Fotokollaj – Erlan OMAR, «EQ»
Sarapshylar ekonomıkany qoldaýǵa arnalǵan kóptegen memlekettik baǵdarlamany qarjylandyrýdy qysqartý kerektigin qashannan beri aıtyp júr. Bolashaǵy bar jobalarǵa ǵana basymdyq berilse, el ishinde óndirilgen taýarlar kepildendirilgen naryqqa ıe bolary anyq.
Resmı aqparattarǵa qaraǵanda, bıyl qańtar-shilde aılary aralyǵynda ónerkásip óndirisiniń ındeksi mashına jasaýda 104,7%-dy quraǵan. Bizde negizinen sheteldik tehnıkany paıdalaný arqyly iri munaı qoryn ıgerse, kóptegen elde munaı óndirý ózderinen shyqqan munaı-gaz mashına jasaý bazasynyń damýyna túrtki bolyp otyr. Bizdegi bul sala áli de baıaý damyp jatyr. Sońǵy ýaqytta sorǵy men kompressor bólshekteri, kran, ventıl, qubyrǵa arnalǵan armatýralar, sısternalardy óndirý jolǵa qoıyldy. Taıaýda japqysh klapan, kompressorlyq jáne gıdrosıklondyq jabdyq, burandaly aıdaý júıesi men munaı-gaz jabdyqtarynyń óndirisin keńeıtý júzege aspaqshy.
Keıingi kezde avtomobıl ónerkásibi qarqyn alyp, kólik qurastyrýdyń kúrdeli deńgeıine kóshý tanymal sheteldik brendterdiń shaǵyn jınaǵyn shyǵarý josparlandy. Memlekettik qoldaý aıasynda 2027 jylǵa qaraı shaǵyn qondyrǵylardy qurastyrý úlesin jalpy óndiristiń 50%-yna deıin jetkizý qarastyrylǵan. Avtokólik bólshekteri bazasyn damytýda Qostanaı men Almaty qalalarynyń shaǵyn ındýstrııalyq aımaqtarynda oryndyq, plastıkalyq bólshek jáne mýltımedııalyq júıelerdi shyǵarý jobalary qolǵa alyndy.
Sonymen qatar bastapqy shıkizatty ishki óńdeýdi damytýǵa aıryqsha kóńil bólinip jatyr. Iri taý-ken óndirýshi kompanııalar bastapqy alıýmınıı men mys shıkizatyn otandyq óńdeýge múmkindik beretin 25 kelisimge qol qoıdy. О́tken jyly alıýmınııdi óńdeý kólemi 51 myń tonnany qurady. Bul kórsetkish aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 20%, 2021 jylmen salystyrǵanda 70%-ǵa artyq. Osy jyly óńdeýdi 72 myń tonnaǵa deıin jetkizý josparda bar kórinedi. Abaı oblysynda óńdeýdi ulǵaıtýǵa jylyna 300 myń tonna mys óndiretin mys balqytý zaýytyn salý josparlanǵan. Mamandar zaýyt mys kenishi men zamanaýı mys balqytý zaýytyn biriktiretin klasterdiń bir bóligine aınalatynyn, eń iri kásiporyndy iske qosý arqyly 2029 jylǵa qaraı mys óndirý kólemin 450 myńnan 750 myń tonnaǵa deıin arttyrý josparlanǵanyn aıtady.
Al bolat ónerkásibi «qaıta iske qosylýǵa» daıyndalý ústinde. Qaraǵandylyq alpaýyt «Qarmet» qazaq ıgiligine qaıta oralyp, bolat óndirýdi 10 mln tonnaǵa deıin arttyrý arqyly óz qyzmetin keńeıtýdi kózdep otyrǵan jaıy bar. Úkimet «Qazaqstal» arnaıy maqsattaǵy bolat óndirý boıynsha da jańa jobalardy qolǵa aldy. Ishki naryqqa temirjol tehnıkasy, máselen, lokomotıv, vagon men qosymsha quramdas bólikterdiń qajettilikteri ýaqytynda jetkizilýi tıis.
Qurylys ındýstrııasynda otandyq óndirýshiler búgingi kúni ishki naryqtyń negizgi qurylys materıaldaryna, onyń ishinde betonǵa 100%, sementke 93,7%, qurǵaq qurylys qospalaryna 98,3% qajettilikti ótep otyr deýge bolady. 2029 jylǵa deıin 170 jańa jobany júzege asyrý kómegimen sanıtarlyq-tehnıkalyq buıym, eden tósenishi, talshyqty sement paneli, tusqaǵaz, keramıkalyq plıtka, qaptaý kirpishi, jylý oqshaýlaǵysh, shatyr jáne qasbettik materıaldar óndirisi qurylys salasyndaǵy jergilikti qamtý úlesin 85%-ǵa deıin arttyrmaqshy.
Sondaı-aq elektr jabdyqtaryn shyǵarýǵa da kóńil bólinip jatyr. Ishki jalpy ónimdegi bul óndiristiń úlesi tym tómen. Úkimet daıyn ónimdi jetkizý arqyly ǵana emes, sonymen qatar jekelegen taýar assortımentin jergilikti óndirý arqyly sheteldik óndirýshilerden maksımaldy tabys alý mindetin qalaıdy. Sondyqtan Saran qalasyndaǵy jumys istep turǵan «Silk Road Electronics» JShS kásiporny negizinde qytaılyq «HKC Corporation», ońtústikkoreıalyq «Samsung Electronics» sııaqty jańa ınvestorlardy tartý arqyly turmystyq tehnıka óndirisi quryldy.
Úkimet óńdeýshi ónerkásiptiń basym baǵyttarynda qosylǵan quny joǵary klasterlerdi qurýda iri jobalardy júzege asyrýǵa kirisken. Atap aıtqanda, metallýrgııa jáne hımııa ónerkásibi, munaı-hımııa, avtomobıl ónerkásibi jáne basqa salalarda 17 joba bar. Bul bastamalar shıkizatty tereń óńdeýge jáne tutastaı alǵanda ekonomıkanyń turaqty ósýine yqpal etetin ilespe salalardy damytýǵa baǵyttalyp otyr.
