Birinshi, bankterge qatysty jańa zań qabyldaý týraly. Ashyǵyn aıtý kerek, búgingi tańda eldegi bankter júıesiniń ekonomıkaǵa jasap jatqan qyzmeti tómen. Olardyń ishki tirligine eshkim de aralasa almaıdy. Aralasqymyz da joq. О́kinishtisi – bankterdiń ekonomıka salasyndaǵy kásiporyndar men kásipkerlerdi naqty jobalar boıynsha qarjylandyrmaýy. Múmkin sanaýly jobalar, tańdaýly kásipkerler bar shyǵar. Meniń biletinim – orta jáne shaǵyn kásipkerlerdiń olardan qarjy alýynyń qıyndyǵy, paıyzdyq kóleminiń joǵarylyǵy, qaǵazbastylyqtyń kóptigi.
Biraq bankterdiń barlyǵynyń da qarjylyq jaǵdaıy myqty, top-menedjerleriniń jalaqasy joǵary, trıllıondaǵan qarjy qozǵalyssyz esepshottarynda jatyr. Sondyqtan da Prezıdenttiń bul saladaǵy salyq mólsherin ádil belgileý, bankterdiń aksıonerleriniń dıvıdendterine sáıkes salyq tóleýi kerek ekendigi týraly aıtqany óte oryndy. Qabyldanatyn zańda osy jáne basqa da máseleler naqtylanýy kerek.
Ekinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý jaıy. Prezıdent orta bıznestiń el ekonomıkasyndaǵy úlesin 2029 jylǵa qaraı 15 paıyzǵa jetkizý týraly Úkimetke tapsyrma berdi. Qazir bul kórsetkish – 7 paıyz ǵana. Damyǵan memleketterde shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 60-70%-ǵa deıin jetedi. Iаǵnı, halyqtyń basym bóligi óz kásibimen aınalysady, ózin-ózi qamtamasyz etedi. Prezıdenttiń turǵyndardyń orta býyn sanatyn qalyptastyrý kerek degeni – osy. Eger turǵyndardyń jartysynan astamynda óz baspanasy, avtokóligi, balalaryn oqytýǵa múmkindigi, ózine jeterlik tabysy bolsa, ekonomıkanyń damyǵandyǵynyń negizgi kórsetkishi de sol bolmaq.
Úshinshi, agroónerkásip keshenin damytý boıynsha aıtylǵan naqty máseleler. Agroónerkásip keshenin tikeleı sýbsıdııalaý tásilinen arzan nesıe berý tásiline birtindep kóshirý kerek. Sharýalardyń birazdan beri aıtyp júrgeni de osy: uzaq merzimge, arzan paıyzben nesıe berilse – jaýapkershilik te artady, memlekettiń qarjysy da shyǵyn bolmaıdy.
Aýyl sharýashylyǵyndaǵy statıstıkany shynaıylandyrý osy salany damytýdyń naqty negizin qalaıdy. Memlekettik qoldaý kóbeıgenimen, naqty kórsetkishterdiń jaqsarmaýynyń sebebi de osynda.
Aýyl turǵyndaryna óz ónimderin óndirýge, óńdeýge jáne satýǵa múmkindik beretin ınfraqurylym qurý – aýyl sharýashylyǵy ónimderi kóleminiń artýyna, baǵanyń tómendeýine oń áser etetini daýsyz. Aýyl azamattarynyń, jaqsy qoldaý bolsa, esiginiń aldyndaǵy sharýashylyqpen ózin de, ózgeni de kókónispen, baý-baqsha ónimderimen, et, irimshik, sút-maımen qamtamasyz etetin múmkindigi tolyq bar. Tek olardy satyp alý, saqtaý, naryqqa shyǵarý ınfraqurylymyn jasaý kerek.
Prezıdent Joldaýynda qarjy-nesıe, salyq saıasatyna, ındýstrııany damytýǵa, ınfraqurylymdy, kadrlyq áleýetti arttyrýǵa, ekologııa, medısına, bilim, sport salalaryna qatysty kóptegen mańyzdy tapsyrmalar berilip, naqty maqsattar belgilendi. Solardyń zańnamalyq negizderin qalyptastyrýdaǵy zor jaýapkershilikti Parlament depýtattary da tolyq sezinedi dep senimmen aıta alamyn.
Álı BEKTAEV,
Senat depýtaty
