Oqý jylyna daıyndyq oıdaǵydaı

Bıyl mektep tabaldyryǵyn alǵash ret 7 351 jetkinshek attasa, ony bitirýshiler sany 3 875 oqýshyny quraıdy. Osyǵan qarap, mektepke keletin balalardyń sany eki esege óskenin kóremiz. Bul negizinen soltústikke kóship kelgen qandastar men jumys kúshi artyq aımaqtardan qonys aýdarýshylar esebinen artyp otyr. Sondaı-aq 76 myńǵa jýyq oqýshynyń 33150-i qazaq balasy. Bul – barlyq oqýshynyń 44 paıyzy. Halyq sany boıynsha oblysta jergilikti halyqtyń úlesi 38 paıyz bolǵanymen, oqýshylardyń úlesi 44 paıyzǵa jetkeni qýantady. Sonymen qatar mektepke deıingi bilim berý uıymdaryna baratyn qazaq balalarynyń sany – 8 108, ıaǵnı 48 paıyzdy quraıdy.

Bir jaǵynan, buǵan qýanǵanymyzben, kelesi sandar júrekti aýyrtady. Má­selen, mektepke baratyn barlyq qazaq bala­synyń 44,4 paıyzy, ıaǵnı 14 728 jet­kinshek orys tilinde oqıdy. Sonyń ishinde Petropavl qalasynyń ózinde 10 105 qazaq balasy oryssha bilim alady. Munyń sebebi kóp. Birinshiden, balasynyń orysshaǵa jaqsy ekenin eskergen ata-analar ózi de oryssha sóıleıtin bolǵan soń orys mektebine beredi. Olardy balasynyń erteń memlekettik tilden maqurym qalar bolashaǵy alańdatpaıdy. Ekinshiden, oryssha bergen bilim sapaly degen taptaý­ryn pikirdiń áseri áli de kúshti. Kóptegen bilimdi degen ata-ananyń ózi solaı oılaıdy. Úshinshiden, erteden orys mektebiniń kóptigi, sondyqtan turǵylyqty mekenine jaqyn ata-analardy kóp oılantpaı, balasyn soǵan bere salýǵa da sebep bolyp otyr.

Bir kezde ata-analarmen balalaryn qazaq mektebine berýge birshama jumys júrgizildi. Biraq onyń sońyn keıbir orys tildi pysyqaılar «ata-analardy balasyn qazaq tiline berýge májbúrlep jatyr» dep shýlatyp, kóleńkesinen qorqyp otyrǵan bazbir basshylar ony «ata-analardyń erkine qol suǵýǵa bolmaıdy», dep dereý tyıǵan edi.

Búgingi tańda oblys boıynsha basqa etnos ókilderinen 257 jetkinshek qazaq mektepterine barady. Oblysta barlyǵy 461 mektepke deıingi uıym, 86 balabaqsha bar. Sonyń 9-y memlekettik tilde bolsa, aralasy – 42. Sondaı-aq shaǵyn orta­lyq­tardyń sany – 347, onyń ishinde mem­lekettik tilde bilim beretini – 119, aralasy – 35. Qazir memlekettik tilde bilim men tárbıe beretin balabaqshalar sanyn kóbeıtý úlken mindet ekeni aıqyn. Bul másele memlekettik saıasatty iske asyryp otyrǵan oblys basshylaryn oılantýy kerek. Ulttyń jarqyn bolashaǵy tek ekonomıkalyq jetistikterde emes, ur­paqqa sapaly bilim men taǵylymdy tárbıe berý ekenin únemi eskerýi kerek. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «2022 jyl – Balalar jyly» dep jarııa­la­ǵanda: «Balalar – memleketimizdiń jar­qyn bola­shaǵynyń kepili», dep aıtqan edi. Sondyqtan Soltústik Qazaqstan obly­synyń basshylary bul máselege túbegeıli nazar aýdarǵany durys.

Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádil memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýyndaǵy talabyna sáıkes elimizde «Jaıly mektep» ulttyq jobasy iske asty. Qazir oblysta 2 700 oqýshyǵa arnalǵan 4 jańa mektep salý qarastyrylǵan. Byltyr Petropavl qalasynyń «Bereke» jáne «Orman» shaǵyn aýdandarynda 600 oryndyq 2 mek­tep­tiń qurylysy bastaldy. Bul mek­tepterdiń qurylysyna Ulttyq qordan 4 mlrd 184,4 mln teńge bólinip, ony ıgergen soń bıyl qurylysty aıaqtaýǵa taǵy da 5 mlrd 387,3 mln teńge bólindi. Jyldyń sońyna deıin «Jaıly mektepterdiń» qurylysy aıaqtalýǵa tıis. Qazir 600 oryn­dyq «Orman» mektebi qurylysyna 193 adam jáne 9 tehnıka jumyldyrylǵan. Oryndalǵan jumystardyń jalpy kólemi shamamen 75%-dy quraıdy. Al «Bereke» shaǵyn aýdanyndaǵy 600 oryndyq mektep qurylysy byltyr naýryzda bastaldy. Qazir bul nysannyń qurylysynda 97 adam jáne 9 birlik tehnıka jumys isteıdi.

