Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Táýelsizdik alǵan jyldarymyzda Amangeldi aǵamyzdyń jasy 50-den endi ǵana asyp edi. Biraq buǵan deıin jınaǵan bilimi men tájirıbesin, ustanymyn ult qyzmetine arnaı bildi. Onyń negizinde ákesiniń qany, anasynyń sútimen berilgen tabıǵı minez-qulyq qasıetimen birge, ózi úzdiksiz eńbek arqyly qalyptastyrǵan qarym-qabileti de erekshe-tuǵyn. Bir jaǵynan alǵanda, Amangeldi Ábdirahmanuly tabıǵatynan ómirde bolyp jatqan kúrdeli úderis pen túrli alýan oqıǵadan oı qorytyp, túıin túıip, tujyrym jasap, zańdylyǵyn anyqtaı alatyn fılosof jáne áleýmettanýshy boldy. Ekinshi jaǵynan, osy tujyrymdar men qorytyndylarǵa negiz bolatyn aqparatty jınap, tarazyǵa salyp, taldap, ony ǵylymı tásildermen tujyrymdama deńgeıine jetkize alatyn zerdeli ǵalym edi. Ol kisiniń biregeı bolmysynda tabıǵı danalyq pen kemeńgerlik, ǵalymǵa tán yjdaǵattylyq pen eńbekqorlyq biteqaınasyp jatty. Úshinshiden, Amangeldi Ábdirahmanuly parasatty ustaz boldy. Onyń ustazdyǵyn jańa tehnologııaǵa saı paıdalanyp qalý maqsatynda ómiriniń sońǵy jyldarynda dáristerin YouTube-arnada jazýdy uıymdastyryp, ony Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń rektory Laýra Qarabasova qolǵa ala bastaǵan edi. О́kinishke qaraı, ýaqyt jetpeı qaldy. Biraq ol kisi boıyndaǵy baryn, jıǵan-tergenin, óziniń tikeleı dáris bergen stýdentterimen de, jalpy kóziqaraqty, kókiregi oıaý azamattarmen de bólisip, qazirgi qazaq qoǵamynda ozyq oıly azamattar bolsa, solardyń báriniń qalyptasýyna áser etti.
Amangeldi Ábdirahmanulynyń jańa qyrynan tanylýyna, ulttyq deńgeıdegi máselelerdi kóterýine, ulttyq deńgeıde pikir qalyptastyrýshy tulǵaǵa aınalýyna Parlament Májilisiniń depýtaty atanýy úlken múmkindik týǵyzdy. Parlament minberin árkim ártúrli paıdalanady. Biraq Amangeldi Aıtalynyń depýtat retindegi qyzmeti jańaǵy aıtqan boıyndaǵy úsh úlken qasıettiń ushtasýynyń taǵy bir kórinisine aınaldy. Tereń qoǵamdyq máselelerdi tanyp, onyń saldary sheshilmese qalaı bolatynyn, sheshilse qalaı bolatynyn boljap, qoǵamdyq-saıası ómirimizge baılanysty úlken oılar aıtty. Jadaǵaı uran emes, tereń oıly usynysymen erekshelendi. Zańǵa qajetti ózgeristerdi ázirlep, olardy qorǵap, zań normasyna aınaldyra bildi. Sonymen qatar túrli oqý oryndarynda, qoǵamdyq kezdesýlerde, «Temirqazyq» sekildi klýbtardyń otyrystarynda ustazdyq paryzyn tolyǵynan atqara bildi. Sol sebepti, «Temirqazyq» klýbyn Almatydan Astanaǵa kóshirgenimizde Amangeldi Ábdirahmanulyna klýbtyń ǵylymı jetekshisi bolýdy usyndym. «Temirqazyqty» birge ótkizgen jyldarymyz óte jemisti boldy, sebebi ár otyrysty daıyndaýda, qorytýda Amangeldi Ábdirahmanulymen tereń máseleler boıynsha suhbattasý múmkindigi týdy.
«Aqjol» partııasynyń músheleri retinde tuńǵysh ret elimizde ulttyq saıasat tujyrymdamasyn daıyndaǵan edik. Ol tujyrymdama Amangeldi Ábdirahmanulynyń jetekshiligimen ázirlendi. Árıne, partııa tóraǵasy retinde men de óz ustanymdarymmen bólisip, úles qostym. Biraq basty eńbek Amangeldi Ábdirahmanulyna tıesili. Sol tujyrymdamany ázirleý kezinde ol kisiniń ǵylymǵa tán aqıqatqa umtylýy men qarapaıymdylyǵynyń ózara úılesim taýyp turǵanyna kóz jetkizdim.
