Belesebet pen baılyq

N. ýálaıatynyń onshaqty olıgarhy qata­ryndaǵy Qanaǵat myrzańyz qatty syr­qattanyp, aıyqpas aýrýǵa shaldyqqanda, elińizdiń egemendigine jıyrma eki jyl tolǵan edi. Sezdi. Ish shirkinińiz shısha. Júrektiń qyryq qaltasy qosyla qaltyrap, boljam bil­dirdi. Apattyń aldyn almaqtan úmit­tenip, Almanııaǵa attandy. Nemis dostary Qana­ǵat myrzańyzdy qazaqtardyń táýel­sizdik merekesimen quttyqtady. Salıqaly suhbattaryn sozalańdatpas minezderinen miz baqpaı, tehno­logııalyq jabdyqtyń asa jetilgen túri arqyly tekseristen ótkizdi. О́zge de ózgesherek áreketterin aıamady. Bolmasqa ketkeni belgili edi báribir. О́z ótinishi boıynsha aqıqat aıtyldy. Ary barǵanda alty aılyq aýa jutar ahýal. «Alty aıǵa da qanaǵat», – dedi Qanaǵat myrzańyz. Ákesi bolystyń balasytuǵyn. Orynborda oqyǵan eken. Birese dattalyp, birese aqtalyp júrip, keńestik ókimet tusynda oblatkomǵa deıin ósken. Otyz jetinshi jyldyń qaqaǵan qańtarynda qamalǵan. Osy oblystyń ortalyǵyndaǵy tas túrmede tergeý bastalǵan. «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezindegi konslagerlerde fashıster tutqyndardyń tyrnaqtary astyna ıne suqqylady ǵoı. Sony sábettiń otyz jetinshi jylǵy túrmelik tájirıbesinen alypty. Tyrnaqtarymnyń astyndaǵy aqtańdaq jolaqtar – jýaldyzdyń izderi. Otyz jetinshi jylǵy...» deýshi edi ákesi jaryqtyq. Tas túrme teńselipti sonda. Táýligine bir jutym ǵana borsyǵan sý beredi eken. Rezına qamshydan bastalatyn qınaý adam nanǵysyz azaptarǵa jalǵasatyn bolǵan. Tyrnaq astyna tyzyldata suqqylanar jýaldyzdar... Shyńǵyrǵan daýystar kóshege estilmes úshin «Qytaı serenadasyn» oınatar... Qazirgi Qazybek bı, burynǵy Bolshevıkter kóshesi ǵoı. Ákesi sırek sózýarlanar. Sondaıda, oıhoı, sheshendershe sheshiler. Keı-keıde kóz jasyna erik berer edi. «Bárin qoıshy. Eń-eń-eń tozaǵy – taza aýanyń, jalǵyz ǵana jutym aýanyń jetpeýi eken, – deıtin ol kisi qalshyldaı qınalyp. – Bir jutym aýa. Bir ǵana jutym. Jeti adamdyq qýyqtaı qapasta qyryq jigit tikesinen tik turady. Bir-biriniń arasyna bizdiń ushy kirmesteı kúıde. Jalǵyz jutym aýa – asyl arman. Móldir aýamen mınót mólsherinde ǵana tynystap ólmekti ańsaısyń. О́zgeniń bári umyt. Basqanyń barshasy mánsiz. Mánissiz. Jeti adamǵa arnalǵan bólmede qyryq jigit qyryldaıdy...» Bolystyń balasy bolǵan ákesi tunshyǵa demigip, keýde tusyn tyrnalap, tysqa qarata tyrmysatyn. Bul janushyra járdemdesetin. Qanaǵat myrza Mıýnhen shaharynyń Frıdrıhshtrasse kóshesindegi keremet klınıkada jatyp, shúkirshilik shaqyrdy. Alty aıdaı aýa jutady. Az emes. Tiri júredi. Tirshilik keshedi. Aýrýynyń aty jaman, árıne. Tyrnaq astynan jýaldyz suqqannan beter shyrqyrar. Alaıda, aýrýynyń