Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Salany birneshe baǵytta damytýǵa bolady
Týrızm salasyndaǵy mamandar qonaq keltirýdiń tyń ádisterin qoldanǵanda ár ólkeniń ózindik artyqshylyǵyn tıimdi paıdalanýǵa keńes beredi. Ol úshin týrızmnen eń kóp tabys tapqan qaıbir eldiń tájirıbesine ıek artyp shektelsek, taǵy bolmaıdy. О́ıtkeni týrızmde ınfraqurylym, jarnama óz aldyna, eldiń klımaty, tabıǵaty, ornalasqan aýmaǵy, qaýipsizdigi, mádenıeti, tarıhı murasynan bastap, qyzmet kórsetý sapasyna deıin bári-bári mańyzdy sanalady. Bir elde teńdessiz iske asqan joba-jospar ekinshi bir memleketti qur shyǵynǵa batyrýy múmkin. Sol úshin de erteńdi oılasaq, týrızmde halyqaralyq baılanystardy nyǵaıtyp, salaǵa bólingen qarajatty tıimdi paıdalanýǵa kóńil bólgenimiz abzal. Bul rette BUU janyndaǵy Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń bas hatshysy Zýrab Pololıkashvılı resmı saparmen kelgende elimizdiń týrıstik áleýeti zor ekenin, týrızmniń bir emes, birneshe baǵytyn qatar damytýǵa ábden bolatynyn aıtqan edi.
«Biz Týrızm jáne sport mınıstrligimen, elshilikpen keıingi eki jyl shamasynda tyǵyz baılanys ornattyq. Týrızmdi damytýǵa kelgende Úkimetke nemese kásipkerge ǵana senim artyp, qol qýsyryp otyrýǵa bolmaıdy. Týrızmdi damytý isin ilgeriletetin barlyq tarap birge jumys isteýi qajet. Biz О́zbekstannyń qoldaýyn qalaı sezinsek, sizderdiń de qoldaýlaryńyzdy dál solaı sezinip otyrmyz. Men Astanaǵa, jalpy osy elge saparlaǵanda iskerlik jáne sporttyq týrızmdi ǵana emes, týrızmniń basqa da baǵyttaryn damytýǵa áleýetti ekenin bildim. Týrızmdi birdi-ekili artyqshylyǵy jaǵynan emes, barlyq baǵytta zerttep-zerdelep damytý qajet. Sonyń ishinde mamandar daıarlaý jaǵy da aqsamaýǵa tıis. Biz birer aıda «Básekege qabiletti týrızmdi damytý» boıynsha alǵash ret akademııalyq kýrs ashqaly otyrmyz. Oǵan Qazaqstannan 10 stýdent qabyldaıtyn bolyp kelistik. Iá, kópshilik marketıngpen qalaı aınalysý keregin, qaıda, qashan jáne qandaı naryqqa basymdyq berý keregin bile bermeıdi. Biz osy jumystyń barlyǵyn durys jolǵa qoıyp, járdemdesýge daıynbyz. О́zge elder júrip ótken kedir-budyry kóp jolǵa salmaýǵa tyrysamyz. Qazaqstan – qaýipsiz el. Memleket týrızmge tartylǵan ınvestısııany qoldaıdy, járdemdesedi. Sondyqtan naqty jobalarǵa qoldaý kórsetilse, bul baǵytta damýǵa jol ashyq dep oılaımyn», dedi Z.Pololıkashvılı.
Tabıǵatqa zııan keltirmeýdi pysyqtaǵan durys
Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń bas hatshysy sheteldik tájirıbelerdiń saraptamalaryn negizge alyp, týrızmdi damytýǵa den qoıyp otyrǵan taraptarmen birge jumys isteýge daıyn ekenin jetkizdi. Ol úshin týrıstik aımaqtardy meılinshe jıi-jıi jarnamalap, ınvestısııa tartý jetkiliksiz. Munda týrızmge oqytýdan bastap, ınfraqurylym, ozyq jobalar, qyzmet kórsetý sapasy, taǵysyn-taǵy kóptegen baǵytty qatar alyp júrý qajet bolady. Zýrab Pololıkashvılı munyń barlyǵy «birtutas ekojúıe» dep túsindirdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýda áýe habtaryn damytý – óte mańyzdy mindet ekenin, ishki áýe baǵdarlaryn damytýǵa aıryqsha nazar aýdarýdyń mańyzyn aıtty. Bul negizgi týrızm nysandarynyń ınfraqurylymyn jaqsartý úshin qajet.