Ol ǵalym retinde qaı áleýmettik máseleni de tereń biletin. Degenmen árbir usynysty muqııat qarap, árbir usynys ıesine qurmet bildirip, úlgi kórsetti. Sońǵy jıyrma jylda Amangeldi Ábdirahmanulymen suhbattasyp, aǵaly-inili armandas retinde aralasýymdy ómirimdegi úlken olja dep esepteımin. Aǵamyz depýtattyq mandaty aıaqtalǵan soń qaıtadan Aqtóbege oralýǵa bel býdy. Gúljan jeńgeı ekeýi Aqtóbege oralyp, burynǵy ortasymen qaýyshyp, Ábekeń qaıtadan shákirt tárbıeleýge belsene kiristi. Bul men úshin qıyn da jaǵdaı boldy. О́ıtkeni qajet kezinde dıdarlasa almaısyń. Alaıda ol kisi Astanaǵa kelgende mindetti túrde ýaqyt bólýge tyrysyp, ekeýmiz ońasha otyryp eki-úsh saǵat boıy áńgimelesetinbiz. Men múmkindiginshe ýaqyt taýyp Aqtóbege saparlap turýǵa tyrystym. Sol kezde ol kisiniń boıynda áli de kóp armany bar ekenin baıqadym. Sonyń bir kórinisi – sońǵy úsh tomdyǵy, ulttaný, dintaný kitaptary. Ásirese «Qazaqty namysy qamshylasyn» sekildi tereń fýndamentaldy kitaby, basqa da irgeli eńbekteri ulttyq dúnıetanym kókjıegin keńeıtip, óz-ózimizdi tanýymyzdy tereńdetip, ultty jańa bıikterge daıyndaýda qajet, orasan zor eńbek boldy. Sonymen qatar Amangeldi Ábdirahmanulynyń ózine tán erekshe aǵalyq jylylyǵy bar edi. Bilimi ushan-teńiz bola tura, inilerin tyńdaýdy da bilip, sol turǵydan úlgi kórsetti.
Búginde qoǵamda Amangeldi Ábdirahmanulynyń orny oısyrap tur. Degenmen artynda qalǵan mol murasy ultqa úzdiksiz qyzmet qyla bermek. Ol úshin bilim ordasynda «Aıtaly oqýlary» degen atpen konferensııalar uıymdastyrylyp, sonymen birge, ǵalym eńbekterin saralap, tereńine úńiletin ǵylymı eńbekter jazylsa quba-qup bolar edi.
Ábekeńdi tolyq tanydyq deýge, eńbekterimen tanystyq, zerttedik dep aıtýǵa áli erte. Ol osyndaı jaǵdaıda urandap ketpeı, jalań madaqqa berilmeı, tereń tolǵanyp, ádil baǵa berýge úıretti. Amangeldi Ábdirahmanulynyń óte jaqyn kórgen qaryndasy Hanbıbi Esenǵaraqyzy apamyz edi. Maǵan ol eki kisini bir-birimen tanystyrý baqyty buıyrdy. Sol kezden bastap ekeýiniń ómirge tereń qarap, úderisterge tereń úńile alatynyna, ekeýara aǵaly-qaryndasty ǵajap syılastyq ornaǵanyna kýá boldym. Qazir endi Hanbıbi apaımen kezdesip, ne bolmasa telefon arqyly sóılesken kezde mindetti túrde Amangeldi Ábdirahmanulyn eske alamyz.
Amangeldi Aıtaly shyn máninde qaıtalanbas tulǵa edi. Buryn aǵaly-inili bolyp aralasqanda oǵan degen sheksiz qurmetim men iltıpatym qazir saǵynyshpen almasty. Men qatty saǵynatyn adamnyń biri – Amangeldi Ábdirahmanuly. Biraq bir shúkir, táýba deıtinim eline mol mura qaldyrdy. Sol murany zerdelep te, zerttep te, damytyp ta ultqa eńbek sińire beretin jańa býyn qalyptasyp keledi.
Álıhan Baımenov,
Astana memleket qyzmet habynyń tóraǵasy