janǵa batar jaqtaryn jeńildeter «serenada» sekildi septesterin de tabar. Mıýnhendegi seriktesteri. Izraıldegi áriptesteri. Shúkirshilik. Qanaǵat eter Qanaǵat. «Alty aıda qansha jutym aýa qarmar ekenmin-eı?!» – dep ázildeı áıbattanbaqqa árekettendi. Alǵashqy aıda nemis dostary densaýlyǵyn jáne Almanııadaǵy fırmasyn nyǵaıtysty. Ekinshi aı basqa da shet jurttardaǵy qarjy-qarajatyn nyqtap, esep-qısaptaryn taldamaqqa arnaldy. Úshinshi aıdyń birinshi jartysynda úıindegi qosaǵymen birge Saryaǵashta emdelgen. Ekinshi jartysynda bes-alty jyldan bermen qarata qupııa ǵumyr keshetin kelinshegimen qupııa araldardyń birinde demdelgen. Ár jutym aýa lázzatshyldyqtyń ushar bıik qabattarynda qalyqtatqan. Araldyń aspanynda ulpalana ushatyn aq bulttar ústinde shalqalaı jatyp júzgendeı edi. Amal neshik, tórtinshi aıda basy meń-zeń bola bastady. Meńireıip otyryp qalatynǵa aınaldy. Qupııa kelinshegine jasyryp júrgen syryn da, shynyn da maǵlum etýge májbúrlendi. Kúndeı kórkeminiń kókeıindegi ditterin ashyp, tilegen dúnıeleri men qalaǵan mólsherdegi qarjysyn qamdastyrdy. Ekeýi ońashalana jylap-eńirep, birjolata qosh aıtysty. Shet jurttardaǵy sharýalardan góri óz elindegi shytyrmandaý sharalardy ret­testirý, jyqpyldardy jaıbaǵystaý qıyndaý soqqan. Ájepteýir álsiregen. Ár­bir jutym aýaǵa qorǵasynnyń ýy men fosfordyń býy ara­lasqandaı aýyrsynýdan arylmady. Syrttaı syr bermeske bekingen beriktiginen tanbas. Besinshi aıda bir aptadan astam ýaqyt tósek tartty. Jalǵyz uly Zulpyqar zaman­ǵa zaıyr ıkemdelgenin tanytyp, ákesiniń jutar aýasyna jupar darytyp, qunar qos­ty. Osy oblystyń ortalyǵy men bi­rer monoqalalardaǵy shaǵyn zaýyttarda, meıramhanalarda min baıqalar emes. «Shúkirshilik. Qanaǵat etkin, Qanaǵat», – dep kúbirleıdi myrzańyz. Sońǵy aılarda solǵyndanǵan júzine kúlki úıirilgendeı kúıde. Solaı sezinińkirep. Júdeý tartqan tániniń tylsym túkpirlerinen alapat apattar bas kótererdeı qorqynysh qaýmalaıtyn. Keıde. Tezdetip septes «serenadalarǵa» júgine qoıatyn. Altynshy aı maýsymnyń saýmal sha­ǵytuǵyn. Ár saǵat, árbir kún zýyldaı zaý­lady. Zulpyqarynyń jáne úıindegi áıeliniń súıep-súıemeldeýimen, bas kúzetshisin ertip, basqa eshkimge bildirmesten, barlyq shaǵyn zaýyttary men meıramhanalaryn, Almaty men Astanadaǵy kottedj-keshenderin aralap qaıtty. Qoshtasty. Ishteı. Keıde syrttaı. Áıeli de, jalǵyz uly da bárin biledi. Túsinedi, árıne. Bilmegen, bildirmegen bolady. Kóndikken. Ábden. Bárine daıyn. Tas-túıin. Maýsymnyń kókmaısa shalǵyndary, Almatynyń alýan almalary japyraǵyndaǵy jalt-jult sáýleler, Astananyń aqqaıyńdary, áli búrlep úlgermegen torańǵyl tárizdes taldary men