«Balqash jáne Alakól demalys aımaqtaryndaǵy ushý-qoný jolaqtary tolyq jańǵyrtyldy. Katonqaraǵaı, Zaısan jáne Kendirli óńirleriniń de týrıstik áleýetin durys paıdalaný qajet. Osyndaı demalys aımaqtarynda sapasy joǵary jol ınfraqurylymy bar áýe beketteri men áýejaılar salý kerek. О́nerkásipti damytý qorynyń esebinen kishi avıasııa ushaqtaryn alǵan jón. Týrızm jobalaryn júzege asyrǵanda tabıǵatqa zııan keltirmeı, ekologııany saqtaý barynsha mańyzdy ekenin erekshe atap ótkim keledi», dedi Prezıdent.
Shyndyǵynda, ulttyq parkterdegi, qoryqtardaǵy adam aıaǵy baspaǵan alqaptar – bizdiń basty artyqshylyǵymyzdyń biri. Sol artyqshylyǵymyzdy qyzǵyshtaı qoryp, tıimdi paıdalanyp, keler tolqynǵa sol buzylmaǵan qalpynda amanattaý kerek. Bıyl týrızmge basymdyq bergen aýmaqtardyń sany kóbeıgenin eskersek, joǵaryda aıtqandaı, erteńge alańdasaq, ólkelerdiń tabıǵatyn aıaqqa baspaýdy bir mysqal esten shyǵarmaǵan jón.
Eske salar bolsaq, Týrızm jáne sport mınıstrligi jyl basynda Premer-mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha basym aýmaqtardyń tizimi 10-nan 20-ǵa kóbeıgenin habarlaǵan edi. Tizimde Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Han Ordasy, Aqtóbe oblysyndaǵy «Qarǵaly» sý qoımasy, Qostanaıdaǵy týrıstik keshen, Shýche-Býrabaıdaǵy «Aqbýra» kýrort aımaǵy, Imantaý-Shalqar kýrort aımaǵy, Baıanaýyl, Katonqaraǵaı kýrort aımaǵy, Alakól kýrort aımaǵy, Túrgen-Qaskeleń taý klasteri, Jambyldaǵy «Kóksaı resort», Balqash, Túrkistan, Baıqońyr ǵarysh aılaǵy, Ulytaý aýyly, Mańǵystaýdaǵy Jyly jaǵajaı, Atyraýdaǵy Saraıshyq qalashyǵy, Shymkent gastronomııalyq týrızm ortalyǵymen qatar, Astanadaǵy týrıstik aýdan bar. Bul degenińiz, osy aýdandardaǵy máselelerdi sheshýge, aýmaqty týrısterge tartymdy etýdiń jolyn qarastyrýǵa basymdyq beriledi degen sóz. Týrızm jáne sport mınıstrligi ishki týrızm aǵynynyń óskenin eskere otyryp, jergilikti atqarýshy organdarmen birge atalǵan týrıstik baǵyttarda ınfraqurylymdy damytý boıynsha jol kartasyn ázirlep te qoıǵan. Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Erjan Erkinbaev ta salany damytýǵa kelgende negizgi týrıstik baǵyttarǵa basymdyq beriletinin aıtty.
«Týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan joba-josparlar kóbeıip keledi. Salaǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kóńil aýdaryp otyr. Birneshe aı buryn Prezıdent týrızmdi damytý isine jaýapty taraptarmen kezdesý uıymdastyrdy. Onda týrızmdi ilgeriletýge qatysty mańyzdy mindetter aıtyldy. Basqosýda týrıstik ınfraqurylym, logıstıka, jaıly orta qalyptastyrý, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý jáne sıfrlyq damý syndy máseleler qaraldy. Negizgi baǵyttardy taǵy bir pysyqtadyq. Biz qazir ishki týrızmniń jyldan-jylǵa damyp jatqanyn baıqap otyrmyz. Sheteldik týrıster de kóp kele bastady. Dúnıejúzilik týrıstik uıymǵa múshe el retinde biz týrızmniń turaqty damýyna kóńil aýdaramyz», deıdi E. Erkinbaev.
