy, ǵylymǵa, bilimge, basymdyq berýi – kemeldiktiń kórinisi. Intellektýaldy ult degenimiz de osy. Osyǵan oraı Abaı sózi urpaqtyń baǵyt alatyn temirqazyǵyna aınalýy qajet» degen mindet qoıady. Osy mindetti iske asyratyn birden-bir joba retinde «Abaı akademııasyn» anyq aıta alamyz.
Ǵylymı-zertteý ınstıtýty 2019 jyldan beri «Abaı – memleket isiniń múddelesi», «Jańa qoǵamnyń janashyry», «Abaı – ulttyq bolmystyń úlgisi», «Abaı – álemdik mádenıet tulǵasy» baǵyttary boıynsha taldamalyq jáne saýalnamalyq zertteýlerdi júrgizip keledi. Osy kúnge deıin «Abaı akademııasy» 18 arnaýly serııamen 84 ǵylymı-tanymdyq eńbekti jaryqqa shyǵardy. Bul akademııa tarapynan atqarylǵan jumystardyń ereksheligi men kólemin baıqatady», dedi ınstıtýt dırektory.
Jıyn barysynda Abaı murasyn nasıhattaý kezinde naýqanshyldyq pen kózboıaýshylyqqa jol bermeý máselesi de talqyǵa salyndy.
«Árbir áreketimizdi ǵylymı negizge súıenip, júıeli túrde júzege asyrǵanymyz jón. Tıimdiligi tómen is-sharalardy uıymdastyra berip, negizgi jobalarymyz aıaqsyz qalyp jatyr. Sonyń sebebinen óńirdegi Abaıtaný ortalyqtarynda sapaly kadrlardyń jetispeýshiligi artyp barady. Ǵalymdar arasynda tájirıbe almasý jumystary júrgizilip, birlesip eńbek etý ǵana jemisti nátıje beredi», dedi Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti «Abaıtaný jáne ulttyq rýhanııat» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń basshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Jabal Shoıynbet.
Abaıdyń danyshpandyq genezısi taqyrybynda sóz sóılegen Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Erbol Tilesh ádebıettanýdyń jańa bıigin jasaý keregin atap ótti.
«Keńestik kezeń ádebıet teorııasynyń kóp aspektisi búgingi kúnniń qalybyna syımaıdy. Abaı shyǵarmalaryndaǵy oı keńistigine taqyryptyq mejeden asa almaı jatqan sebebimiz osy. Onyń ballada, elegııa, romans janryndaǵy óleńderine teorııalyq naqty baǵa berile qoıǵan joq. Abaıdyń poetıkasy men stıli – ádebıettanýdaǵy áli de tereń zertteýdi qajet etetin taqyryptar», dedi E.Tilesh.
Abaıtaný salasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri – tekstologııa. Ǵalymdardyń aıtýynsha, aqynnyń óleńderi men qara sózderi jarııalanǵan keıingi basylymdarda qatelik óte kóp. Bul oqyrman qaýymdy aqynnyń negizgi aıtpaq oıynan alystatyp, adastyryp jiberedi. Bul týraly «Abaı akademııasynyń» bas ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Negımov aıtty.
«1977 jyly M.Áýezov atyndaǵy ádebıet jáne óner ýnıversıteti Abaı shyǵarmalarynyń eki tomyn jaryqqa shyǵardy. Men sonyń 1975 jylǵy talqylaýynda boldym. Jınaq sol kezdegi Ádebıet tarıhy bóliminiń meńgerýshisi Ysqaq Dúısenbaev pen akademık Zákı Ahmetovtiń redaktorlyǵymen oqyrman qaýymǵa usynyldy. Bul Abaı óleńderiniń eń durys nusqasy dep esepteımin. Kitap baspaǵa daıyndalý kezinde burynǵy basylymdardaǵy jetistikter men kemistikter eskerile otyryp, tyńnan tekstologııalyq tekserýler júrgizilgen. Sonymen qatar túsindirme sózder tolyqtyrylyp, ábden túzetilgen. Sebebi Y.Dúısenbaevqa aldaǵy jınaqtarǵa kúmándi ıakı qunsyz qosyndylar enbeýin talap etip, qatań eskertken Muhtar Áýezovtiń ózi bolatyn. Sol sebepti aqyn óleńderine qatysty sóz bolǵanda, joǵarydaǵy nusqaǵa súıengenimiz durys», dedi S.Negımov.
Ádebıettanýshy ǵalym Aıgúl Kemelbaeva bolsa Abaıdy syrtqy kúshterdiń shabýylynan jan-jaqty qorǵaý keregin jetkizdi.
«Ultymyzdyń rýhanı qubylasy – hakim Abaıdyń tarapyna aqparattyq shabýyldardy jıi baıqaıtyn boldyq. Bul, árıne, muraǵat isiniń jolǵa durys qoıylmaýynan. Zamanynda orys jazýshysy Mıhaıl Sholohovqa da osyndaı shabýyldar jasalǵan. Alaıda Reseıdiń ǵylymı ınstıtýttary dereý komıtet quryp, muraǵattaǵy dálelder arqyly óz qalamgerin orynsyz jaladan qorǵap qaldy. Bul – úırenetin tájirıbe», dedi A. Kemelbaeva.
Jıyn sońynda joǵaryda atalǵan máselelerdi sheshý maqsatynda Ǵylymı keńes qurý ıdeıasy usynyldy.
