Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Joldaýda erekshe atalyp ótken negizgi máselelerdiń biri – ekonomıkanyń sý sharýashylyǵy, energetıka jáne qurylys sııaqty mańyzdy salalarynda kadr tapshylyǵyn sheshý qajettiligi. Bul salalar Qazaqstannyń ınfraqurylymy men ekonomıkalyq turaqtylyǵy úshin mańyzdy ekeni sózsiz, al bilikti mamandardyń jetispeýi osy salalardyń damýyn tejeıdi. Prezıdenttiń atalǵan salalarda adamı kapıtaldy damytýǵa basymdyq berýi bolashaq eńbek naryǵynyń suranystaryna jaýap beretin bilim berý baǵdarlamalarynyń mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Qazaqstannyń joǵary bilim berý júıesin ınternasıonalızasııalaý – Prezıdent Joldaýynyń taǵy bir mańyzdy baǵyty. Sheteldik ýnıversıtetterdiń kampýstaryn ashý, sheteldik stýdentterge arnalǵan baǵdarlamalar men aǵylshyn tilindegi baǵdarlamalardy ashý joǵary bilimniń ınternasıonalızasııasynyń mańyzdy elementteri jáne joǵary bilimdi sapaly damytýdyń tıimdi joldary. Qazaqstanda álemdik ýnıversıtetterdiń fılıaldary men kampýstaryn ashý – bilim sapasyn arttyrýǵa jáne otandyq túlekterdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jasalǵan mańyzdy qadam. Bul ýnıversıtetter jergilikti bilim berý júıesine paıdaly bolatyn ozyq akademııalyq tájirıbe men zertteý múmkindikterin usynady. Sonymen qatar ózimizdiń stýdentterge shetelge barmaı-aq halyqaralyq oqý josparlaryna jáne oqytý ádisterine qol jetkizýge múmkindik beredi, osylaısha álemdik deńgeıdegi bilim berý qoljetimdi bola túsedi. Mysaly, Joldaýda erekshe atalǵan mamandyqtar boıynsha álemdegi jetekshi ýnıversıtettermen yntymaqtastyq ornatý, olardyń oqý baǵdarlamalaryn engizý osy salalarda qazirgi zamanǵy bilikti mamandardy daıyndaýǵa múmkindik beredi.
Mańyzdy aspektiniń biri – Prezıdenttiń joǵary bilim berý salasynda resýrstardy strategııalyq bólýdi talapty etýi. Resýrstardy bólýde ónimdilikke negizdelgen qarjylandyrý úlgilerine kóshýge qatysty usynys qarjylyq resýrstardy bilim sapasy men zertteý nátıjelerin arttyrýǵa jáne túlekterdiń jumyspen qamtylýyna negizdeledi. Bul tásil, ásirese Qazaqstannyń keń aýqymdy ekonomıkalyq maqsattarymen ózektes. Memlekettik qarajatty oqý, zertteý jáne túlekterdiń jumyspen qamtylýy sııaqty kórsetkishter boıynsha joǵary deńgeıde nátıjeler kórsetken joǵary oqý oryndaryna bólý arqyly úkimet joǵary bilimge salynǵan ınvestısııanyń qaıtarymyn arttyra alady. Bul sondaı-aq ýnıversıtetterge óz baǵdarlamalaryn únemi jetildirýge jáne olardy ındýstrııanyń qajettilikterine sáıkestendirýge yntalandyrady.