Dúnıejúzilik uıym áriptestik baılanys ornatýǵa daıyn
Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń Eýropa boıynsha jetekshisi Kordýla Volmýter bolsa, týrızmdi damytýdyń jahandyq trendinen qalys qalýǵa bolmaıtynyn aıtady.
«Ár aı saıyn álemniń túrli destınasııasy týraly aqparat jınaımyz. Bul bizge týrızmdi damytýdyń álemdik trendin baqylaýǵa septesedi. Pandemııadan keıin Eýropa elderi birden týrıstik baǵyttaryn qalpyna keltire bastasa, Ortalyq Azııada bul úderis kesheýildegenin baıqaımyz. Bul elde birtindep týrıster aǵyny kóbeıe bastady. Týrızmdi damytýda biz eń birinshi turaqtylyq, klımattyń ózgerýi, bıoalýandyqqa mán beremiz. Týrızm ekonomıkanyń óristeýine septesedi. Bul da damýdyń bir baǵyty. Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń basshysy aıtqandaı, biz sizdermen aýqymdy jobalar boıynsha birge jumys isteýge daıynbyz. Tájirıbe almasýǵa ár kez ashyqpyz», deıdi Kordýla Volmýter.
Qazir shet eldermen tikeleı áýe reısteri kóbeıdi. Jyl basynan álemniń 82 elimen vızasyz rejim ornatyldy. Sonyń ishinde Qytaı, Úndistan sekildi halqy kóp eldermen baǵyttardyń jańǵyrǵany qýantady. Esesine, Qytaıdan keletin qonaqtar sany 12 ese, Úndistannan kelgen týrıster 3 ese kóbeıgen. Muny el Úkimetiniń týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan naqty qadamdarynyń biri dep baǵalaýǵa bolady. «Kazakh Tourism» ulttyq kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasy Qaırat Sádýaqasovtyń aıtýynsha, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev týrıstik saladaǵy taraptarmen kezdeskende negizgi 3 destınasııaǵa erekshe toqtaldy.
«Onyń birinshisi – Almaty taý klasteri. Almaty mańynda demalysty jaıly uıymdastyrýǵa kóńil bólinedi. Munda taý shańǵy týrızmine ınvestorlar tartý qajet. Jahandyq jylynýǵa jáne basqa da túrli kedergilerdi qaperge alǵan kúnniń ózinde Almatynyń uzaq ýaqyt qar jatatyn shyńdary bul baǵytty damytýǵa taptyrmaıdy. Budan keıingi destınasııa – Mańǵystaý kýrorttyq aımaǵy. Biz muny shytyrman oqıǵaly týrızm baǵytynda damytýdy oılastyryp otyrmyz. Aqtaýǵa barǵan qonaqtar teńizdi tamashalap, bir sát qala mańyndaǵy ásem, tańǵajaıyp jerlerge saıahattaı alady. Prezıdent aıtqan basymdyq beretin aımaqtardyń ekinshisi osy. Úshinshisi – «Býrabaı» memlekettik ulttyq tabıǵı parki. Býrabaıdyń da ózindik aıshyqtary, artyqshylyqtary kóp. Qazir elimizde jańartylǵan energııa kózderine, qaıta óńdeýge basymdyq berilip jatqanymen, bul qatardan týrızmdi syzyp tastamaı, barynsha damytýǵa bolady», dedi Q.Sádýaqasov.