búrgen-butalary qatty áser etti. Buryndary baıqaı bermegen tabıǵattyń tosyn sýretteri janaryn jasaýratty. Qupııa kelinshegimen alys aralda otyryp, ekeýden-ekeý eńiregendeı-aq jylaǵysy keldi. Áıeli men ulynyń aldynda baıqatpaı baqty. Almatynyń aýasy az ǵana qapyryqtaý, al Astananyń aýasy salqyndaý, esesine saf taza sezildi. Qomaǵaılana qarpydy. Ashqaraqtana asady. Aýany. Qaıtarda: «Eı, Jaratqan Ie, endi qansha jutym aýa buıyrtar ekensiń?» – dedi. Ishinen. Tunshyǵyp. Júregi alqymynda atqaqtap. Aqyrynda aqyrǵy aptasy jetken. Túske kádim­gideı-aq mańyz beretin. Mazmun ústeıtin. О́zgeler ne dese, o desin. Qanshaǵa bólse de, óz erikteri bilsin. Tús kórmekti. Bul ekige bóletin. Shym-shytyryq shaıtan tús jáne aıqyn tuspaly bar aıan tús. Aqyrǵy aptadaǵy aıryqsha túsin aıanǵa balady. Ol bylaıtuǵyn. Túsinde Tel-Avıvten Mıýnhenge qaty­naıtyn alyp ushaqta otyrypty. Deıdi. Baıaǵydaǵydaı. Aqulpa maqta mánzeldes aqsha bulttardyń ústinde qalyqtap keledi eken. Deıdi. Burynǵydaı. Kúndeı kórkemi kórinbedi biraq. Kenet. Taban astynan tynysy tarylyp, jalǵyz jutym aýaǵa zar bolyp, azapqa býylǵany. Jan-jaǵyna qarasa, basqalardyń bári jaıbaraqat. Uıqyda. Táp-tátti tynystap, tynyǵýda. Sekildi. Tozaq qarmaǵyna qar­malǵan ózi ǵana. Sııaqty. Janyna Janalǵysh kep turypty. «О́mirderek!» – dep zirkildedi Janalǵysh kúndelikti gazet-jýrnal tilimen. «Bul ózi shynymen janalǵysh pa, álde kóp jýrnalıstiń bireýi me? Suhbat almaq pa? Ázili me, shyny ma?» – dep oılanyńqyraǵan Qanaǵat myrza mıyǵynan kúlmekke, azdap jaǵympazdanbaqqa áreket jasaǵan. «Jaǵympazdyq júrmeıdi! Jyldamdat! Búkil ǵumyryńa jaryq jyldamdyǵymen sholý jasa! О́mirderek!» – dedi álgi. Qanaǵat myrzańyz ótken ǵasyrdyń elý jetinshi jyly týǵanyn kúbirledi. Ákesin oılady. Sheshesin elestetti. Balalyq shaǵy. Ákesiniń áńgimeleri. Bir jutym aýa. Jýaldyzdar. Jendetter. Almatyda halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgeni. Jyldam jyljyp óskeni. Qyzmetteri. Laýazymdary. Ǵasyr sońyna taman eliniń egemendik alǵany. Oǵan deıin-aq talaı-talaı bel-belesterge, asý-asý belderge kóterilgeni. Táýelsizdiktiń áýelgi kezinen-aq kásipkerliktiń kiltin izdemekke kiriskeni. Bızneske bel sheshe bulqynǵany. Qulshynǵany. Birqansha jyl burynyraqta buny ákimdik basqarý júıesine burǵany. Barǵany. Aýdan ákimi. Oblys ákiminiń orynbasary. Bolǵany. Ýaqyt aǵymdarynyń, qoǵamdyq damý aǵystarynyń almaǵaıypqa aınalǵany. Túsinikti-túsiniksiz qubylystardyń qabyzdaǵany. Áleýmettik jiktelisterdiń údegeni. Menshiktiń memleket ıeliginen alynýyndaǵy anaıylyqtar. Jabaıylyqtar. Peıil-pıǵyldardyń buzylýy. Múlik teńsizdiginiń dertip, kertip qana emes, qarpyp qalmaqtyń