Osy oraıda Ulttyq ekonomıka mınıstrligine qarasty Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty (ERI) eki jyldan beri Azııa damý bankimen birlese ázirlep kele jatqan О́ńirlik ál-aýqat ındeksiniń mańyzdy kórsetkishiniń biri – halyqtyń jergilikti memlekettik organdarǵa seniminiń deńgeıi. Bul zertteý Eýropalyq áleýmettik zertteý, Dúnıejúzilik qundylyqtar sholýy, Eýropalyq qundylyqtar zertteýi, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń Jaqsy ómir ındeksi sııaqty ozyq tájirıbelerge súıene otyryp, statıstıka men saýalnama derekteri negizinde daıyndalǵan.
Atalǵan zertteýge qaraǵanda, ótken jyly barlyq óńirdiń ishinde Batys Qazaqstan oblysy (BQO) turǵyndarynyń jergilikti ákimdikterge senimi salystyrmaly túrde joǵary bolyp shyqty. Osy jónindegi kórsetkish 2022 jylǵy 55,3 paıyzdan 71,1 paıyzǵa deıin kóterilgen. Munyń basty sebebi byltyr Jaıyq óńiri turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 10 baldyq kórsetkish boıynsha aldyńǵy jylǵy 5,9 baldan 6,4 balǵa deıin artqandyǵynda bolsa kerek. Buǵan qosa, BQO-da sybaılas jemqorlyq deńgeıi 5,86 baldan 3,95 balǵa deıin tómendegen. Batysqazaqstandyqtardyń saılaý úderisine senimi 38 paıyzdan 39,9 paıyzǵa deıin artqandyǵy jergilikti máslıhattarǵa senim deńgeıiniń de 43,9 paıyzdan 59 paıyzǵa deıin kóterilýine áserin tıgizgeni anyq. Sondaı-aq jergilikti sottar (48,3 paıyzdan 61,3 paıyzǵa deıin) men polısııaǵa (50 paıyzdan 66,5 paıyzǵa deıin) senim de birshama artqan.
Jambyl oblysynda ákimdikterge senim 49,3 paıyzdan 63,7 paıyzǵa deıin kóterilgen. Sebebi Áýlıeata óńirinde turǵyndardyń qarjylyq ál-aýqaty 5,27 baldan 6,91 balǵa deıin kóterilip, jemqorlyq 7,2 baldan 5,43 balǵa deıin azaıǵan. Jambyldyqtardyń saılaýǵa senimi 15,3 paıyzdan 37,8 paıyzǵa deıin artqan. Nátıjesinde, máslıhattarǵa senim deńgeıi de 28,4 paıyzdan 51,6 paıyzǵa deıin ósken. Sottar (35,6 paıyzdan 45,5 paıyzǵa deıin) men polısııaǵa (40,4 paıyzdan 41,6 paıyzǵa deıin) senim de birshama joǵarylaǵan.
Túrkistan oblysy turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty byltyr 6,12 baldan 6,21 balǵa deıin jaqsarǵan. Al ákimdikterge senim kórsetkishi 44,8 baldan 58,6 balǵa deıin artqan. Saılaýǵa senim 25,2 paıyzdan 41,3 paıyzǵa deıin nyǵaıǵanyna sáıkes máslıhattarǵa senim de 36,5 paıyzdan 72,4 paıyzǵa deıin joǵarylaǵan. Bul – túrkistandyqtar ákimderden góri máslıhat depýtattaryna kóbirek senim artyp otyrǵanyn kórsetedi. Oblysta sottarǵa (42,9 paıyzdan 54,8 paıyzǵa deıin) jáne polısııaǵa (48,3 paıyzdan 50,3 paıyzǵa deıin) senim arta túsken.
