Sala qoldaýdan kende emes
Derekke sensek, osy jyly oblysta bilim salasyna 319,2 mlrd teńge qarajat bólingen. Bul kórsetkish ótken jylǵy qarjymen salystyrǵanda 39 mlrd teńgege artyq. Bir sózben aıtqanda, óńirdiń bilim salasyna aıtarlyqtaı deńgeıde qoldaý kórsetilip otyr.
Jalpy alǵanda, oblysta 1 239 mekeme jumys isteıdi. Onyń 587-si mektepke deıingi bilim berý uıymy bolsa, 507-si orta bilim uıymdarynyń sanatyna engen. Qalǵan 42-si kolledj, sondaı-aq 76 mekeme qosymsha bilimmen aınalyssa, 25 mekeme erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa arnalǵan.
Oblys ákimdigi bilim basqarmasynyń basshysy Raýan Sadyrqulov keltirgen derekke júginsek, jańa oqý jylynda óńirdegi 507 orta bilim uıymy 248 myńnan astam oqýshyny qabyldamaq. Boljam boıynsha 1-synypqa qabyldanatyn balalardyń sany 20 800-ge jetedi dep kútilip otyr. Kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasy balalaryn ystyq tamaq, kıim-keshek jáne jazǵy saýyqtyrýmen qamtamasyz etý úshin 5,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Jańa oqý jylyna kıim alýǵa ár balaǵa 47 389 teńgeden berilgen. Al «Mektepke jol» aksııasy aıasynda búginge deıin 1 481 balaǵa 38,747 mıllıon teńgege kómek kórsetilgen.
Bir qaraǵanda óńirdiń bilim basqarmasyna qarasty bilim uıymdary jańa oqý jylyna saqadaı saı daıyn sekildi kórinedi. Áıtkenmen, ózekti máseleler de jetip artylady. Jergilikti bılik saladaǵy keıbir kemshilikterdi der kezinde joıýǵa múddeli bolyp otyr.
Merkiniń ákimi nege erte qamdanbaǵan?
Oqý jyly aıaqtalǵannan keıin jaýapty basqarma men aýdandardaǵy bilim bólimderi mektepterdi kúrdeli jóndeýden ótkizýge janushyra kirisetini belgili. Jaýaptylar der kezinde qamdanǵanymen, merdigerler tarapynan aǵattyq ketip, keıbir ǵımarattar jańa oqý jylyna daıyn bolmaı jatady. Mundaı olqylyq bıyl da kezdesip otyr.
Jalpy, 2024-2025 jyldary 41 bilim berý nysanynyń qurylys jumysyn júrgizý josparlansa, osy jyly 18 ǵımarattyń qurylysy aıaqtalmaq. Onyń 6-ýy «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda qoldanysqa beriledi eken. Sondaı-aq 9 bilim uıasy men 1 mektepten tys mekemege kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. О́ńirde 96 bilim uıymynda aǵymdaǵy jóndeý jumystary aıaqtalǵan. Jergilikti bılik janushyra iske kiriskenimen, keıbir mektepter jańa oqý jylyn bastaýǵa der kezinde daıyn bolmaıtyn sekildi.
Jańa oqý jylyna deıin kúrdeli jóndeý jumysy aıaqtalmaıtyn mektepter Merki aýdanynda da bar. Aqtoǵan jáne Myńqazan aýlynyń balalary jańa oqý jylyn basqa ǵımaratta bastaýǵa májbúr bolyp otyr. Bir qyzyǵy, oblys ákiminiń orynbasary Serik Sálemov atalǵan aýdanǵa jumys saparymen barǵanda jergilikti atqarýshy bılik balama nusqa retinde oqýshylardy mádenıet úıinde oqyta turýǵa qulshynyp otyrǵany anyqtalǵan. Alaıda óńir basshysynyń orynbasary mádenıet úıinde oqýshylardy oqytý qısynsyz ekenin, qalypty jaǵdaı qarastyrylmaǵanyn alǵa tartqan.
Bir qyzyǵy, Merkiniń máselesi jergilikti deńgeıdegi apparattyq keńeste de qaraldy. Oblys ákiminiń orynbasary jumys saparymen barǵan kezde aýdan basshysy máselesi bar mektepke at basyn burmaǵan. О́ńir basshysy Erbol Qarashókeev «Orynbasarym barǵanda siz nege ol jerde bolmadyńyz?» dep Merki aýdanynyń ákimi Jorabek Baýbekovti sastyrdy. Aýdan ákimi bolsa: «Habar kesh jetti» dep birtúrli jaýap berip, bárimizdi qaıran qaldyrdy.
Aqtoǵandaǵy mekteptiń jańa oqý jylyna daıyn bolmaýynyń qandaı sebebi bar? Jergilikti atqarýshy bılik tarapynan qadaǵalaý álsiz boldy ma? Qalaı desek te, jańa oqý jyly bastalar shaqta jyl saıyn dál osyndaı máseleler kezdese beredi...