qabynýy... «О́mirderek degenińiz qysqa-nusqa bolýshy edi. Júdá shylı tereńirek kettim-aý», – degen. Túsinde. Ushaq ústinde tús kórip, túsinde ne aıtyp otyrǵanyn anyq biledi-áı. Paýza jasap baıqamaqtuǵyn. «Kidirme! – dedi janalǵysh. – Elińniń esi shyǵyp, jurtyń jadynan jańylyp, alyp memleketińniń alpaýyt zaýyttary arasyndaǵy shynjyrlar men shylbyrlar byrt-byrt úzilip ketkendegi kepke qaraı keıbir kúnálaryń keshiriler. Azdap-azdap aqtalarsyń. Alaıda, Alla taǵala kórkemnıetti ult etip jaratqan qazaqtyń óz órnekterin, ónegeli dástúr-salttaryn eskermeı, elemeı, biryńǵaı eýropasha elirgender men esirgenderdiń qataryndasyń, Qanaǵat pende! Atyńdy aqtamaǵan jaqtaryń jetip-artylar. Ádemi ultyńnyń áleýmettik minezin búldirýshilerdiń birinen sanalasyń sen! Bilesiń be?! Kóziń tiride kemshilikterińdi moıyndasań da, jasyrsań da, óz qalaýyńda. Aıta tús taǵy da...». «Aıtaıyn... Aıtaıyn... Moıyndamaı qaıteıin... Jekeshelendirýdiń qalyń-qoıý qaımaqtarynan qalqyp iship, qylǵyta jutqanymyz ras. Biraq, dál sondaı kezeneıli kezeńde óıtpeske de bolmaıtyn edi ǵoı. Jyrǵap júrgender az emes-ti, árıne. Qolynan kelgender qarmady, álbette. Jalmady ábden-aq. Alaıda, asyra silteýshilikter asqyna tura, qunyǵýshylyq pen qanaǵatsyzdyq qabyna tura, báribir, jekeshelendirýimiz jalpy baılyqty, múlik-múkámal ataýlyny talanǵa túsirip, tarajǵa ushyraýdan, qoǵamymyzdy qırandyǵa aınalýdan aman alyp qaldy emes pe? Ja-Ja-Ja...». Qanaǵat myrzańyz sonda: «Ja-Ja-Jaqa-a-a-a!» dep jylamsyraǵandaı bolǵan. Janalǵyshty Jaqa deýge bolmas dep tilin tistegen. «Jalǵaı ber, – dedi jańaǵy beıne. – Jalǵaı tús, pende». «Jalǵaıyn... Jalǵaıyn... Jańashalanǵan, basqashalanǵan tirliktiń kózin taba bilgen tynymsyz tabandylardyń, óreleri óristilerdiń, sheteldik alpaýyttarmen ıyq teńestirip, tize tirestire alatyndaı, til tabysatyndaı tulǵalardyń arqasynda ǵana saqtalyp qaldy ǵoı, Jaratýshy Ie jaratqan bir ultyńyz. Bir elińiz. Árıne, áleýmettik minezdiń búlingeni, qulyqtyń buzylǵany ras... Kinámiz de, kúnámiz de kóp...». «Jaraıdy, – dedi Janalǵysh. – Aspandaǵy arylýyń da tirkeler. Nát-nıetiń de eskeriler. Júgiń jeńildedi, kúnáń kemidi deı alman, alaıda. Osy oblysyńdaǵy onshaqty olıgarhtyń biregeıi bolǵanyńmen, ózgelerdeı ne mektep salmadyń, ne meshit turǵyzbadyń, ne kópir kótermediń. Mádenıetke mesenattyq jasamaqqa kelgende, kejegeń kegjeńdep, tarylyp, qatyp qalar qazaqsyń. Jaýap beresiń áli bárine...». Qanaǵat qalǵyp baryp, qaıta bir sergektenip, sanasy aıqyndalǵanda, jańaǵy túsi jalǵasty. Álgi beıneniń ornynda basqa tulǵa turypty. «Má, bir jutym aýany asap alǵyn, – dedi ol. – Ajalyń jaqyn. Aqyl tyńdasań, ańǵartarym bar. Janalǵysh