Sýret: ru.freepik.com
Respıratorlyq medısına ortalyǵy pýlmonologııa, fýnksıonaldyq dıagnostıka, sáýlelik dıagnostıka, endoskopııa, bıohımııa, mıkrobıologııa, genomdyq zerthana, uıqy zerthanasy, ońaltý, fızıoterapııa bólimshelerin fýnksıonaldyq jaǵynan biriktiredi. Iаǵnı bólimshede pýlmonologtardan bólek radıolog, endoskopııa, basqa da mamandar toby bar. Búginde elimizde jalǵyz osy ortalyqta ǵana hırýrgııalyq emes, ókpe bıopsııasy dıagnostıkasy jasalady eken. Demek emsharada emdelýshiniń ómir sapasyna áser etpeıtindeı tásilder qoldanylady. Sonymen qatar ókpeniń kómirtegi totyǵymen dıffýzııalyq qabiletin bir tynys alý ádisimen zertteýdiń elimizde, Ortalyq Azııada balamasy joq. Mundaı ádis kórshi elderdiń ishinde tek Reseıde ǵana bar. Aýrýhanada bronh-ókpe aýrýlarynyń barlyq túri emdeledi. Emsharalarmen el ishinde, alys-jaqyn shet elderge baryp daıarlyqtan ótken mamandar aınalysady. Olardyń birqatary magıstrlik dıssertasııa qorǵaǵan, ǵylym doktorlary da bar.
Oraıy kelgende biz respıratorlyq medısına ortalyǵyndaǵy jańashyldyqtardy, emsharada qoldanylatyn erekshe, ozyq ádis-tásilderdi ortalyqtyń meńgerýshisi Roza Bákenovadan surap-bildik.
– Ortalyq 2022 jyly jeltoqsanda quryldy. Búginde dıagnostıkanyń barlyq túri qoldanylady. Onyń ishinde ókpe tininiń KT, joǵary ajyratymdylyqtaǵy orfandyq-kompıýterlik tomografııa, endoskopııalyq ýltradybystyq baqylaýmen (EBUS) ókpeniń transbronhıaldy endoskopııalyq bıopsııasy, keýde ishilik lımfa túıinderi engizildi. Iаdrolyq medısına ortalyǵynda pozıtrondy-emıssııalyq tomografııa, ókpeniń radıoızotoptyq ssıntıgrafııasy sııaqty zertteýler júrgiziledi. Ozyq tehnologııalar óz aldyna, biz mamandardyń daıarlyǵyna erekshe mán beremiz. Olar naýqasqa qandaı tásil tıimdi ekenin dál anyqtaı alady. Árıne, mundaı tásilder pasıentterge kórsetiletin qyzmettiń sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi, – deıdi R.Bákenova.
Ortalyq mamandary respıratorlyq aýrýlardyń aldyn alýda birinshi kezekte temeki syndy densaýlyqqa zııan keltiretin zııandy ádetterden arylýǵa keńes beredi. Iаǵnı veıp, elektrondyq temeki, kalıandardan bas tartý arqyly aýyr jaǵdaılardyń aldyn alýǵa bolady. Sebebi mundaı qurylǵylar ókpeni tez zaqymdaıdy. Dárigerler mundaıda keıbir pasıentti aman alyp qalsa, ókinishke qaraı, aýrýy asqynǵan ekinshi pasıentke em qonbaýy múmkin. Biraq bul ádettegi temekilerdiń zııany joq degendi bildirmeıdi. О́ıtkeni, dárigerler dúkende ashyq saýdalanatyn temekiler ókpeni uzaq ýaqyt zaqymdaıtynyn aıtady. Oǵan jyldar kerek bolsa, al veıpterden keletin zalal kenetten, tutqıyldan tap beredi. Eń qıyny, keıingi jyldary veıp qoldaný balalar arasynda sánge aınalyp, jasóspirimder qumarta bastaǵan edi. Sondyqtan dárigerler quramy belgisiz mundaı ónimderdiń satylymyna shekteý qoıylǵany memleket qaýipsizdigine, eldiń keleshegine qatysty durys sheshim bolǵanyn aıtady.
