Memlekettik qyzmetshige qatysty máseleler qarastyryldy
Kún tártibindegi alǵashqy másele boıynsha Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Snejanna Imasheva «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń komıetteri men komıssııalary týraly» zańynyń 14-babyna sáıkes, Májilis depýtaty Serik Erýbaevtyń ótinishin eskere otyryp, ony Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń quramyna saılaýdy usyndy. Tıisti qaýly jobasy depýtattardyń daýys berýi nátıjesinde qabyldandy.
Odan keıin jalpy otyrystyń qaraýyna Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ulan Sarqulov «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń normalaryna sáıkes keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn usyndy.
Baıandamashynyń aıtýynsha, zań jobasy Konstıtýsııalyq Sottyń 2023 jylǵy 13 maýsymdaǵy normatıvtik qaýlysyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Osy normatıvtik qaýlyǵa sáıkes, «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańnyń 13-baby memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdarǵa teńestirilgen barlyq adamǵa kásipkerlik qyzmetpen aınalysý quqyǵyn shekteý bóliginde Konstıtýsııaǵa sáıkes kelmeıtin bolyp tanylǵan.
Iаǵnı memlekettik qyzmetshilerge teńestirilgen adamdar budan bylaı kásipkerlik qyzmetpen aınalysa alady. Al mundaı sanattaǵy adamdarǵa RMK-da, kommýnaldyq kásiporyndarda, kommýnaldyq memlekettik mekemelerde, onyń ishinde mektepterde, aýrýhanalarda basqarý fýnksııalaryn júzege asyratyn adamdar jatady.
– Sonymen qatar teńestirilgen adamdar arasynan keıbirine burynǵydaı tyıym saqtalady. Máselen, «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes, ókilettigin turaqty negizde júzege asyratyn aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń múshelerine, Ulttyq banktiń, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń, azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti uıymnyń qyzmetshilerine, ulttyq holdıngterdegi jáne ulttyq kompanııalardaǵy basqarýshylarǵa kásipkerlikpen aınalysýǵa ruqsat joq.
– Buǵan qosa qazir de atalǵan uıymdardyń, ulttyq kompanııalar men ulttyq holdıngterdiń qatardaǵy qyzmetkerleri zańmen tyıym salynbaǵan kez kelgen kásipkerlik qyzmetpen aınalysýǵa quqyly. О́ıtkeni olar «memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdarǵa teńestirilgen adam» uǵymyna jatpaıdy, dedi Ulan Sarqulov.
Degenmen zań jobasynda kórsetilgendeı, teńestirilgen adamdar kásipkerlik qyzmetpen aınalysatyn bolsa, ol olardyń laýazymdyq mindetterin oryndaýyna kedergi keltirmeýge tıis. Sondaı-aq tıisti qyzmet olardyń qyzmettik múlkin paıdalanýyna ákep soqpaýǵa tıis jáne laýazymdyq mindettermen múddeler qaqtyǵysyna jol berilmeý kerektigi de kózdelgen.
Memlekettik qyzmet salasyndaǵy ýákiletti organnyń, Prezıdent Ákimshiligi bólimderiniń usynystaryn eskere otyryp, zań jobasynda tómendegideı túzetýler kózdelipti.
– Birinshi, qoldanystaǵy zańnama boıynsha memlekettik qyzmetshiler jáne olarǵa teńestirilgen adamdar baǵaly qaǵazdardyń uıymdastyrylǵan naryǵynda paılyq ınvestısııalyq qorlardyń, oblıgasııalardyń paılaryn jáne kommersııalyq uıymdardyń 5%-ǵa deıingi jaı aksııalaryn satyp alýǵa jáne satýǵa quqyly. Sonymen qatar atalǵan adamdar satyp alynǵan aksııalardy senimgerlik basqarýǵa berýge mindetti.
Elde halyqtyq IPO-ny damytý jónindegi aksııa iske asyrylyp jatqanyna baılanysty, sondaı-aq senimgerlik basqarý shartyn notarıaldy kýálandyrýǵa qosymsha shyǵyndardy boldyrmaý maqsatynda, kommersııalyq uıymdardyń aksııalarynyń 5%-yna deıin senimgerlik basqarýǵa berý týraly talaptyń kúshi joıylady.
