Bıyl elimizde til biliminiń tarlandary – Ábdýálı Qaıdar men Rábıǵa Syzdyq syndy kórnekti ǵalymdardyń ǵasyrlyq toıy atalyp ótip jatyr. Sondaı aýqymdy is-sharalardyń jalǵasy retinde ótken jıynnyń tizginin ustaǵan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Kárimbek Qurmanálıev ǵasyrǵa jýyq ǵumyr keshken birtýar tulǵany ónegeli isimen abyz-ana atanǵan ǵalymdardyń biregeıi ekenin jetkizdi.
«Rábıǵa Sátiǵalıqyzy – halqymyzdyń tilshi-ǵalym qyzdarynyń arasynan shyqqan tuńǵysh akademık, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. Ol – Alash ardaqtysy Ahmet Baıtursynuly týraly jazǵan tuńǵysh kitaptyń da avtory. Rábıǵa apamyz «halyq jaýynyń» qyzy bolyp, ǵylym esigin kesh ashqanymen birtalaı jetistikke qol jetkizdi. Alpys jylǵa jýyq Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynda qyzmet istedi. Túrkologııa salasyna da qalam terbedi. «Abaı shyǵarmalarynyń tili» atty dıssertasııalyq eńbek jazyp, ony odan ári keńeıtip, hakimniń poetıkalyq tilin tereńdete zerttedi. Osy baǵytta «Abaıdyń sóz órnegi», «Abaı óleńderiniń sıntaksıstik qurylysy», «Abaı jáne qazaqtyń ádebı tili» sııaqty kitaptary jaryq kórdi. Sondaı-aq ǵalymnyń XV-XIX ǵasyrdaǵy aqyn-jazýshylar tili, ortaǵasyrlyq jazba eskertkishteri tiliniń tarıhı jáne leksıko-grammatıkalyq qurylymy, tarıhı-leksıka, lıngvostılıstıka, tekstologııa, til mádenıeti salalaryna arnalǵan zertteýleri ǵylymı orta da óz baǵasyn alyp, áli kúnge deıin jas ǵalymdarǵa rýhanı azyq bolyp keledi. Qysqasy, akademıktiń zerdeli zertteýleri Til bilimi ınstıtýtynyń bedelin búkil túrki jurtyna máshhúr etti», dedi K.Qurmanálıev.
Al akademık Murat Jurynov ǵalymnyń qazaq tilin damytýǵa qatysty zertteýlerine toqtala kelip: «Qazaq tiliniń mádenıetin, kórkemsózin bıik deńgeıge kótergen tulǵa retinde kezinde M.Áýezov, Ǵ.Músirepov sekildi tulǵalardyń joǵary baǵasyn alǵan Rábıǵa Sátiǵalıqyzy talmaı istegen eńbeginiń arqasynda halqynyń qalaýlysyna aınaldy. Ǵalymnyń eńbekteri búginde túrki jurtyna ortaq mura» dep eske alsa, akademıktiń Qadyrǵalı Jalaırıdiń «Jámı-at-taýarıhyn» zertteýge qosqan eńbegin «Halyqaralyq Qadyrǵalı Jalaırı» qorynyń prezıdenti, zań ǵylymdarynyń doktory, professor О́miráli Qopabaev joǵary baǵalady.
Sondaı-aq jıyn barysynda Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov akademıktiń lıngvıstıka jáne túrki halyqtarynyń ádebı tilin zertteý eńbekteri týraly aıta kelip, ony ári qaraı nasıhattap, keń kólemde zertteı túsý kerek ekenin jetkizdi.
Uzaq jyldar qazirgi A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynda qyzmet istegen asyl tulǵanyń kıeli shańyraqta qaldyrǵan izi saırap jatyr. Sondyqtan atalǵan ınstıtýttyń dırektory Anar Fazyljan kórnekti ǵalymnyń eńbekterine jan-jaqty toqtaldy.
«Kóp jaǵdaıda akademık Rábıǵa Syzdyq sııaqty myltyqsyz maıdan ókilderiniń eńbekteri ádette qalyń kópshilikke beımálim bolyp jatady. Osy rette ǵalymnyń halqymyzben birge jasap kele jatqan qazaq tiliniń tarıhy, jazba eskertkishterdiń tili, Abaıdyń sóz órnegi men Alash zııalylarynyń ǵylymı izdenisteri, ádebı til, sóz sazy, sóz mádenıeti, stılıstıka, leksıkologııa, leksıkografııaǵa qatysty zertteýleri – qazirgi qazaq lıngvıstıkasy men túrkitaný salasyn jańa beleske kóterdi. Qazaq tiliniń orfografııalyq erejesin jazdy. Aqyn-jazýshylar shyǵarmalaryndaǵy kórkem ádebı tildiń ereksheligin zerttedi», dedi ol.
Sondaı-aq konferensııa barysynda týmysynan boıyna tektilik, bekzattyq daryǵan ǵalymnyń ómiri men ǵylymdaǵy bolmysy jaıynda pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Faýzııa Orazbaeva baıypty baıandama jasap, onyń gýmanıtarlyq ǵylym salasyn zertteýde tyń jańalyq ashqanyn erekshe atap ótti. Al fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Jamal Mankeeva óz baıandamasynda akademıktiń til men sóıleý mádenıetiniń normatıvtik qalyptary, jazý men emle zańdylyqtary, Q. Jubanovtyń qazaq til bilimindegi orny, A.Baıtursynuly jáne til bilimi máseleleri, lıngvodıdaktıka jáne qoldanbaly lıngvıstıka, Abaı tiliniń erekshelikteri, túrkitaný máseleleri, tarıhı leksıkologııanyń negizgi qyrlary týraly zertteýlerin sóz etti. Sonymen birge Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Tynyshtyq Ermekova, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń qaýymdastyrylǵan professory Orynaı Jubaı, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Gúldarhan Smaǵulova baıandama jasap, ǵalym eńbekterin jan-jaqty saralady. Sondaı-aq til bilimi bilgiriniń týǵan jerinen kelgen ólketanýshy Myrzabaı Bekarystan Aqtóbe oblysy Oıyl aýlynda Sátiǵalı Qutqojın men akademık Rábıǵa Syzdyq atynda memorıaldyq mýzeı ashý týraly usynysyn aıtty. Qazirgi tańda ǵalymnyń rýhanı murasyn jınaqtaýmen shákirtteri aınalysyp jatyr eken.
Bıyl sáýir aıynda A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde ǵalymnyń 100 jyldyǵyna baılanysty mazmundy is-shara ótken edi. Sonyń aıasynda ınstıtýt ǵalymdary respýblıka boıynsha baspagerlerdi jınap, qazirgi jazý, syzýdyń túıtkildi máselelerin talqylap, jetekshi ýnıversıtet stýdentterinen R.Syzdyq qurmetine jalpyhalyqtyq dıktant aldy. Aldaǵy qazan aıynda da birtýar ǵalymnyń eńbekterin nasıhattaýǵa arnalǵan Til bilimi ınstıtýty ǵalymdarynyń uıytqy bolýymen joǵary da atalǵan oqý ornynda halyqaralyq kongress ótkizý josparlanyp otyr.
ALMATY