jańa sezdirdi ǵoı. Kór azaby, qabir tergeýi myna sendeıler úshin asa aýyr bolary aıan. Jeńildetýdiń bir jolyn oıyńa salaıyn. Alǵashqy túngi tergeýde janyńda jatyp, jazańdy bóliser jan tabylar ma? Adal-ańǵal, kedeı-kembaǵal adam taba alarmysyń sen pende? Ol adamyń ólmeıdi. Tek bir tún ózińmen birge jatady. Erteńine kórden shyǵaryp alatyn shyn janashyrlaryń jańaǵy adal-ańǵalǵa, kedeı-kembaǵalǵa búkil baılyǵyńnyń teń jartysyn berýi kerek. Basty shart – osy. Qısańdar, árıne. Artyńda qalar murager qısa, álbette. Qımasa, qabir tergeýi, kór azaby teńdessiz hám tózgisiz bolar. Oılan. Oılanyp kórgin osyny». Qanaǵat myrzańyz eń senimdi sanalatyn kúzet bastyǵy men Zulpyqaryn aqyrǵy amanat aıtpaqqa shaqyrdy. Eki kúnnen keshiktirmeı kedeı-kembaǵal, adal-ańǵal, aýzyna aıryqsha berik adam tabylýy tıis. Onyń Qanaǵattyń artynsha qabirge túsirilmegi, birge túnep, erteńine syrtqa shyǵarylmaǵy jasyryn júzelenýi jón. Bári oıdaǵydaı oryndalsa, búkil baılyqtyń, ıaǵnı shaǵyn zaýyttardyń, fırmalardyń, kottedj-keshender men meıramhanalardyń, taǵysyn-taǵylardyń teń jartysy mindetti túr­de, bir shókimine jáne jalǵyz teńgesine deıin tepe-teń bólinip berilýi kerek. Zań-zákúnge sáı­kes. Resimdelip. «Aqyrǵy amanat», – dedi Qanaǵat. «Túsinikti me?» – dep qosty taǵy da. «Ant etińder», – dep ústemeledi údete. «Ant etemiz!» – desti kúzet bastyǵy men jalǵyz uly qosarlana. Úsh kún óter-ótpeste, ne­mis­she dáldikpen alǵanda, alty aı­yńyz tolǵanda, Qanaǵat myrza qatty qysyldy. Onshaqty olıgarh qana syıatyndaı bólmede qyryq shaqty alpaýyt tikesinen tik turypty. Deıdi. Aralarynda ıne shanshylardaı oryn joq. Qalǵandary emin-erkin, emen-jarqyn syńaıly. Jalǵyz buǵan bir jutym aýa armanǵa aınalypty. Deıdi. Tynysy tarylyp, qyryldap, tun­shyǵady-aı qınalyp. Kenet álgi tar qapastan, tozaqy qınalystan ákesi jetelep ala jónelgenin qarańyzshy. Qanaǵat myrzanyń eń sońǵy sózi: «Bir jutym aýa!» boldy. Marqumdy aqtyq saparǵa shyǵaryp salýshylar shekten tys kóp edi. ...Osy oblysyńyz boıynsha Eleýsizdeıin adal-ańǵaldy, kedeı-kembaǵaldy tabý qıyndaýtuǵyn. Tabylýyn tabylǵan. Kónbegen. At-tonyn ala qashqan. Kúzet bastyǵy men Zulpyqar myrzańyz eki tún boıy ekeýlep, Eleýsizdi uıyqtatpaǵan. «Kijinýmen kelesiń. О́kinýmen ótesiń. Bir balań men keliniń, nemereleriń úısiz-kúısiz tentirep júr. Qolyńdaǵy ekinshi ulyń bazarda arba súıreıdi. Oqýǵa ázer ilikken qyzyńnyń bir jyldyq aqshasyn tóleı almaı otyrysyń mynaý. Qatynyńnyń aýyryp jatqany anaý. Oılansańshy, beıshara. Sorlynyń sor kúıin keship óte bermekpisiń ómirden? Bul buıyrmaq baılyq – seniń nesibeń emes pe?! Bile bilseń! Oıǵa salshy. Bir túngi qabir qorqynyshy túk