Ekinshi, kommersııalyq uıymdardyń paılaryn, oblıgasııalaryn, jaı aksııalarynyń 5%-yna deıin satyp alýdy uıymdastyrylǵan baǵaly qaǵazdar naryǵynda (qor bırjasynda) ǵana emes, basqa da zańdy negizder boıynsha, onyń ishinde azamattyq-quqyqtyq mámile arqyly, mura boıynsha jáne t.b. satyp alýǵa bolady.
Úshinshi, Azamattyq kodekste sıfrlyq aktıvter Salyq kodeksine sáıkes olar tabys ákeletin jáne salyq deklarasııasynda kórsetiletin múlikke jatqyzylǵandyqtan, zań jobasynda sıfrlyq aktıvterdi senimgerlik basqarýǵa bermeı satyp alý múmkindigi kózdelgen.
Tórtinshi, «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańda memlekettik qyzmetshiler men olarǵa teńestirilgen adamdardyń senimgerlik basqarýǵa berilgen múlikten tabys alý quqyǵy bekitilmek. Osyǵan uqsas norma «Memlekettik qyzmet týraly» zańda bar jáne qoldanylady.
Besinshi, «Úkimet týraly» Konstıtýsııalyq zańda jáne «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańda mundaı tyıym kózdelmegendikten, «Memlekettik qyzmet týraly» zańda Úkimet múshelerine ózderine tıesili turǵyn úıdi jalǵa berýge tyıym alynyp tastalady. Iаǵnı Úkimet músheleri basqa memlekettik saıası qyzmetshilermen qatar, olarǵa tıesili turǵyn úıdi jalǵa bere alady, – dedi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ulan Sarqulov.
Kógildir otynnyń kókeıkesti zárýligi
Kún tártibindegi negizgi máseleler qaralyp, zań jobalary qabyldanǵan soń depýtattar eldegi ózekti máselelerge qatysty saýaldaryn joldady.
Depýtat Qaırat Balabıev Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa Túrkistan oblysynda 300-ge jýyq eldi mekende turatyn jarty mıllıonǵa jýyq adamnyń kógildir otynsyz kún ótkizip kele jatqanyn jetkizdi. Al bul túıtkilge jaýapty tıisti vedomstvo men atqarýshy organdar jaǵdaıdy ońaltýǵa asyǵar emes.
– Túrkistan oblysynda tabıǵı gazben qamtylǵan eldi mekender sany 557-ge jetip, qamtý deńgeıi 67,2 paıyzdy quraıdy. Dese de, áli 300-ge jýyq eldi mekeni osy kúnge deıin gazben qamtylmaǵan. Iаǵnı jarty mıllıondaı jurt kógildir otynsyz kúneltip keledi. Úsh aıdan bergi gaz tapshylyǵy «jyǵylǵan ústine judyryq» bolyp, gaz ballondaryn saqyrlatyp, jurtty beket jaǵalatyp qoıdy. Buǵan avtokólikteri tek gazben júretinderdi qosyńyz. Al úsh aıdan beri ne Energetıka mınıstrligi, ne ákimdikter máseleni sheshýge asyǵar emes. Jalpy, gaz jaǵdaıy ýshyǵyp barady. Qys bolsa – qyr astynda. Tabıǵı kógildir otynmen qamtamasyz etilmegen aýyl turǵyndary gaz ballondaryn kádege jaratyp júr edi. Al qazir ol da joq. Qalyptasqan jaǵdaıdy kim jáne qashan sheshedi, – degen depýtat R.Sklıardan quzyretti organdarǵa óńirlerdegi gaz tapshylyǵyn shuǵyl sheshý, avtogaz beketterine tekserý taǵaıyndaý syndy birqatar tapsyrma berýin surady.
Astan ýlaný nege azaımaı tur?
Al «Aq jol» partııasy fraksııasynyń depýtattary jaqynda Mańǵystaý oblysyndaǵy mektep ashanasynda bolǵan 460 adamnyń ýlaný oqıǵasyn qaıta kóterip, Úkimet basshysynyń orynbasary Serik Jumanǵarınǵa qoǵamdyq tamaqtandyrý salasyndaǵy óreskel sanıtarlyq zań buzýshylyqtardy retteý kerektigin jetkizdi.
