Rýhanııat • 25 Qyrkúıek, 2024

Temirǵalı Kóketaı. Rekvıem

250 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Sýtegi atom bombasyn oılap tabýshylardyń biri Andreı Saharov keıin óz isine ózi ókinip, dıssıdenttik qozǵalystyń kósemine aınaldy. Ol kezde atom bombasyn jasaǵandar erekshe mártebege ıe bolǵan. Kóbiniń aty-jóni memlekettik qupııaǵa aınalǵan. Totalıtarlyq qoǵamda fızıkter memlekettiń erekshe iltıpat-qurmetine bólenedi. Lırıkter bolsa qýǵynda boldy. Evgenıı Evtýshenko, Andreı Voznesenskıılerdiń antısovettik óleńderi saıası bıýronyń shamyna tıe bastaǵan. Baspasózde bul aqyndardyń aty-jónin ataýǵa SK-nyń arnaıy ruqsaty kerek bolǵan...

Temirǵalı Kóketaı. Rekvıem

Ǵasyr adamy atanǵan Temirǵalı Kóketaev:

– Men fızık bolǵanyma ókinemin! – deıdi.

– Nege?

– Qazaǵymnyń joǵyn túgendeı almadym! Biz Amerıkanyń úndisteri sekildi óz baılyǵy ózine sor bolǵan elge aınalyp baramyz. Qazaqtyń qazaqqa jany ashymaıdy. Abaıdyń kezindegi qazaqtan qara úzip ketken qazaq saýsaqpen sanarlyqtaı.

Polıaktarǵa qarashy? Parıjde baıaǵyda dúnıeden qaıtqan Shopenniń júregin Varshavanyń shirkeýine ákelip áspettep qoıdy! Al biz ne istep júrmiz? Kene-sarynyń basy qaıda? Bireýge esesin jibergen el – el emes! – dedi de – Fızıkadan lırıka myqty! – dep qaldy. – Menen sen myqtysyń!

Men ań-tań qaldym...

Temirǵalı Kóketaevtyń tula boıy ulttyq rýh. Kúndiz-túni sony izdeıdi. Ol fızıkada joq eken... Jańaarqanyń belinen, Saryarqanyń elinen sony izdeıdi.  Sonymen qaıda bararyn bilmeı, ól-ólgen­she daǵdaryp ketti.

Er edi esil-derti eldiń qamy.

Osyndaı ǵana shyǵar erdiń nary.

Joǵary umtylǵanda eldiń bári,

Tór edi ol otyrǵan jerdiń bári.

Ulyń da erteńine, qyryń da alań.

Aıtýshy ed sonyń sherli jyryn maǵan.

Umytyp uly fızık ekenin de,

Boztorǵaı «Qazaǵym!» dep shyryldaǵan...

Bilmegen ony álemde jan qalmady,

Súısinip jer-jahannyń zańǵarlary

Alashqa Eınshteıin keldi-ketti

(Sony tek qazaq qana ańǵarmady...).

Qazaǵyn izdep qııan sholyp, kókti,

Keýdesi muń, nalaǵa tolyp ketti.

Umytyp Nıýtondy, sońǵy kezde

Azaly Asan qaıǵy bolyp ketti.

«Hosh!» deıin…

Joq qoı basqa amalym da,

Jurtynda kóshken eldiń qalamyn ba?

Qazaqtyń uly bolmaý qasiret qoı –

Temirǵalı Kóketaı zamanynda...

 

Serik AQSUŃQARULY