Turǵyndar sapaly medısınalyq kómekke zárý

О́tken jyldyń qory­tyn­dysyna sáıkes óńir­diń densaýlyq saq­taý salasy jeti kórsetkish jóni­^­­nen aqsap tur. Oǵan ana men sábı ólimi, turǵyndardyń sapaly medısınalyq qyzmetke qol­­jetim­siz­digi, jyljymaly mobıldi kó­mek­tiń jetispeýshiligi, dári-dármek óndi­risiniń tómendigin jatqyzýǵa bolady. Osy jyldyń toǵyz aıynda úsh ana bosaný kezinde qaıtys bolǵan. Birinshi jartyjyldyqta 100 myń turǵynǵa shaqqanda qater­li isikke shaldyqqan 194,3 jaǵdaı tirkelip, osy dertten bolatyn ólim-jitim deńgeıi 100 myń turǵynǵa shaqqanda 51 adamǵa ósken.

Aqtóbe oblysyndaǵy 38-i mem­lekettik, 54-i jekemenshik emdeý mekemesinde 4545 dáriger, 9513 kishi, orta qyzmetker jumys isteıdi. Aýdan turǵyndarynyń densaýlyǵyn 432 dáriger qada­ǵalaıdy. Soǵan qaramastan, áli kúnge deıin óńirde 215 dáriger jetispeıdi. Ásirese akýsher-gınekolog, anestezıolog, rentgenolog mamandarǵa qajettilik basym. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda jergilikti bıýdjetten M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medısına ýnıversıteti bazasynda dárigerler daıarlaýǵa 50 grant bólinip, rezıdentýrada oqyp jatqan 98 jas maman aýylǵa jiberildi. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Nurbol Tympıevtiń habarlaýynsha, jalpy tájirıbedegi dárigerler rezıdentýraǵa túskende negizinen tar beıindi mamandyqtardy qa­laı­dy. Munyń bir kemshiligi – jergilikti bıýdjetten medısına qyzmetkerlerin daıarlaýǵa grant sany kóbeıtilse, jalpy tájirı­bedegi dárigerlerler sany aza­ıyp ketedi eken. Ekinshi jaǵynan, tur­ǵyndardyń qalaǵa shoǵyrlaný úderisiniń tym qarqyn alýynan qaladaǵy emhanalar men aýrýhanalarda júktelim kóbeıgen.

Aqtóbe oblysy turǵyndarynyń sany 941 myń adamdy (613 myń eresek, qalǵany balalar) qurasa, onyń 25 %-y aýyldyq jerlerde turady. Osy jyly aýyldyq jerlerge jumysqa kelgen 50 ma­mannyń árqaısysy 3 mln teńge somasynda tólemaqy aldy. Eger jas maman «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen kelse, 100 aılyq eseptik kórsetkish mól­sherin­degi járdemaqysymen qosa 2500 aılyq eseptik kórsetkish somasynda turǵyn úı kómegin alady. Biraq basty talap – turǵylyqty jerde keminde bes jyl jumys isteýge tıis.

Osy jyly bıýdjet esebinen 666 mln teńgege medısınalyq qural-jabdyqtar satyp alynsa, kelesi jyly onyń kólemin 3,6 mlrd teńgege kóbeıtý josparlanyp otyr. 21 medısınalyq mekemege jóndeý júrgizilip, oblystyq kópsalaly balalar aýrýhanasy, Áıteke bı men Qarǵaly aýdandyq aýrýhanalarynyń qazan­dyqtary jańartyldy. Kelesi jyly júıke aýrýlaryn emdeıtin ortalyq, saraptama ortalyǵy ǵı­ma­ratta­ryna jóndeý júrgiziledi. Ult­tyq joba aıasynda salynyp jat­­qan 3 aýdanaralyq aýrýhananyń jobalaý-smetalyq qujattary osy qarashada memlekettik saraptamadan ótedi.

«Emhanalar men aýrýhana­lar­daǵy qural-jabdyqtardyń tozý deńgeıi 75%. Birneshe jyl bu­ryn M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medısına ýnıver­sı­te­ti­niń bazasyna berilgen onkologııa ortalyǵynyń ǵımaraty 1976 jyly salynǵan. Mundaǵy sáýleli tera­pııa jabdyqtary da on jyldan beri paıdalanylyp keledi. Oblysta týberkýlez ortalyǵyn salýdyń qajeti shamaly. Sebebi bul kúnderi ókpe syrqatyna ushyra­ǵan­dar sany 22 esege azaıdy. Onyń ústine, qalada 300 kereýettik ftı­zıo­­­pýlmonologııalyq orta­lyq bar», deıdi Densaýlyq saqtaý bas­qar­ma­synyń basshysy Nurbol Tympıev.

Oblystyq ákimdik qaraýyn­daǵy Ahýaldyq ortalyqqa túsken 951 shaǵym­nyń teń jartysy dári-dármek tapshylyǵy men emhana­lar­dyń qyzmetine qatysty. Son­daı-aq jastar arasynda sala­mat­­­ty ómir saltyn nasıhattaýǵa jer­­­­gi­likti bıýdjetten bólingen qar­­jy eki jyldan beri ıgerilmeı keledi. Basqarma basshysy osy ispen úkimettik emes uıym­dar aınalysqanyn, olardyń mem­lekettik tapsyrys alýǵa tap­syr­ǵan qujattary konkýrs talabyna sáıkes kelmegendigin atap ótti. Bul jumyspen medısınalyq bilimi bar aza­mattar aınalysýǵa tıis. Kele­si jyly salamatty ómir saltyn nası­­­hattaý jumystary densaýlyq saq­­­taý mınıstrligine qarasty ult­­­tyq ortalyqtar quzyretine beriledi.