Memleket basshysy joǵary oqý oryndary men naqty ekonomıkanyń arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa erekshe mán beredi. Bul túlekterdiń jumys berýshilerge qajet daǵdylar men bilimge ıe bolýyn qamtamasyz etý úshin óte mańyzdy. Ýnıversıtetter men ónerkásip arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqty damytý arqyly Qazaqstan joǵary bilim berý júıesiniń túlekteri ekonomıkalyq damýǵa daıyn bolýyn qamtamasyz ete alady. Ýnıversıtet pen ónerkásip arasyndaǵy áriptestik tujyrymdamasy zertteýler men ınnovasııalarǵa da taralady. Ýnıversıtetter tek bilim berý mekemeleri ǵana emes, sonymen qatar ınnovasııalyq ekojúıeniń negizgi qatysýshylary retinde qarastyrylady. Zertteý baǵdarlamalaryn ónerkásiptiń qajettilikterimen úılestirý arqyly joǵary oqý oryndary tehnologııalyq jetistikterge serpin berip, ekonomıkalyq damýǵa úles qosa alady. Joldaýda ınnovasııalyq saıasatty eldiń ǵylymı-tehnologııalyq basymdyqtarymen úılestirý qajettiligi týraly aıtylýy ýnıversıtetterdiń ulttyq ınnovasııalyq júıedegi mańyzdy rólin kórsetedi.
Memleket basshysy sheteldik taǵylymdamalardy jaı formaldylyq nemese «akademııalyq týrızm» retinde qaramaý qajetin de erekshe atap ótti. Mundaı máselege kóńil bólýi óte oryndy. Sebebi búginge deıin shetelde taǵylymdamadan ótken adamdardyń ǵylymı áleýeti nemese kásibı biliktiligi qanshalyqty artty jáne olar kelgen soń tájirıbege engizip jatyr ma degen suraq qoıylǵan joq edi. Osynyń saldarynan myńdaǵan mamandar men ǵalymdar shetelge barýdy týrızmge aınaldyryp júrgen jaǵdaı jıi kezdesedi. Sol sebepti taǵylymdamadan ótýden buryn, shetelge ketip bara jatqan adamǵa sol elde ǵylymı jumys qalaı júrgiziledi, ol jerde qandaı zertteý júrgizilip jatyr, jáne ol jaqta biliktiligin qanshalyqty kótere alady degen suraqtar qoıylý kerek. Sondaı-aq, taǵylymdamaǵa bólinetin oryndardyń bir bóligin magıstratýraǵa bergen durys. Bir jyl magıstratýrada oqyǵan men bir jyl taǵylymdamadan ótý – jer men kókteı, salystyrýǵa kelmeıtin jaǵdaı. Árıne, jekelegen tehnıkalyq jáne jaratylystaný mamandyqtary boıynsha laboratorııalyq jáne synaq jumystaryn shetelde júrgizý qajet kezde taǵylymdamaǵa barý qajet. Alaıda bul – óte sırek kezdesetin jaǵdaı. Sondyqtan da, shetelde taǵylymdamadan ótý mehanızmin jetildirip, onyń qoǵam men memleketke naqty qajettiligin eskerý kerek.
Qorytyndylaı kele, Prezıdenttiń jyl saıynǵy Joldaýy Qazaqstandaǵy joǵary bilimdi damytýǵa arnalǵan batyl jáne bolashaqqa baǵyttalǵan strategııany belgileıdi. Qazirgi jáne bolashaq eńbek naryǵynyń qajettilikterine jaýap berý, joǵary bilim júıesin ınternasıonalızasııalaýdy arttyrý, resýrstardy strategııalyq bólý, ýnıversıtetter men ónerkásip arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý sııaqty negizgi baǵyttarǵa nazar aýdarý bilim berý sektorynyń keshendi transformasııasyna negiz qalaıdy. Bul strategııalardy tıimdi iske asyrý Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń bolashaqtaǵy syn-tegeýrinderge jaýap bere alýy úshin óte mańyzdy. Bilim berý nátıjelerin ekonomıkalyq qajettiliktermen sáıkestendirý, ınnovasııalardy ilgeriletý jáne jahandyq ozyq tájirıbelerdi engizý Qazaqstandy óńirdegi bilim berý salasyndaǵy kóshbasshy ári ıntellektýaldy, ekonomıkalyq belsendiliktiń ortalyǵyna aınaldyrý úshin óte mańyzdy. Eger bul is-sharalar júzege assa, olar ulttyń uzaq merzimdi órkendeýine jáne turaqtylyǵyna úlken úles qosady.
Baqyt Altynbasov,
zań ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor
