Osy folklordyń mán-mazmuny bir kezderi, ıaǵnı qoǵam satysymen aıtsaq, feodalızm kezinde – XX ǵasyrdyń basyna deıin myna turǵyda baıandalypty: «Kedeı bolyp dúnıege keledi. Eseıip, erjetip, aqyldylyq arqasynda adal eńbekpen er jetedi... Bolmasa japyra jaý taýyp, elimen eńirep erjetip, kek alýǵa attanyp, batyr bolyp baq ornatady. Atalar aıtqan aýyz ádebıeti – kileń batyrlyq, adal mahabbat, adamgershilik, ádet-ǵuryp tóńireginde órbip, bir sózben – ónegeli urpaq ósip ónetin».
Al odan keıingi kezeńde, ıaǵnı sosıalızm zamanynda uranymyz «Jasasyn partııa!» bolyp, «Uly Lenın urpaǵy» bop óstik. Qarshadaıymyzdan galstýk taǵyp pıoner atanyp, partııa jyryn jyrlap óstik. Eseıip es kire komsomolǵa ótý paryzymyz bolyp, estıtinimiz de, oqıtynymyz da, bolashaǵymyz kommýnızm bolyp, qalqan qulaǵymyz qalqaıyp, ýaıym-qaıǵysyz erjettik. Tek partııany tyńdap, aıdaǵanymen júrsek, kúnderdiń bir kúninde kommýnızm atty ǵajap kezeńge tap bolatynymyzǵa qudaıdaı sendik. Estıtin ánimiz de, jyrymyz da, ıaǵnı aǵa urpaq aıtar folklorymyz osy turǵyda ǵana aıtylatyn.
Al qazir ǵajap! «Kapıtalızm» atty qatygezdemiz. Onyń nendeı qoǵam ekeni besikten beli shyqpaǵan balaǵa belgili. Al bul qoǵamda aıtylar «aýyz ádebıeti»: «Aqsha! Tek aqsha! Aqshań bolsa qaltańda, taltańda da taltańda» deımiz. Abaı atamyzdyń: «Esektiń artyn jýsań da, mal tap» degenin góı-góıletip aıtamyz, urannyń irisi retinde jalyndatamyz. Bankır bol, sot bol, short bol – tabatynyń tabys bolsyn deımiz. Bılikke umtyl, bıznesti tumardaı tut, adamgershilikke alańdama, kisilikke qarama, belinen bas, uıatty umyt. Aqsha jolynda jalpaıyp jat, tabys tórine jonarqańdy tos. Aqsha atańnan da úlken, shesheńnen de sherli. Qatar tura qalsa, ataqqa qumart, bılikti bas sal. Bılik pen bıznes aǵaıyn, aǵań da, kókeń de, kól-kósir bolashaǵyń solar» dep bastalyp, árige ámir-jemir aqyl-keńes jalǵasa beredi.
Iаǵnı ázirge óser urpaqqa aıtylar «aýyz ádebıeti» osy.
Berik SADYR
