Qazir jasym seksendi alqymdap qaldy. Sonda da «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ár sanyn qaldyrmaı oqımyn. Talaı alyptyń qoltańbasy qalǵan basylym zamanǵa saı jańasha túrlengen. Oqyrmanǵa oı salar salmaqty materıaldar jıi jarııalanady. Osy gazetti oqyp otyryp, qazir aýyl men qala mádenıeti jaqyndaı túskenin ańǵaramyn. Buryn shalǵymen shóp shaýyp, arbamen otyn tasyǵan aýyl turǵyndarynyń qasynda qalalyqtar áldeqaıda mádenıetti kórinetin. Qazir bári ózgerdi.
Olımpıada chempıony, marqum Jaqsylyq Úshkempirovtiń: «Ár aýyldan bir azamat shyǵyp, týǵan jerin kórkeıtýge kúsh salsa, aýyl ajarlana túsedi», dep aıtqany bar edi. Qalada kez kelgen sport túrimen aınalysýǵa múmkindik bar. Al aýylda ondaı jaǵdaı bolǵan joq. Aýyl balalary boıyndaǵy qabileti men ónerin ózderi ushtady. Keıbir talantty jastar orys tilin bilmegennen qoǵamnan shettep qaldy. Máselen, biz áskerde bolǵanda orysshany jetik bilmegendikten, qatty qınaldyq. Sodan namysqa tyrysyp, sol qıyndyqty jeńýge tyrystyq.
Áskerden oralǵannan keıin Shalkóde aýyldyq okrýgine qarasty Talas (Qoshqar) aýyly Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy segiz jyldyq orta mektebine dene tárbıesi pániniń muǵalimi bolyp ornalastym. Aǵashtan salynǵan eski mektep. Jaǵdaıy syn kótermeıdi. Sport quraldary múldem joq. Oqýshylar eski bas kıimniń ishine shóp tyǵyp, dop jasap oınap júr. Sport alańy da salynbaǵan. Bir jaǵynan, dene tárbıesi pánin eshkim sabaq dep eseptemeıdi. Sodan birden jumysqa kiristim. Aldymen oqýshylardy uqyptylyqqa, tártipke úırettim. Dene tárbıesinde sport kıimin kııýdi talap ettim. Erkin kúresten sport sheberi edim. Sony paıdalanyp, kúres úıirmesin ashtym. Balalardy daıyndaıtyn oryn bolmaǵandyqtan, mekteptegi aǵash sheberhanasynyń edenine saban tósep, sonda daıyndaldyq. Sóıtip, aýdandyq jarystarǵa qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe boldyq.
1983 jyly mektebimiz on jyldyqqa aınalyp, eki qabatty jańa ǵımaratqa kóshti. Oqýshylar sany 300-ge jetti. Degenmen, mekteptiń sport zaly tolyq jabdyqtalǵan joq. Áriptesim Qaharman Raqymbekov ekeýmiz aptalap júrip, sportzaldy bir qalypqa keltirdik. Kúres úıirmesiniń jumysyn odan ári jandandyrdyq. Bizge aýdandaǵy qazaq kúresiniń jattyqtyrýshysy Bekbolat Birbaev aqyl-keńesin berip otyrdy. Aıadaı ǵana eldi mekende aýyl sportyn damytýǵa jalǵyz men ǵana emes, kóptegen azamat úles qosty.
Qazir el eńsesi bıik. Aýylda bolsyn, qalada bolsyn kózdiń jaýyn alar zamanaýı sport keshenderi jetkilikti. Jastarǵa sporttyń kez kelgen túrimen aınalysýǵa múmkindik mol. Keıde osy sport saraılary bizdiń jas kúnimizde bolǵanda ǵoı dep armandaımyn. Árıne, ýaqytty keri qaıtara almaımyz. Aýyl – ulttyń qarashańyraǵy. Bastysy, osyny umytpaıyq.
