Qudalyq

Birde aýdanda úlken jınalys bolǵan eken. Jańadan kelgen aýdan ákimine aqsaqaldar «Qaraǵym endigimiz uıat, budan bylaı apparatyńdy qazaqsha sóılet!» depti. Ákim qos alaqanyn jaıyp «qazaqsha biletin kadr joq» dep múláıimsıdi. Top ortadan Aman aǵa yrshyp turyp: «Men barmyn, káne qyzmetiń, ákele ǵoı, istep jibereıin», depti. Sasyp qalǵan ákim myrzanyń janary jypylyqtapty. Kýá bolǵandar «kúlkige bir kómildik» dep, esterine túsken saıyn ezý tartatyn kórinedi.

Osy Aman aǵamyz jýyq jyldary kelin túsiripti. Bul – óz aldyna bólek hıkaıa. Ony óz aýzynan estidik. Balalarynyń kenjesi, shańyraqtyń ıesi bir kúni: «Áke, keshikpeı kelin áke­lemin», depti. «Oıbaı, myna­ýyń jaqsy jańa­lyq qoı, kelin qaı jaqtan, qal­qam?» dese, balasy «Hromtaýdan» dep jaýap qatypty. Aǵamyz­dyń júregi zyrq etipti. «Ol jaq­tyń qazaǵy «orysbaı­laý» bolýshy edi, endi meniń kelinim­men oryssha sóılesýim qalǵan eken ­ǵoı», dep ishteı qynjylady. Osy­ny oılaǵanda, Aman aǵanyń qany oınap shyǵa kelgen. Ashýlanǵan­da eki kózi ıt qýǵan eshki basta­nyp, juqa qabaǵyna shanshyla qalý­shy edi, dál sóıtipti. Sheke tamyry kóge­rip, bóbejigi búlkildep tu­ryp, uly­na: «Balam, kelin qazaqsha ­bile me?», depti. Balasy bolar-bol­mas ba­syn shaıqaıdy. Túsinikti.

Osydan keıin aǵamyz, óz sózi­men aıtqanda, «qarsy shabýyl­ǵa» da­ıyndalǵan. Quda bolýdyń josparyn jasaǵan. Sóıtip, arada apta ótkende kempirin ertip, qorjyn-qospaǵyn arqalap quda­lyqqa kelgen. Qudasy qarsy ala­dy. Ábekeńde ún-tún joq. Úıden at­tanarda kempiri: «Áı, sen shal jónsiz sóılep, qudalardy ren­jitpe, ańdysyn baıqaıyq. Sóıleıtin kezde men belgi berem, oǵan deıin tynysh otyr», depti. Qudalar bolsa ózara oryssha sóı­lesip shaýyp júr... Shaı ishildi, qorjyn sógildi, tynys keńidi. Aǵamyz kempirine qarap qoıady, «belgi» berýdi umytqan sııaqty. Aqyry tózimi taýsylǵan aǵaı aǵytylyp ketipti. Tórde shirenip otyryp: «Meniń kelinim qaıda? Shaqyryńdar!», deıdi. Qudalar jaǵy qyzdy izdep abyr-sabyr. Bir páleniń bastalǵaly kele jatqa­nyn basqasy bilmese de jeńgemiz biledi, ol kisi «belgi» berip álek. Shaly ony eskerýden baıaǵyda ketip qalǵan.

Kelin keldi. Aǵamyz ornynan kóterildi. «Meniń kelinim sen be, qaraq!». Kelin únsiz, basyn ıze­gen bolady. «Ondaı bolsa, – deıdi kókemiz, – meniń shańyraǵymdy attaǵan sátten bastap, biraýyz oryssha sóılemeıtin bolasyń. Eger olaı isteý qolyńnan kelmese, seni ot ornyńnan qozǵamaıyn. Qazir attanam», depti. Aman aǵa osylaı dep, sazaryp otyryp qalady. «Aıtqan úkimińizdi estigen qudalar jaǵy qaıtti?» dep kókemnen suradym. Olar «ýjas, ýjas», depti.

Kelin shyraq aqyldy eken ári qaıyn atasynyń osyndaı mine­zinen habardar bolsa kerek. Kózi­niń jasyn tógip turyp, atasyna «ámirińizge quldyq!», depti. Osylaı kelindi beri qaratyp alǵan aqsaqal qudalarǵa qaraı shabýylǵa kóshipti. «Qurmetti qudalarym, sym­batty qudaǵılarym, erteń men sizderdi toıǵa shaqyramyn. Me­niń alystan, sonaý Qytaı elinen týystarym keledi. Olar sizderdi kórip: «Aman oryspen quda bo­lyp­ty», deıdi ǵoı. Bul sózdi estigen­she, meniń ólgenim artyq. Ne aıtasyzdar?», depti sheshile sóı­lep. Qudalar jaǵy únsiz. Tyǵyryq­qa baryp tirelip qalǵan sııaqty. Aǵamyz eki jaqqa tıimdi myna­daı usynys aıtyp, «erteńnen bas­tap toıǵa keletin qudalar qazaq­sha sóıleý­di úırensin, olar daıyn bolǵanda toı jasaımyn» degen eken. Qudalar jaǵy da ulttyq salt-sanadan ajy­ramaǵan, sózge toqtaǵan tekti el eken. Bolashaq qudasynyń aıtqanyna kelisip, bas ızesipti.

Týra eki aı ótken soń Aman aǵa dúrkiretip toı jasapty. Qyz­dyń áke-sheshesi qosylyp turyp, Altaı qazaqtarynyń eski qara óleńin aıtqanda, Aman aǵamyzdyń ózi aǵyl-tegil jylapty. Toıdyń erteńinde aǵamyz qudasyn qu­shaqtap turyp, «Altaıdan ata­jurtyma alyp kelip senimen quda qylǵan, Qudaıǵa shúkir», depti.