Elde 14 ulttyq park bar. Bul parkter el aýmaǵynyń 10 paıyzyn alyp jatyr. Olardyń aýdany jaǵynan Almaty oblysynyń úlesi basym. Birer jylda iri ulttyq parkterde vızıt-ortalyqtar ashyla bastaıdy. Mundaı ortalyqtaǵy mamandar týrısterge parktiń aýmaǵyndaǵy qaýipsizdik erejesin, talap, qaǵıdalaryn túsindirip, jol silteıdi. Nátıjesinde, týrıster burynǵydaı oqys oqıǵalarǵa urynbaıdy. Sondyqtan «Kazakh Tourism» kompanııasynyń basshylyǵy elde oń nátıje bere bastaǵan tájirıbeni jalǵastyrýǵa nıetti. Onyń ústine joǵaryda ulttyq parkke saıahattaıtyn týrıster kóbeıgenin aıttyq. Mysaly, 2019 jyly ulttyq parkterge 700 myńǵa jýyq týrıst barsa, pandemııa kezinde týrıster aǵyny 2,4 mıllıonnan asqan.
Investorǵa qoldaý kóp, qyzyqtyra alsaq...
«Salany ilgeriletetin taǵy bir baǵyt – ınvestısııa. Investorlarǵa memleketten de qoldaý bar. Jahandyq týrızmde kýrortty eldermen terezemiz teń dep aıta almaspyz. Investorlar da týrızmi damyǵan elderge qarjy salýdy qup kóredi. Alaıda pandemııadan keıin týrıster adam aıaǵy baspaǵan jumbaq, syry búgýli jatqan ólkelerge qyzyǵa bastaǵanyn biz de baıqadyq. Bizdegi ulttyq parkterde júzdegen shaqyrymdy jaıaý eńserip, jolaı birde-bir adamdy keziktirmeýińiz múmkin. Elsiz jatqan tabıǵaty tańǵajaıyp aýmaqtar jeterlik. Bul – bir basymdyǵymyz. Álem boıynsha Kanada, Aýstralııa sekildi halyqtyń tyǵyzdyǵy boıynsha alshaq qonystanǵan elderdiń kemi bestigindemiz. Tabıǵaty baı ólkelerdi tanytyp, qalaı ınvestısııa tartamyz degen saýal bárimizdi tolǵandyrady. Biz jarnamaǵa qyrýar qarjy jumsamaımyz. Salystyrmaly túrde jarnamaǵa kórshiles О́zbekstan, Ázerbaıjannan az shyǵyndalamyz. Qolda bardy durys uqsata bilsek, oń nátıjege jetemiz. Onyń ústine qazir sıfrlandyrý baǵytynda da iske asyp jatqan jumys san alýan. Sıfrlyq tehnologııalardyń, jasandy ıntellektiniń múmkindigin týrızmde de paıdalanamyz», deıdi Q.Sádýaqasov.
Qoryta kele, eldiń ınvestısııalyq áleýetine toqtala ketkenimiz jón. Elimizdiń negizgi ınvestorlary – Nıderland, AQSh, Shveısarııa. Kóptegen halyqaralyq korporasııa ekonomıkanyń túrli sektorynda tabysty jumys isteıdi. Búginde 45 myńnan astam sheteldik kompanııa memlekettiń kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan múmkindigin paıdalanady. Egemendik jyldarynan kópvektorly saıasat ustandyq. Álem elderimen dostyq qarym-qatynas ornattyq. Ekonomıkamyz turaqty. Demek ınvestısııa úshin tartymdy.
El aýmaǵynan 13 tranzıttik dáliz ótedi. Keıingi 15 jylda memleket 35 mlrd dollardy kólik jáne tranzıttik ınfraqurylymdy damytýǵa salǵan. Tabıǵat baılyǵy jeterlik, jańarmaly energetıkada áleýet joǵary. Álemde aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kólemi boıynsha altynshy oryndamyz. Investorlarǵa memleketten jeńildikter qarastyrylǵan. Ol azdaı, elimiz ınvestorlardy qoldaýdyń taǵy bir tyń tásilin engizdi. Endi ınvestısııalyq kelisimderdi tikeleı Úkimetpen jasasýǵa bolady. Qysqasy, ınvestısııa tartý isinde óndiris, ónerkásippen qatar, týrızm salasy da qalys qalmaıdy. Týrızmge qatysty joba-jospary tartymdy ınvestorlardy memleket qoldaýǵa daıyn. Tek olardy tartýdyń, qyzyqtyrýdyń qam-qaretin jasaý qajet. О́ıtkeni týrızmge qaralǵan qarajat, ınvestısııa naq búgin bolmasa da erteń jemisin beretini anyq.