Nurlan ÁKIMBAIULY,
zeınetker ustaz, «Y.Alynsarın» tósbelgisiniń ıegeri
TALDYQORǴAN
Otan otbasynan bastalady
Men Ulybrıtanııanyń Edınbýrg qalasynda dúnıege keldim. Búginde №39 S.Qojyqov atyndaǵy memlekettik mamandandyrylǵan lıseıde oqımyn. 3-4 jasymnan bastap ákem men anam da, atam men ájem de meniń ártúrli baǵyttaǵy yntamdy qoldap, damytýǵa tyrysty. Bir atap óterligi, otbasymnyń ár múshesi túrli saladan habardar jáne soǵan baılanysty maǵan qoldaý kórsetip, aqyl-keńesterin aıtyp otyrady. Máselen, atam qurylysshy, negizgi hobbıi, ıaǵnı qoly bos kezindegi aldanyshy – sýret salý. Atam maǵan sýret salýda kóp keńes beredi. 2023 jyly qazan aıynda Ustazdar kúnine uıymdastyrylǵan Almaty qalalyq «Beıneleý» baıqaýynda 200-den astam oqýshy arasynan 2-oryn aldym.
Al bı jáne kıim stıli jaǵynan anamnyń qabileti aıtarlyqtaı. Horeograf ustazym bıden úı jumysy jattyǵýlaryn tapsyrǵanda anama júginemin. Mysaly, bıylǵy Naýryz meıramyna oraı uıymdastyrylǵan respýblıkalyq «Queen of Dance» bı baıqaýynda 1-oryn jeńip aldym.
Ájem – fızık-matematık. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Meni kishkentaı kezimnen arıfmetıkaǵa, óse kele matematıkaǵa baýlydy. 2019 jyly RFMM matematıkadan uıymdastyrǵan halyqaralyq «Mathematics Without Borders» olımpıadasynda 3-oryn, al bıylǵy cáýir aıynda ótken Almaty qalasy mektepteri arasyndaǵy matematıkadan «Altyn saqa» olımpıadasynda da 3-oryn ıelendim. Árıne, alda budan da joǵary jetistikterge jetýge talpynatyn bolamyn. Sóz retinde aıta keteıin, ájem tek matematık qana emes, dámi til úıiretin túrli taǵam daıyndaıtyn aspaz da.
Ákem – professor, attary álemge áıgili Kembrıdj, Glazgo, Herıot-Vatt ýnıversıtterinde bilim alǵan. Búginde ǵalym, ýnıversıtette oqytýshy. Maǵan zertteý jumysynyń mańyzdy ekenin túsindiredi. Kanıkýl kezinde ózime qyzyq taqyrypqa qatysty aqparattar jınap, zertteýge tyrysamyn. Árıne, áli úırenerim kóp, zertteýde jetistikterge qol jetkizemin degen úmitim bar. Ákem aıtady, ǵylymı-zertteý jumystary arqyly memleketimiz tez damıdy dep. Sondaı-aq ákemmen birge sport taqyrybynda kóp sóılesemiz. Qolymyz bosta birge otyryp ıýtıýbtan boks kóremiz. Qyz balaǵa boks ne kerek dep oılaýlaryńyz múmkin. Maǵan Muhammed Álı qatty unaıdy. О́ıtkeni ol – tek boksshy ǵana emes, elindegi ádilettilik úshin kúresken adam. Men de elimizde ádilettiliktiń qazirgiden de tereńdep, bekem ornyqqanyn qalaımyn, osy iske óz úlesimdi qossam dep armandaımyn.
Qazir til bilý – óte mańyzdy. Ákem qazaq, orys, aǵylshyn jáne nemis tilderin biledi, al anam qazaq, orys, aǵylshyn jáne polıak tilderinde erkin sóıleıdi. Til úırený jaǵynan ata-anam maǵan úlgi. Qazir ana tilim – qazaq tilimen qatar, orys tilinde erkin sóıleımin. Aǵylshyn tilin úırenip júrmin. Táýelsiz elimiz úshin qazaq tiliniń mańyzy óte joǵary, sondyqtan oǵan otbasyndaǵy tárbıeden bastap memlekettik deńgeıde mán berilýi kerek dep esepteımin. Men qazaq tilinde kishkentaı kezimnen atam aıtatyn ultymyzdyń uly tulǵalary týraly áńgimelerden úlken áser alamyn.
Sabaqtan, úıirme jumystarynan sharshap kelgende anamnyń: «Qazir qınalsań, óskende jemisin jeısiń. Jaqsy maman bolsań, Otanyńa jaqsy qyzmet etesiń», dep aıtqandary sanamda jańǵyrady. Áp-sátte sergip sala beremin. Al hatymnyń sońynda otbasymdy janymdaı jaqsy kóretinimdi, otbasy músheleri men úshin úlgi ekenin atap kórsetsem deımin.
Aıarý TANEKENOVA
ALMATY