Oblystyq máslıhat depýtaty Elaman Iteǵulovtyń aıtýynsha, Aqtóbe oblysy medısınalyq qural-jabdyqtarmen jabdyqtalý deńgeıi jóninen joǵary orynda dep kórsetilse de, bar­lyq medı­sınalyq mekemeniń jabdyqtary eskirgen. Buǵan monıtorıng qory­tyndysy dálel. «Emhanalar men aýrýhanalardyń medısınalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalý deńgeıi aıqyndal­ma­ǵan. Birinshi kezektegi satyp alý basymdyqtaryn anyqtaý qajet», deıdi depýtat.

Sondaı-aq densaýlyq saq­taý mekemeleri medısınalyq qu­ral-jabdyqtardy satyp alý erejesin eskermeıdi. Sonyń bir dáleli – Densaýlyq saqtaý basqarmasy bir jyldyń ishinde 22 qosalqy merdiger men jeke uıymdarmen 1000 kelisimshartqa otyrǵan. Basqarma basshysy kelesi jyldan bastap jab­dyq­tardy satyp alý júıesi orta­lyqtandyrylatynyn, osy arqyly jetkizýshiler sany azaıatynyn aıtady. Zerthanalar jumysy da ortalyqtandyrylady.

Qaterli isikke shaldyqqan naýqas­tardy emdeý – óte ózekti másele. Birneshe jyl buryn 120 kereýettik onkologııa ortaly­ǵy M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medısına ýnıver­sıte­tiniń baza­syna kóshirildi. Osy mekemeni densaýlyq saqtaý bas­qarmasyna qaıtarý týraly Densaýlyq saqtaý mınıstrligine hat jiberildi. Aqtóbede ıadrolyq ortalyq salý kún tártibinde tur.

Qazaqstan onkologııa jáne radıologııa ǵylymı zertteý ınstı­tý­tynyń basshysy, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shtattan tys bas onkologi Dılıara Qaıda­ro­va Aqtóbe oblysynda qaterli isik­ke shaldyqqandardy erte anyq­taý kórsetkishi tómendep ket­ke­nine, onkolog mamandardyń jetis­peý­shiligine nazar aýdardy.

«Aqtóbe oblysynda onkolo­gııalyq naýqastardy emdeý óte ótkir kúıde qalyp otyr. Sonyń ishin­de naýqastardy erte anyqtaý kór­­setkishi tómendep ketti. Qaterli isik­ten ólim-jitim kórsetkishi 4,5%-ǵa ósken. Aýdandyq aýrýhanalar­daǵy onkolog dárigerlerdiń teń jartysy bul jumysty qosymsha atqarady. Basqa oblystarda onko­logııalyq qyzmet derbes mekeme bolsa, osy óńirde onkologııa­lyq qyzmet ýnıversıtet bazasynda qalyp otyr. Ýnıversıtet mamandar daıarlaý suranysyn qam­­tamasyz etip otyrǵan joq. Zamanaýı emdeý tásiline kóshý kerek. Aýyldarǵa barý kerek. «Qazaqstan halqyna» qory satyp alyp bergen qymbat mammograf ta bos tur. Qarjylandyrý bar, biraq jumys kórinbeıdi. Osy jabdyqty kútip ustaýǵa, eldi meken turǵyndaryn medısınalyq tekseristen ótkizýge oblystyq bıýdjetten 100 mln teńge bólingen, biraq jumys oryndalmaǵan», dedi D.Qaıdarova.

Medısınalyq-farma­sev­tıka­lyq baqylaý depar­ta­mentiniń bas­shysy Álııa Latypovanyń ­aıtýynsha, osy jyldyń toǵyz aıynda turǵyndardan túsken 204 shaǵymnyń 67%-y stasıonar­lyq, ambýlatorlyq qyzmet sapa­syna, 24%-y pedıatrııa, 13,5%-y­ hırýr­gııaǵa qatysty bolǵan. 6 sha­ǵym quqyq qorǵaý organdaryna jiberildi. Kemshilikter negizinen naýqasqa jedel kómek kórsetpeý, der kezinde esepke almaý, aýyr naýqastardyń jaǵdaıyn anyqtaýda oblystaǵy dárigerlermen konsılıým júrgizbeýden kórinedi.

Densaýlyq saqtaý salasyna qatysty turǵyndardyń shaǵymy jyldan-jylǵa ósip bara jatqany da nazar aýdartady. Máselen, 2022 jyly – 56, 2023 jyly –150, 2024 jyly 144 shaǵym túsken. Á.Laty­­povanyń aıtýynsha, segiz aıda zańsyz farmasevtıkalyq qyz­metpen aınalysqan úsh mekemege 3 mln teńgeden astam aıyp­pul salyndy. Lısenzııasy joq bala­baq­shalar men kolledjder de anyqtaldy.

Jekemenshik emhanalar men aǵzany tazartý ortalyqtarynyń qyzmetin de baqylaýda ustaǵan jón. «Bizde medısınalyq ortalyqtar kóp ashylyp jatyr. О́tken jyly plas­tıkalyq operasııa men kosme­tı­kalyq ortalyqtarǵa qatysty shaǵym kóp tústi. Alaıda mekemege qatysty shaǵym túspese, basqarma ózdiginen tekseris júrgize almaıdy. Bul shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysanyna qysym kórsetý bolyp tabylady», deıdi Á.Latypova.

Aqtóbe oblysynda salynady dep josparlanǵan ıadrolyq ortalyq qurylysyn «Shevron» kompanııasy qarjylandyrady. Naýqastardyń sapaly em alýyna jaqsy jaraqtandyrylǵan derbes ortalyq qajet.

Aqtóbe oblysy