Oblystyq bilim salasynyń sapasyn qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Gúlnár Talasbaevanyń aıtýyna qaraǵanda, bul nysandardy paıdalanýǵa berý bıylǵy 30 jeltoqsanǵa deıin jos­parlanǵan. «Qazir olarǵa bilim alýshylar kontıngentin qalyptastyrý, pedagogter men mektep dırektorlaryn irikteý boıyn­sha jumystar júrgizilip otyr. Sondaı-aq bizge bıylǵy birinshi jartyjyldyqta byltyrǵy jańǵyrtylǵan mektepterdi ishinara zertteý tapsyrylǵan edi. Sol­tústik Qazaqstan oblysy boıynsha byltyr 83 mektep jańǵyrtylǵan. Sonyń ishinde 42 mektepke saraptama jasalyp, olardyń sapasy talapqa saı ekeni anyq­taldy», dedi ol.

Sonymen birge «Jas órken» shaǵyn aýdanynda – 600 orynǵa, «Kopaı» shaǵyn aýdanynda – 900 orynǵa arnalǵan «Jaıly mektep» salý josparlanǵan. Olardyń qurylysy kelesi jyly aıaqtalmaq.

Oblysta úsh jekemenshik mektep bar. Onyń bireýi – Petropavl qalasyndaǵy orys shirkeýiniń bir kóripkeli S.Radonej­kııdiń aty berilgen mektep. Ekeýi – Qyzyl­jar aýdanynyń ortalyǵy Beskól aýylynda. Onyń birinshisi – «Beskól mek­tep-kolledji», ekinshisi – «Qyzyljar Abaı orta mektebi» dep atalady. Oblysta aralas mektepterdi qysqartý týraly ázirge eshqandaı jospar joq.

Bıyl 53 bilim berý nysanyna kúrdeli jóndeý jumysy júrgizildi. Oǵan «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasynyń sheńberinde 2,7 mlrd oblystyq bıýdjetten – 3,4 mlrd teńge bólingen. Kúrdeli jóndeýler negizinen ǵımarattardyń tóbelerin bekitý, tereze bloktaryn aýystyrý, jylý men elektr júıesin jańǵyrtý, ishki jáne syrtyn árleý jumystaryn qamtyǵan. Barlyq jumysty oqý jyly bastalǵansha aıaqtaý josparlanǵan. Jylý maýsymyna daıyndyq ta nazardan tys qalǵan joq. «Bıyl 1,6 mlrd teńgege 86 qazandyq pen oǵan qa­jet jabdyqtar satyp alynyp, ony iske qosý jumystary júrgizilip jatyr. 98,1 myń tonna kómirge 1,5 mlrd teńge bólindi. Qazir ony mektepterge tasymaldap ja­tyr­myz», dedi oblystyq bilim basqar­masy basshysynyń orynbasary Tatıana Protopopova.

Onyń aıtýynsha, bıylǵy oqý jyly­nyń bir ereksheligi – shet tili tek 3-synyptan bastap oqytylady eken. Sonymen birge jańa oqý jylynda 3-synyptan bastap eńbek sabaǵy men beıneleý óneri oqytylady.

Biz T.Protopopovadan «Jaqsylyq jasa!» uranymen ótip jatqan «Mektepke jol» qaıyrymdylyq aksııasynyń ba­rysy týraly suraǵanymyzda, ol jal­py oblys boıynsha áleýmettik jaǵy­nan az qamtylǵan 11 myńǵa jýyq otbasynyń mektepke baratyn balalary qamqorlyqqa alynǵanyn aıtty. «2024 jylǵa bıýdjetten buǵan 1 mlrd 480 myń teńge qarastyrylǵan. Qazir osy kómekti alýǵa ata-analardan kún saıyn derlik ótinishter túsip jatyr. Olardyń kóbi mektep formasy men aıaqkıim satyp alýǵa muqtaj ekenin aıtady. Kómek kólemi – ár balaǵa 43 407 teń­geden. Bıyl qamqorlyqqa muqtajdar qata­ryna burynnan ataýly áleýmettik kó­mek alatyndarmen birge tasqyn sýdan zardap shekken otbasylar qosyldy», dedi ol.

Búginge deıin 6 498 otbasynyń balalary 281,6 mln teńgeniń kómegin alǵan. Qazir bul jumys odan ári jalǵasyp otyr. Máselen,balalardy mektepke tasy­maldaýǵa 147 avtobýs qyzmet kórsetedi. Sondaı-aq shalǵaı aýyldaǵy mektepterde matematıka, aǵylshyn tili, psıholog, fızıka pánderiniń mamandary jetispeıdi. Bilim basqarmasy men jergilikti ákimdik jyl saıyn bul tarapta jumys istep, alys eldi mekendegi bilim oshaqtaryna baryp, jumys isteımin deıtin muǵalimderge áleýmettik jeńildikter kórsetedi.

Byltyrdan bastap barlyq bastaýy­sh synyp oqýshylary tegin tamaq­pen qam­tamasyz etildi. Bıyl da sol úrdis jal­ǵasyp, 37 myń oqýshyny tamaqtan­dyrýǵa 3,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Tamaq sapasyn tekserý úshin árbir mek­tepte ata-analardyń qatysýymen brakerajdyq komıssııa qurylǵan.

Mektepterdiń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasyn jaqsartý da nazardan tys qalmaǵan. Bıyl 47 pán kabıneti satyp alynyp, onyń ishinde 38 fızıka, hımııa, bıologııa kabınetteri aýyldyq mektepterdi jańǵyrtý maqsatynda beril­gen. Jalpy, bıyl mektepterdiń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartýǵa bólingen qarajat 6,4 mlrd teńgeni quraǵan.

Soltústik Qazaqstan oblysy