Qarjylyq ál-aýqaty byltyr 5,92 baldan 6,97 balǵa deıin artqan qyzylordalyqtardyń jergilikti ákimdikterge seniminiń deńgeıi – 51,4 paıyz. Alaıda bul kórsetkish aldyńǵy jylǵymen salystyrǵanda 5,5 paıyz tómen. Qyzylorda oblysynda saılaýǵa senim deńgeıi 10,6 paıyzdan 34,4 paıyzǵa deıin artyp, jergilikti máslıhattarǵa senim 19,4 paıyzdan 42,1 paıyzǵa deıin joǵarylaǵan. Syr óńirinde sottarǵa senim 28,8 paıyzdan 44,3 paıyzǵa deıin artqan, al polısııaǵa senim 43,5 paıyzdan 42,6 paıyzǵa deıin tómendegen.
Abaı jáne Atyraý oblystarynyń memlekettik organdaryna da turǵyndardyń jartysynan kóbi senim bildirgen. Bul óńirlerde halyqtyń qarjylaı ál-aýqaty da, saılaý úderisine senim deńgeıi de birshama artqan.
О́zge óńirlerdiń memlekettik organdarynyń ishinde halyqtyń jartysynyń senimine ıe bolǵany neken-saıaq. Degenmen Qaraǵandy oblysynyń ákimdikteri bir jyl ishinde óz kórsetkishin 8,2 paıyzdan 48,8 paıyzǵa deıin, ıaǵnı aıtarlyqtaı jaqsartqanyn atap ótken jón. Al kómirli óńirde tek polısııa ǵana turǵyndardyń jartysynyń kóbiniń (51,6 paıyz) senimine ıe bolǵan.
Soltústik Qazaqstan oblysynda turǵyndardyń kópshiligi polısııa (61,7 paıyz) men sottarǵa (54,9 paıyz) ǵana senim artyp otyr.
Turǵyndardyń jergilikti bılikke senimi eń tómen óńir – Mańǵystaý oblysy. Byltyr mańǵystaýlyqtardyń ál-aýqaty 5,9 baldan 6,6 balǵa deıin artqanyna qaramastan, qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵandar áli de kóp. Al óńirdegi sybaılas jemqorlyq kórsetkishi 6,04 baldan 8,17 balǵa deıin sharyqtap ketken. Sondyqtan da ákimdikterge senim deńgeıi 56,6 paıyzdan 13,7 paıyzǵa deıin quldyrap ketken. Saılaýǵa senim kórsetkishi 37,6 paıyzdan 4,9 paıyzǵa deıin, al jergilikti máslıhattarǵa senim 46,3 paıyzdan 9,3 paıyzǵa deıin kemigen. Sottar (45,3 paıyzdan 13,7 paıyzǵa deıin) men polısııa da (48,8 paıyzdan 4,9 paıyzǵa deıin) jurt seniminen jurdaı bolýǵa jaqyndaǵan. Bıylǵy jyly osy oblystyń jáne jergilikti quqyq qorǵaý organdarynyń birinshi basshylary túgeldeı aýystyrylǵandyǵy bekerden-beker emes.
Jetisý oblysynyń jergilikti bıligine senim deńgeıi de máz emes. Bul óńirde turǵyndardyń qarjylyq ál-aýqaty 6,04 baldan 5,24 balǵa deıin tómendegen, al sybaılas jemqorlyq 5,34 baldan 5,82 balǵa deıin ulǵaıǵan. Sol sebepti ákimdikterge senim 63,5 paıyzdan 30,3 paıyzǵa deıin, ıaǵnı eki eseden astam kemigen. Saılaýǵa senim 63,7 paıyzdan 18,7 paıyzǵa deıin kúrt quldyrap, jergilikti máslıhattarǵa senim de 59,7 paıyzdan 27,5 paıyzǵa deıin azaıǵan. Sottar (63,3 paıyzdan 36,1 paıyzǵa deıin) men polısııaǵa (63,9 paıyzdan 36,1 paıyzǵa deıin) senim artýshylar qatary da seldiregen.
Aqmola, Almaty, Aqtóbe oblystarynyń memlekettik organdaryna senim deńgeıi 40 paıyzdan tómen. Olardyń ishinde tek Aqmola oblysynyń polıseıleri ǵana respondentterdiń 41 paıyzynyń qoldaýyna ıe bolǵan.