– Mańǵystaý oblysynda mektep ashanasynda 460 adamnyń ýlanýyna qatysty júrgizilgen epıdemııalyq tekserýdiń nátıjeleri, boljanǵandaı, óreskel sanıtarlyq buzýshylyqtardy anyqtady. О́kinishke qaraı, bul fakt – jalǵyz emes. Tek Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń sanepıdbaqylaý komıtetiniń resmı derekterine súıensek, osy jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda elimizde jappaı tamaqtan ýlanýdyń 10 jaǵdaıy tirkelgen. 215 adam zardap shekti, onyń ishinde 103-i – balalar. Ýlanýdyń jalpy sanynyń 60 paıyzy – qoǵamdyq tamaqtandyrý, 20 paıyzy – bilim berý, al qalǵan 20 paıyzy saýda nysandaryna tıesili. Ýlanýdyń barlyq jaǵdaıy nemese ómir men densaýlyqqa qaýipti taýarlardy satý faktileri qansha ekenin eshkim bilmeıdi, dedi «aqjoldyqtar».
Al adal kásipkerlerdiń múddelerin qorǵaı otyryp, atalǵan tapsyrmany árdaıym qoldap kele jatqan «Aq jol» fraksııasynyń Úkimetke bergen usynystary oń qorytyndy ala almaı keledi eken. Iаǵnı Úkimet óz qorytyndysynda oıdan qurastyrylǵan jáne negizsiz sebeptermen fraksııanyń usynystaryn qoldaýdan bas tartqan. Osyǵan baılanysty «aqjoldyq» depýtattar Úkimettiń teris qorytyndysyna qaramastan, Úkimettiń ustanymymen úzildi-kesildi kelispeıtinin bildirip, osy zań jobasyn talqylaý barysynda óz usynystaryn talap etetinin shegelep aıtty. Sonymen qatar fraksııa músheleri Úkimetten sapa men qaýipsizdik talaptaryna saı kelmeıtin taýarlardy aınalymnan shyǵaryp alý mehanızmderin engizýdi de talap etpek.
Aýyzsý tapshylyǵyna alańdaıdy
Depýtat Gúldara Nurymova Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıardyń atyna joldaǵan saýalynda Prezıdent 2025 jylǵa deıin barlyq eldi mekendi aýyzsýmen qamtý boıynsha tapsyrma bergenin alǵa tartyp, atalǵan tapsyrmanyń keı oblystarda oryndalmaı qalý qaýpi baryn jetkizdi.
– Búgingi tańda el boıynsha aýyzsýmen qamtýdyń eń tómen deńgeıi – Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Abaı, Qaraǵandy jáne Jambyl oblystarynda. Sonymen qatar 121 aýyl boıynsha Memleket basshysynyń tapsyrmasynyń oryndalmaý qaýpi bar, onyń ishinde 70 aýyl boıynsha JSQ bar bolsa, 51 aýyl boıynsha joq. Osy tizimge kirmegen, esepke alynbaǵan da aýyldar bar. Aqıqatyn aıtsaq, bular – qaǵaz júzinde aýyzsýy bar, al is júzinde joq eldi mekender. Memlekettiń qazynasynan bólingen qarjy jelge ushyp jatyr. Mysaly, Jambyl oblysyndaǵy Turar Rysqulov aýdanyna qatysty Jarlysý, Moıynqum aýdanyna qatysty Qylyshbaı eldi mekenderinde aýyzsý máselesi shegine jetip tur. Qylyshbaı aýylyndaǵy jaǵdaı fıltr ornatý arqyly jarym-jartylaı sheshilgen bolsa, Jarlysý aýylyn aýyzsýmen qamtý áli de sheshimin tappaı otyr. 2021 jyldyń sáýirinde jergilikti basylymda shyqqan maqalada aýyzsýdyń halyqqa jetkeni jáne sýmen qamtý jumystarynyń sátti ótkeni týraly habarlanǵan. Bul – naǵyz kózboıaýshylyq, jaýapsyzdyq. Aýyl turǵyndary kóptegen kemshilikti anyqtap tıisti organdarǵa jetkizgen. Biraq nátıje joq, – dedi G.Nurymova.
Osyǵan oraı, Gúldara Aldanyshqyzy Roman Sklıardan atalǵan jaǵdaıdy jeke baqylaýyna alyp, tıisti tekseristi ótkizip, taǵy osyndaı jaǵdaıdaǵy aýyldardy anyqtap, jobalyq smetalyq qujat joq 51 aýyl boıynsha jumystardy tez arada atqaryp, aýyldardy aýyzsýmen qamtýdy qaǵaz júzinde emes is júzinde sheshýdi surady.
