Maǵjan aqynnyń ótken kúnnen qalǵan baǵasyz belgige tildi jatqyzǵany tegin emes.
«Erlik, eldik, birlik, qaırat, baq, ardyń –
Jaýyz taǵdyr joıdy bárin ne bardyń...
Altyn kúnnen baǵasyz bir belgi bop,
Nurly juldyz – babam tili, sen qaldyń!»
Iá, ata-babadan berilgen kesteli mura – baba tili. Moınyna burshaq salyp tilegen arýaqty erlerdiń táýelsizdik týrasyndaǵy armany óńge aınalyp, azattyq tańy atty. Araıly kún shuǵylasy betimizge tústi, rýhymyz qýattandy. Endi baba tilimizdi kórkeıtýge ne kedergi?
Qala mektepterindegi oqýshylardyń deni orys tilinde sóılep, orys tilinde bir-birimen uǵynysyp júrgenin baıqaımyz. Árıne, keńestik kezeńde tárbıelengen urpaqqa taǵar kinámiz joq, biraq sol urpaq rýhanı enjarlyqtan aýlaq bolyp, balalaryn qazaq tilinde tárbıelese eken. Adam qaı tilde sóılese, sol tilde oılanady, qalaı oılansa, ómiri solaı órbıdi. Máselen, orystildi zamandastarymyzdyń ádeti men ádebi de qazaq saltyna uqsamaıtyny belgili. Iаǵnı til arqyly tulǵanyń mádenıeti qalyptaspaq, til arqyly tutas bolmys túzilmek.
Aýyzdy qý shóppen súrtýden aýlaqpyz, táýelsizdik jyldarynan bergi kezeńde tól tilimizde sóıleýshilerdiń sany artty. Teledıdardaǵy túrli baǵdarlamalar qazaq tilinde júzege asty. Qazaq basylymdary kóbeıdi, qoǵamdyq ortalarda qazaqsha sóılenip, ultshyl jastar molaıdy. Álemdik bestsellerler men mańyzdy kitaptar qazaqshaǵa aýdarylyp, jastar sheteldiń bedeldi avtorlaryn erkin oqýǵa múmkindik aldy. Ult rýhanııatyna ólsheýsiz úles qosqan qadaý-qadaý tulǵalar týraly kıno túsirilip, nasıhattaldy. Konstantın Paýstovskıı: «Týǵan tiline jany ashymaǵan adam – jándikpen teń», degen eken. Shynynda, ana tili – ar ólshemi. Tildi shubarlaý – ardy shubarlaý, kóńil tunyǵyn laılaý. Ult taǵdyryna selqos qaraý syndy salǵyrt uǵymdar tilge teris qaraýdan bastalmaq.
Tilimizdi qorǵaýdyń, aıasyn keńeıtýdiń birneshe ádisin, alǵyshartyn usynyp kórelik. Birinshiden, ár otbasy qazaqsha sóılesýdi, úıde qazaqsha mámilege kelisýdi qolǵa alýy kerek. Osy arqyly kelesi urpaq ana tilinde sóılep ósetin bolady. Lev Tolstoı: «Árkim óz aýlasyn sypyrsa, búkil qoǵam tazalanar edi», degen bolatyn. Qazirgi urpaqty qazaqsha tárbıelemesek, odan keıingi urpaq ta orystildi bolyp ósedi. Ekinshiden, buqaralyq aqparat quraldarynda ana tilinde sóıleýdiń qudireti, ana tiliniń taǵylymy jóninde baǵdarlamalar kóbeıýi kerek. Ásirese aýqymy keń telearnalar ǵıbratty isti qolǵa alsa, nur ústine nur. Fılosof Nısshe «biz barlyq qasiretti usaq nárseni elemeýden tabamyz» degen-tin. Biraýyz sóz keıde eleýsiz, usaq nárse bolyp kórinýi múmkin, alaıda sol arqyly ózińnen órbigen tutas urpaqqa úlgi shashýǵa bolady. Jat eldiń tili hám mádenıetimen ósken bala órkókirek, ımansyz, dóreki bolýy múmkin, ondaı balaǵa qazaqy meıirim, qaıyrymdylyq, izgilikti úıretý qıynnyń qıyny. Úshinshiden, tildi qýattaý jóninde, baba tanym haqynda arnaıy saıystar, debattar uıymdastyrylýy tıis. Saıystardyń júldesine mol qarjy taǵaıyndalyp, orystildi qazaqtardyń yntasyn oıata bilý qajet.
Til – ulttyń júregi, til – ulttyń baılyǵy. Bul jattandy aforızmder emes, júrekke engizip tushynýǵa tıis kıeli uǵymdar. Júsipbek Aımaýytuly: «Ana tili – halyq bop jasaǵannan beri jan-dúnıemizdiń aınasy, ósip-ónip túrlene beretin, máńgi qulamaıtyn báıteregi», degen. Tilimizdiń tabıǵatyndaǵy zor qabiletin ashyp, ózimiz tanyp úlgermegen baılyǵyn ıgerý – basty dúnıe. Júıeli bastamalar qolǵa alynyp, bolashaqta qazaq tili óz kúshin tanytaryna senimim mol.