emes. Ǵasyrlar boıy adal adamdar beıitke, molalarǵa túnegen. Mazarattardan seskenbegen. Bir ǵana tún. Bilesiń be?! Túsinesiń be?! Bir tún úshin pálen zaýyt, birneshe meıramhana, kottedj-keshen, «Djıpke» qosa áldeneshe kólik, mıllıondaǵan teńge men dollar. Kállań isteı me, kóke-e-e?!». Endi, mine. Eleýsizińiz qap-qarańǵy, sup-sýyq kórde jatypty. Qanaǵat myrzanyń qasynda. Arnaıy jabdyq basynda. Jaryq dúnıeniń aýasyn shym-shym jutady. Topyraqtyń astynda. Tún jaryqtyq jyldam óter dep oılaǵan. Júz jylǵa sozylardaı. Yńyrsyp yshqyndy. Ishteı. Qaıran júregi oqpan aryqqa tyǵylǵan yrdýan arbadaı osharylyp baryp, qaıta soǵatyndaı. О́lik tirilip ketip, bas salatyndaı. Qatty qapalanyp, barmaǵyn shaınaǵysy bar. Qozǵalýǵa qorqady. Talyqsyp baryp, esinen tandy-aý. Álde kózi ilindi me eken? Túsi me, álde óńi me? О́li me, álde tiri me? Belgisiz. Eki jaǵynda eki dáý paıda boldy. Máńkúr men Náńkúr deýshi me edi? Ańyz aıtatyndar. Bilgishter. Solar bolar, sirá. – Eı, kúnáhar, eń aldymen, urlyǵyńdy málimde! – dedi biri. – Jasyrma. Bári jazýly. Tek óz aýzyńnan, óz tilińmen, óz dilińmen baıan etýge tıissiń, – dedi ekinshisi. Eleýsiz oılanyńqyrady. Qaltyrap. – Bol! – dedi eki dáý daýystaryn birge qosyp. – Basqalarmen salystyrǵanda... Adal sııaqtymyn, – dedi dirildep. Osylaı bastaı bergende, onshaqty jýaldyz ba, álde otyzshaqty ıne me, on saýsaǵynyń tyrnaqtary astynan kirip kep-kep jóneldi. Esinen tandy-aý. Eleýsizińiz. Ondaı sumdyq aýyrsynýdy buryn bas­tan keshpegeni shúıdesin shanshylady. Sanasynda tirkeldi. – Bala kezińde belesebet urlaǵanyń tizimniń basynda tur, – dedi bireýi. Múmkin Máńkúr munysy. – Basqalarmen salystyryp sandalmaǵyn ózińdi. Ár pende óz kúnási úshin tek ózi ǵana jaýap beredi, – dedi ekinshisi. Náńkúr shyǵar. Ilıch kentindegi ınternatta júrip, onbirjyldyq mektepte oqıtyn edi. Alystaǵy maqtaly aýylda jarymaı óskeni jasyryn emes. Bes-alty jasynan-aq belesebetti ańsaǵan. Armandaǵan. Áýelgide selse­bettiń balasy belesebetti boldy. Gagarın ǵaryshqa ushqan kóktemde. Bólimshe basqarýshysynyń eki uly birdeı belesebet aldy. Sol jazda. Aýylda belesebet kóbeıe berdi. Bularǵa bitpedi. Baqyt qonbady. О́zine de. Inisine de. Qaryndasyna da. Ákeleri Kırov kanalyna batyp ketken. Shesheleriniń qoldary kóseý. Shashy sypyrǵy. Maqtadan bosamas. Báribir, bular jarymaǵan. Ilıchte de belesebeti barlarǵa qarap, aýzynyń sýy qurıtyn. Kúnderdiń kúninde bel baılady. Aptalar men aılar boıy oılanǵan. Internattan taıaq tastam jerde eki qabatty, ámbebap dúken bolatyn. Mańdaıynda «Ýnıvermag» degen úlken jazý bar. Sol ýnıvermagtyń surǵylt irgetasyna belesebetterin súıeı sala ishke kirip ketetinderdi