Medısına mamandary respıratorlyq aýrýlardy aldyn alýda der kezinde dárigerge qaralý qajet ekenin eskertedi. Sebebi ınfeksııaǵa shaldyqqan naýqas mamannyń kómegine der kezinde júginbe, asqynyp ketken aýrýdy emdeý qıyn. Sondaı-aq dárigerler ımmýnıtetti kóterýge keńes beredi. Sportpen shuǵyldanatyn adamnyń aǵzasy túrli aýrýlarǵa tótep berýge qaýqarly bolady.
Tirshilikte adamzattyń basyna túsken qıyn, kúrdeli kezeńder adamdardy belgili bir deńgeıde shyńdaıdy, shynyqtyrady. Qundylyqtardy ózgertedi. Al medısınalyq turǵydan qarasaq, keshegi COVID-19 pandemııasynan keıin sozylmaly ókpe aýrýlaryna shaldyǵatyndar kóbeıgen. Sáıkesinshe, respıratorlyq medısınanyń damýyna, tıimdiligin arttyrýǵa kóp kóńil bólindi. О́kpeniń kompıýterlik tomografııasy jıi qoldanyla bastady.
– Pandemııanyń bizdiń ómirimizge engizgen ózgeristeri kóp. Qazir óńirlerdegi dárigerler túrli dıagnostıka tásilderin paıdalanyp, nátıjeler kúmándi bolǵan jaǵdaıda bizge jıirek joldama beredi. Turǵyndar ınfeksııadan qorǵanýdy úırendi. Maska taǵyp, qoldy antıseptıkpen jıi ári durys óńdeıtin boldy. Tehnologııa jaǵynan jańashyldyq endi dep aıta almaımyn. Sebebi qazir paıdalanyp júrgen tásildiń bári bizde burynnan bar. Qazir bizde zertteýdiń barlyq túri qoldanylady. Endi solardyń jetildirilgen túrin ózimizge engizgimiz keledi. Robottyq tehnologııaǵa keler bolsaq, jasandy ıntellektini qoldanýdyń mańyzy zor. Ásirese analıtıka jasaý kezinde kóp kómektesedi. Biz jasandy ıntellektini saraptama nátıjelerine taldaý jasaýǵa paıdalanǵymyz keledi. Dese de, jasandy ıntellekt degenimiz – robot. Sol robotty durys basqaryp, oǵan saraptama jasaýǵa adamnyń ıntellektisi, paıym-parasaty kerek. Máselen, sáýlelik dıagnostıkany alaıyq. Adamǵa múmkindiginshe zııany az, biraq tıimdi sáýlelený tásilin tańdaý da oı eńbegimen sheshiledi, – deıdi ortalyqtyń meńgerýshisi R.Bákenova.
Bir sózben aıtqanda, zamanǵa saı ozyq tehnologııalar qandaı mańyzdy bolsa, ony basqara alatyn bilikti dárigerlerdiń tájirıbesi de sondaı salmaqty. Prezıdent is basqarmasy medısınalyq ortalyǵynyń aýrýhanasyna qarasty Respıratorlyq medısına ortalyǵy elde pýlmonologııa salasynda kóshbasshy sanalady. Munda em alýǵa eldiń ár aımaǵynan, tipti shetelden pasıentter keledi. Eýropalyq qaýymdastyq respıratorlyq ortalyqtyń joǵary deńgeıde medısınalyq kómek kórsetetinin moıyndaǵan. Demek halyqaralyq dárejedegi ortalyqtyń múmkindigi molaısa, onyń shapaǵaty birte-birte óńirlerdegi medısınalyq mekemelerge tıedi, naýqastardy meılinshe erte anyqtaýǵa múmkindik týady.