Elimizdiń úsh megapolısi turǵyndarynyń jergilikti bılik organdaryna senimi de tómendep ketken. Almaty qalasy turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 5,8 baldan 5,98 balǵa deıin jaqsarǵanymen, sybaılas jemqorlyq 6,67 baldan 7,31 balǵa deıin ulǵaıǵan. Almatylyqtardyń qaladaǵy ákimdikterge seniminiń 40,3 paıyzdan 26,5 paıyzǵa deıin azaıýynyń basty sebebi osy qoǵamdyq indettiń órshı túskeni bolsa kerek. Buǵan qosa, ońtústik astanada halyqtyń saılaýǵa senimi 36,7 paıyzdan 17,6 paıyzǵa deıin, al qalalyq máslıhatqa senimi 36,5 paıyzdan 22,2 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Almatylyq sottar (46,9 paıyzdan 26,5 paıyzǵa deıin) men polısııaǵa (47 paıyzdan 34,7 paıyzǵa deıin) senim de kemigen.
Astana qalasynda da turǵyndardyń qarjylyq ál-aýqaty 5,74 baldan 6,38 balǵa deıin artqanymen, sybaılas jemqorlyq deńgeıi 7,12 baldan 7,03 balǵa deıin ǵana azaıǵan. Bul kórsetkish – elordada jeń ushynan jalǵasýshylyq sııaqty keleńsizdik deńgeıi áli de joǵary ekendiginiń aıǵaǵy. Sondyqtan da respondentterdiń jergilikti ákimdikterge senimi 40,3 baldan 26,5 balǵa deıin tómendegen. Sondaı-aq astanalyqtardyń saılaýǵa senimi 36,7 paıyzdan 17,6 paıyzǵa deıin, al qalalyq máslıhatqa senimi 36,5 paıyzdan 22,2 paıyzǵa deıin azaıǵan. Elordalyq polısııaǵa da halyq senimi 43,7 paıyzdan 38,6 paıyzǵa deıin tómendegen. Bas shaharda tek sottarǵa degen senim 33 paıyzdan 38,1 paıyzǵa deıin artqan.
Byltyr Shymkent qalasy turǵyndarynyń qarjylyq ál-aýqaty 6,47-den 6,08 balǵa deıin nasharlaǵan. Sybaılas jemqorlyq deńgeıi 6,84 baldan 6,53 balǵa deıin, ıaǵnı sál ǵana azaıǵan. Osyǵan baılanysty shymkenttikterdiń qaladaǵy ákimdikterge onsyz da shamaly senimi 33,3 paıyzdan 33 paıyzǵa deıin tómendeýine shák keltirý qıyn. Degenmen úshinshi megapolıste saılaýǵa senim – 22,8 paıyzdan 26,7 paıyzǵa deıin, al qalalyq máslıhatqa senim – 26,9 paıyzdan 30,6 paıyzǵa deıin artqan. Bul jergilikti halyq ózderi saılaǵan depýtattarǵa kóbirek úmit artyp otyrǵanyn bildiredi. Alaıda sottar (33,3 paıyzdan 27 paıyzǵa deıin) men polısııaǵa (45,2 paıyzdan 28 paıyzǵa deıin) degen mardymsyz senim odan saıyn quldyraǵan.
Paıymdap qarasaq, turǵyndardyń qarjylyq ál-aýqaty artqan ári sybaılas jemqorlyq azaıǵan óńirlerde jergilikti bılik organdaryna senim nyǵaıa túsken. Al ekonomıkalyq jaǵdaıy nasharlap, turǵyndardyń tabysy azaıǵan óńirlerde jekelegen quqyq qorǵaý organdary ǵana halyqtyń kópshiliginiń senimine ıe bolǵan. Sonymen qatar, keı óńirde saılaýǵa jáne jergilikti máslıhattarǵa senim deńgeıi artqandyǵy – elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi oń nyshan.