baıqaıtyn. Bir joly egde tartqan eńkish orys eski belesebetin muqııattap tikireıtip qoıyp, ámbebap dúkenniń ekinshi qabatyna kóterildi. Mine, urymtal sát. Dep túıdi bul. Belesebet eski. Iesi egde. Onsha obal bolmas. Qatty qınalmas. Egesi. Berile sarylyp izdemes. Dep jubatty. О́zin. Keı tustaryn tot basqan, jumyr temirleri aqjemdene juqarǵan tozyńqy belesebetti minerde aıaq-qoldary qaltyrady. Basy dyń-dyń etti. Beti dý-dý. Tisi-tisine tımeı saqyldady. Asfalt jolǵa túserdegi úreıdi oılasa, osy ýaqytqa deıin úregeılenetin. Aýylyna qaraı zýyldady. Bolar is boldy. Áldebir máshıneniń daýsy zaýlaı estilse, ózinen-ózi: «A-a-a-a-a! A-a-a-a-a!» dep aı­qaılaıdy. Kókqasqa dep atalatyn júk máshınesi basyp oza toqtaǵan. Eleýsiz belesebetti tastaı sala, jandalbasa kúıde: «A-a-a-a-a! Oıba-a-aı, óldi-i-m-m!» dep qozapaıa keship, bezip qashqan. Balaǵy jyrtylyp, baltyry tilinip, qalyń tut aǵashynyń arasyna tyǵylǵan. Abaılap qarasa, kókqasqadan túsken ekeýdiń belesebette sharýasy joq. Ysh­qyrlarymen álektenip, máshınelerine minip jatypty. Abyroıy azdap-azdap ósken. Aýylynda. Eleýsizińiz eleýliler qataryna qosylǵandaı edi-aý. Uzaqqa barmady biraq. «Eski belesebet qoı. Maqta terimnen taýyp, saqtap júrgen on som aqshama orystan satyp aldym», – deıtin edi. Kóp uzamaı-aq kıreleńdep, qırap, jyńǵyl sharbaqtyń bir buryshyn nyǵaıtty. Odan keıin Elekeńderge eshqandaı temir kólik bitken emes-ti. Eki ǵasyrdyń toǵysynda oblystyń ortalyǵyna kóshti. Jarymady. – Belesebet urlaǵanym ras. Moıyn­daımyn, – dedi Eleýsizińiz kórde jatqan kúıinde kem­seńdeı jylap. – Keshirim ótinemin. О́mir boıy ókinýmen kelemin. Kúnám kemirek, obaly azyraq bolar dep, orys kisiniń tozyq belesebetin alyp qashyp em. Eski edi. – Músápirlenip, máımóńkeleýiń qabyl­danbaıdy. Aqtala almaısyń! – dedi birinshi beıne. – Alasyń jazańdy! – dedi ekinshisi. – Oıbaı-aı! Oıbaı-aı! Jańaǵy jýaldyzdar belesebettiń jazasy emes pe edi-i-i-i?! – dep eńiredi Eleýsiz. О́ńi me, túsi me? О́li me, tiri me? Belgisiz. – Sol belesebet ıesiniń kempiri on jyl boıy omyrtqadan shoıyrylyp jatqan múgedek edi. Shaly alystaǵy dárihanadan dármek tasıtyn. Belesebetpen. Bildiń be? Sondyqtan jazań jeti ese aýyrlaıdy! Sazaıyńdy tar­tasyń! – dedi birinshisi. Máńkúr-aý. – Jańaǵydan jeti ese! Túsindiń be? – dedi ekinshisi. Náńkúr bolar. Sál ǵana paýza jasalǵanda, Elekeń kitap­tardan oqyǵandaryn oıǵa oraltqan. Paıymdasa, baıaǵy otyz jetinshi jyldyń túrmelerindegi jýaldyzdar men qyryq birinshi hám qyryq besinshi jyldardyń konslagerlerindegi ınelerdi sumyraı jendetter suqqylaıtyn edi ǵoı. Al, myna jaǵdaıyńyzda jýaldyzdar men ıneler ózdiginen-aq sýmań qaǵady eken