«Aqtoǵandaǵy mekteptiń máselesi kúrdeli bolyp tur. Jobasynda seısmokúsheıtý qarastyrylǵan. Ol úshin betonmen úsh qaıtara qaptaý jumysy júrgizilýi kerek. Sondyqtan ǵımarattyń keı tusy der kezinde keppedi. Kúrdeli jóndeý jumysy erterek bastalsyn degen nıetpen ǵımaratty mamyr aıynda bosatyp, balalardy mádenıet úıinde oqyttyq. Alaıda tehnıkalyq jaǵdaıǵa baılanysty mektep der kezinde daıyn bolmaı tur.
Al Myńqazan aýlynyń oqýshylaryn eki shaqyrym jerdegi Qostaǵan aýlyndaǵy mektepke tasymaldap oqyta turamyz. Eki mekteptegi kúrdeli jóndeý jumysy birinshi qazanǵa deıin bitedi», deıdi aýdan ákimi Jorabek Baýbekov.
Aýdan basshysy Aqtoǵandaǵy oqýshylardy ýaqytsha mádenıet úıinde oqytýǵa nıettenip otyr. Alaıda oblys ákiminiń orynbasary Serik Sálemovtiń aıtýynsha, bilim alýshylardy mádenıet úıinde oqytýdyń qajeti shamaly. О́ıtkeni sanıtarlyq normaǵa sáıkes kelmeıdi.
Qalaı desek te, oblys ákimdiginiń bilim basqarmasy men Merki aýdanynyń basshylary bul máselege erterek den qoımaǵany baıqalyp qaldy. Ásirese Merki aýdanynyń ákimi Jorabek Baýbekov aqtoǵandyq oqýshylardyń máselesin tamyz aıynyń aıaǵyna deıin sozbaı erterek sheshkeni jón edi. Endi bul máseleni jedel retteýge týra keledi. О́ıtkeni oblys ákiminiń orynbasary aýdan ákiminiń josparyn joqqa shyǵardy.
42 mektepte basshy joq
Birneshe jyl boıy bir másele qaıtalana beredi. Iá, basshysy joq mektepterge dırektor taǵaıyndaý muńǵa aınalǵan sekildi. Bos oryndarǵa konkýrstar der kezinde ótkizilgenine qaramastan, óńirdegi ondaǵan bilim ordasy jańa oqý jylyn taǵy da dırektorsyz bastaıdy. Tipti bir jyldan astam ýaqyt boıy basshysyz otyrǵan mektepter de bar.
Osy jyldyń basynda óńirdegi 59 mekteptiń dırektorsyz otyrǵanyn aıtyp, dabyl qaqqan edik. 19 aqpan kúni bas basylymda jarııalanǵan «Dırektorsyz mektepter» atty maqalada ózekti máselege jan-jaqty toqtalǵanbyz. Ol kezde oblys ákimdigi bilim basqarmasy da basshysyz qalǵan edi. Naýryz aıynda qyzmetke taǵaıyndalǵan Raýan Sadyrqulovtyń aıtýynsha, ol qyzmetke kelgeli 17 mektepke basshy taǵaıyndalypty.
«Men basqarmaǵa basshy bolyp kelgen kezde 59 oryn bos bolatyn. Tórtinshi sáýirden beri tórt márte konkýrs uıymdastyrdyq. Nátıjesinde, 17 mektep dırektory taǵaıyndaldy. Jaqynda besinshi márte konkýrs jarııaladyq. Onyń nátıjesi besinshi qyrkúıek kúni shyǵady», deıdi oblys ákimdigi bilim basqarmasynyń basshysy.
Basqarma basshysy keltirgen derekke júginsek, dırektory joq bilim ordalarynyń sany bastaýysh mektepterdiń esebinen kúrt artqan kórinedi.
«Dırektorsyz qalǵan oqý ordalarynyń sanyn bastaýysh mektepter arttyryp otyr. Ol jerde dırektor emes, ádisker dep atalady. Jalaqysynda 10 myń teńge ǵana aıyrmashylyq bolǵandyqtan, mamandar ol qyzmetke qyzyǵýshylyq tanytpaıdy. Konkýrstyń basym kópshiligi osylarǵa uıymdastyrylyp jatyr», deıdi R. Sadyrqulov.
Qalaı desek te, jyl basyndaǵy derekpen salystyrǵanda 17 dırektor taǵaıyndalypty. Áli 42 basshynyń orny bos tur. Olarǵa dırektor nemese ádisker taǵaıyndaýǵa áli qansha konkýrs uıymdastyrylady eken? Besinshi qyrkúıekte barlyq másele ońynan sheshile me? Ázirge belgisiz.
О́ńirdiń bilim salasyn órkendetý boıynsha jergilikti atqarýshy bılik tarapynan az jumys atqarylyp jatqan joq. Zaman talabyna saı jańa mektepter salynyp jatyr. Áıtse de, bilim salasynda birqatar kemshilik te bar. Máselen, bilim alýshylardy oqýlyqtarmen qamtý máselesi tamyz aıynyń aıaq tusynda ǵana ońynan sheshildi. Qalaı alyp qarasaq ta, salaǵa jaýapty mamandar keıbir ótkir máseleni der kezinde sheshe almaı otyrǵany anyq.
Jambyl oblysy