dá-á-á. Tyrnaqtarynyń astynan shyńyl-ysylmen kirgen jýaldyzdar men ınelerdiń neshe esege kóbeıgenin kim biler. Jan balasy tózgisiz, adam aıtsa nanǵysyz azapty shanshýlar tula boıyn tintkilep, súıek-súıekterin aralaı, tamyr-tamyrlaryn qýalaı jónelgende, Eleýsizińizge áýelgidegi, alǵashqy aýyrsynýlar jaı ǵana oıynshyq sekildengendeı... Erteńine tań atar-atpasta shala-jansar adal-ańǵalyńyz qabirden shyǵarylyp alynǵan. Bul basqashalanǵan Eleýsiz edi. Qabir azabyn tirideı tartqandyǵymen aıryqshalanatyn adamtuǵyn. Aqysy qymbat aýrýhanada eki aptadaı emdel­di. Esi-basy ázer-ázer beri qarady. Zul­pyqar Qanaǵatuly kómektesti, árıne. Raqmet, álbette. Amanat pen anttyń júzelenbegi jón ǵoı. Obaly neshik, Qanaǵat myrzańyzdyń jalǵyz uly men bas kúzetshisi barsha baılyqty túgel tizimdep, teń jartysy tirkelgen aq qaǵazdy aldyna tastady. Eleýsizińizdiń. Resimdemekke. Biraq. Kedeı-kembaǵal, adal-ańǵal adamyńyz bul ǵajaıyp baılyqtan birjolata bas tartty. Pálen zaýyt, birneshe meıramhana, kottedj-keshen, «Djıppen» qosa taǵy da birneshe temir kólik, mıllıondaǵan teńge men myńdaǵan dollardan basyn ala qashty. Dúnıe ıelerine de, o dúnıelik bolǵan alpaýytqa da alǵys jaýdyrdy. Eshqandaı ókpesi de, ótinishi de joq. Júdá. Talap-tilekti atamańyzdar. Tipti. Bir ǵana belesebet úshin basynan ótkergen bir túndik azaptyń aýyrtpalyqtaryn, tatyp úlgergen taqsiretterin jan balasyna bermegeı. Deıdi. Ishinen ǵana. Shegip shyqqan japasyn, keship kórgen jazasyn jaýyna da tilemes. Oıǵa almaqqa da shoshynar. Sý jańa olıgarh sanalar Zulpyqar Qana­ǵatuly men bas kúzetshisi Eleýsizińizdiń aldyna qaıta-qaıta barǵan. Kónbegen. Eń sońǵy suhbattan keıin ekeýi búı degen: – Eleke! Eń bolmasa, bizden birdeńe sura­ńyzshy. Qazaqshalap «qaladym» deńizshi. О́letinge aınaldyq. Sharshadyq. Eń quryǵanda, «Djıpti», áıtpese kez kelgen basqa bir kólikti alyńyzshy! – Qoımadyńdar ǵoı, baldar, – dedi sonda Eleýsizińiz qara jerge qadala qaraǵan qalpynda. – Jaratqan Iemiz keshirgeı. Kishi nemerem, álgi bazarda arba ıteretin ıttiń kúshigi, belesebet dep qyńqyldap júr edi... О́zderiń qoımadyńdar... Bir belesebet jetedi, baldar... Osyndaı oqıǵanyń bolǵanyna bireý bálkim sener, ekeý múlde senbes, árıne. Másele kimniń ılanyp, kimderdiń kúdik keltirýinde emes, álbet­te. Negizinen atalmysh jaǵdaı qupııa qalýy tıistuǵyn. Oqıǵaǵa tikeleı qatysqan úsheý eshkimge, eshqashan tis jarmasqa anttasqan. Degen­men, sypsyń-sypsyń sýsyldap baryp basylǵan. Senińkiregender: «Ne shyqsa da N. ýálaıatynan shyǵady», – desti de, tez tynshydy. Ilanbaǵandar zaýlaǵan zaman ıleýinen ıyq tikteı almaı, lez-demde umytyp úlgergen. Marhabat BAIǴUT. ShYMKENT.